İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2024/1910 K.2024/1909

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı müvekkil firmanın, restoran ve yiyecek içecek hizmetleri, diğer lokanta ve restoranların (içkili ve içkisiz) faaliyetleri (garson servisi sunanlar ile self servis sunanlar dahil, imalatçıların ve al götür tesislerin faaliyetleri ile seyyar olanlar hariç) ile iştigal ettiği,

Elektronik Defter Genel Tebliği kapsamında defterlerini elektronik ortamda tutan ve vergi mükellefi olan davacı müvekkil firmaya ait muhasebe kayıtlarının tutulduğu bilgisayarda (... seri numaralı ... marka sabit sürücülerde) teknik bir arıza meydana geldiği bu arızanın giderilmesi ve sabit sürücülerdeki verilerin kurtarılması amacıyla ... Veri Kurtarma Merkezine başvurulduğu, ... Veri Kurtarma Merkezi [... Dış Ticaret Limited Şirketi (VKN:..., ISO ...

Sertifika Belge No:...)] tarafından hazırlanan 30/09/2022 Tarihli ... sayılı Sabit Sürücüden Veri Kurtarma Raporuna göre, şirket cihazına bağlı olan ... ve ... seri numaralı ... marka sabit sürücülerde işlem yapılmış ancak okuyucu kafa arızasından ve yüzeyinde mikro çiziklerden dolayı verilerin kurtarılamadığı,

diğer taraftan, söz konusu e-Defter ve Beratlarının Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) sistemine yeniden yüklenebilmesi ve yeniden yüklenecek e-Defter ve Beratlarının vergisel anlamda herhangi bir kayba sebebiyet verip vermeyeceği ve bu kaybın bir daha yaşanmaması için alınacak gerekli tedbirlerin ne olabileceği hususlarında Yeminli Mali Müşavirden Özel Amaçlı Tespit Raporu alındığı, tüm bu nedenlerle Davacı vergi mükellefi müvekkil ...

(VN:...) 2021/Nisan ve 2021/Mayıs dönemlerine ait e-Defter ve Beratlarının şirket muhasebe kayıtlarının tutulduğu bilgisayarlarda meydana gelen mücbir sebep niteliğindeki teknik arıza nedeniyle zayi olduğunun tespit ve kabulü ile bu hususta davacıya zayi belgesi verilmesine, Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "...,Dava dilekçesi, ileri sürülen iddialar, bilirkişi heyet değerlendirilmesi bir bütün olarak değerlendirildiğinde her ne kadar davacı taraf 2021 Nisan ve 2021 Mayıs dönemlerine ait e defter ve beratlarının şirket muhasebe kayıtlarının tutulduğu bilgisayarda meydana gelen mücbir sebep niteliğindeki teknik arıza nedeniyle zayi olduğunun tespitini ve zayi belgesi verilmesini talep etmiş ise de;

mahkememizce konusunda uzman teknik bilirkişinin de yer aldığı bilirkişi heyetinden şirketteki veri ve datalar ile bilgisayarlar üzerinden yerinde inceleme yetkisi de verilerek rapor düzenlenmesinin istenildiği, yapılan yerinde incelemeler de 2021 Nisan ve 2021 Mayıs aylarına ait yedeklenen klasörler içerisinde bu aylara ilişkin yedeklemelerin bulunmadığı, bu aylar dışındaki aylara ilişkin yedeklemelerin ise bulunduğu,

bu teknik veri ve tespit incelendiğinde sadece bu aylara ilişkin yedeklemenin bulunmamasının ve diğer aylara ilişkin yedeklemenin bulunmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu ve davacı tarafça sırf bu aylara ilişkin verilerin yok olmasını gerektirir kabul edilebilir bir delil sunmadığı, diğer aylara ilişkin yedeklemelerin bulunması hususu da dikkate alınarak ispatlanamayan davanın reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Yerel mahkeme kararında, TTK anlamında zayi belgesi verilebilmesi için tacirin defter ve belgelerin korunması anlamında gereken özeni göstermesi, ziyaa uğramanın onun iradesi dışında gerçekleşmesi gerektiği ile bu hususta ispat külfetinin de davacı üzerinde bulunduğunun belirtildiğini, ancak mahkemenin bu hususa ilişkin bir inceleme yapmadığını, belge ve delil ibrazı dahi talep etmediğini, bu nedenle anılan kararın eksik incelemeye dayanmakta olduğunu, kaldırılması gerektiğini, zayi olan bahsi geçen iki aya ait e-defter ve beratlar için zayi belgesi verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, TTK’nun 82/7 maddesi uyarınca zayii belgesi verilmesi istemine ilişkindir. Mahkemece davanın reddine karar verilmiş karara karşı davacı vekili istinaf yasa yoluna başvurmuştur. 6102 sayılı TTK'nın 82/7. Maddesinde.

Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde ziyaa uğrarsa tacir ziyaı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir. Ticari defterlerin elektronik ortamda tutulması halinde de aynı düzenleme geçerlidir.

Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 4.4.1.e) maddesine göre e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. Tebliğin 7.1.

Maddesine göre ise, e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 30 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13. Maddesinde, sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısıyla defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması mücbir sebepler olarak kabul edilmiştir.

Ancak Vergi Usul Kanunundaki bu düzenleme vergisel yükümlülüklerle ilgili olup, TTK'nın 82/7. maddesinde ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olması hali, zayi belgesi verilmesini gerektiren bir olay olarak sayılmamış olduğu gibi tadadi olarak sayılan bu sebeplerle de benzerlik göstermediğinden sırf ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olmasının ticari defterlerin TTK'nın 87/2 maddesinin aradığı şartlarda zayi olduğunun kabulü mümkün değildir.

Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesinde sadece Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” ve ikincil örneklerin temin edilememesi halinin aranmış olması TTK'nın 82/7. Maddesindeki hususların aranmayacağı anlamına gelmez. Zira Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesindeki düzenleme TTK'nın 82/7. Maddesindeki düzenlemenin kapsamını değiştirecek nitelikte değildir.

Dolayısıyla tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin kanuni saklama süresi içinde ziyaa uğradığı iddiasına dayalı zayi belgesi verilmesi isteminde TTK'nın 82/7. koşullar aranmalıdır.

Bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilen elektronik defter ve beratların silinmesi, zarar görmesi, virüs bulaşması, siber saldırı v.b. nedenlerle ulaşılamaz hale gelmelerini önlemek için mükelleflerin, e-defter ve beratlarının muhafaza ve ibrazı konusunda ve ayrıca kullandıkları bilgi işlem sisteminin sağlıklı biçimde çalışabilmesi ile ilgili yeterli teknik ve güvenlik önlemlerini almaları, bu kapsamda bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranış olup Elektronik Defter Genel Tebliği'ne de uygundur.

Davacı şirketin merkezinde bulunan bilgisayarda meydana gelen arıza nedeniyle bu bilgisayarda kayıtlı olduğu iddia edilen ticari defterlerin zayi olduğu ileri sürülmüş ise de, mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi ne göre ikincil örneklerin tutulduğu ve diğer yedeklenen ayların bulunduğu klasörler içerisinde talebi konu de Nisan 2021-Mayıs 2021 defterlerine ilişkin dosyaların bulunmadığı belirtilmiş olup bu hale göre talebe konu defterler yönünden Elektronik Defter Genel Tebliği uyarınca ikincil örneklerin tutulduğu bunlara da ulaşılamadığının ispatlanamadığı gibi ticari defterlerin bilirkişi incelemesine konu bilgisayar harddiskinde

saklandığı da ispatlanamamıştır.

Bu durum karşısında, kanunda tahdidi olarak sayılmamakla birlikte isteme konu ticari defterlerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sonucu yada bunlara benzer bir sebepten dolayı basiretli bir iş adamının göstereceği tüm dikkat ve özenin gösterilmesi halinde dahi önlenemeyen bir sebepten ötürü ziyaa uğradığının ispatlanamadığı nazara alındığında Mahkemece zayi belgesi verilmesi talebinin reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir