İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2024/266 K.2024/362

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün ihtiyati tedbir talep eden vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

İhtiyati tedbir talep eden vekili talep dilekçesinde özetle. Müvekkili firmanın donatanı olduğu; ... IMO numaralı, ... sicil numaralı, Türkiye bayraklı, ... isimli kuru yük gemisi; yükleme limanı olan İzmir Aliağa Limanı'ndan yüklü ve sorunsuz çalışır bir şekilde, tahliye limanı olan İzmit Limanı'na doğru harekete geçtiğini, gemi İzmit Limanı'na doğru seyir halindeyken.

29/07/2023 tarihinde, Çanakkale-Babakale açıklarında, makine arızası yaparak kırarak kopardığını, akabinde müvekkili firma aynı gün içerisinde ... Ltd isimli firmaya ulaşarak haricen römorkör hizmeti aldığını ve gemi bu firma tarafından.

22.500,00 USD refakat bedeli karşılığında, 29/07/2023 tarihinde çekilmeye başladığını ve 8 günlük bir çeki işlemi neticesinde, 05/08/2023 tarihinde Çanakkale-Sivrice Limanı'na yanaştırıldığını, ardından gemi 10.000,00 USD refakat, 35.000,00 USD çeki bedeline yapılan 3.000,00 USD indirim ile toplamda 42.000,00 USD karşılığında; önce 5 günlük bir çeki işlemi neticesinde, 09/08/2023 tarihinde, tahliye limanı olan İzmit Limanı'na yanaştırıldığını, gemideki tüm yük tahliye edildiğini ve akabinde 4 günlük bir çeki işlemi neticesinde, 12/08/2023 tarihinde Yalova - ...

Tersanesi'ne yanaştırıldığını, burada makinesi sökülerek tamir işlemlerine başlanan gemi tersane iskelesine çekildiğini, meteorolojiden, kötü hava şartlarının yaklaştığı bilgisi alındığını, bu sebeple 17/11/2023 tarihinde gemi komşu tersane olan Gürdesan Tersanesi'nin havuz bordasına bağlandığını, gemi 19/11/2023 tarihinde saat 02:00 sularında iskele tarafından yoğun rüzgar ve dalga almaya başladığı,

tek taraftan yediği darbelerin etkisiyle geminin bazı halatları koptuğunu, sabit duramamaya, yan yatmaya başladığını, gemi üzerinde bulunan kaptan ve 8 gemi adamının da can güvenliğini tehdit eden bir durum haline geldiğini, Liman Otoritesi'nin yönlendirmesi ile Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü ile irtibat kurularak; geminin bağlı bulunduğu havuzdan uzaklaşması ve baştan açmasının engellenmesi için yaslanma hizmeti yardımı talep edildiğini, ancak Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü ısrarla; bunun bir kurtarma çağrısı olup olmadığı yönünde gemi kaptanından teyit istediğini, her ne kadar kurtarma değil yardım talebi olduğu belirtilmişse de;

kurtarma talebinde bulunulmadıkça yardıma gelmeyeceklerinin anlaşılmasıyla gemi personelinin can güvenliğini riske etmemek adına, mecburen bunun bir kurtarma talebi olduğu iletildiğini, saat 04:45 sularında Kıyı Emniyeti römorkörü geldiği ve gemiyi havuz bordasına doğru basarak, tutmaya başladığını, Kıyı Emniyeti römorköründen yaklaşık 12 saatlik bir hizmet alındığını ve saat 17.00'de havanın durulması ile hizmet sonlandırıldığını, akabinde Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü müvekkili donatan ile hiç iletişim kurmaksızın, re'sen.

20/11/2023 tarihinde, ... yevmiye numaralı işlemle ... gemisinin siciline 'Seferden Men Şerhi' tesis ettiğini, seferden men şerhinin yalnızca Tuzla'ya gerçekleştirilecek çeki hizmeti süresince kaldırılması ve akabinde tekrar tesis edilmesi yönünde talepte bulunulduğunu, ancak Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü bu talepleri reddederek, kendisi ile sulh protokolü imzalanmasını şart koştuğunu, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü; müvekkili firmanın çaresizliği, yaklaşan büyük fırtınanın bilinci ve geminin savunmasızlığından faydalanarak;

römorkörün ... gemisine yaslanmak suretiyle vermiş olduğu 12 saatlik yardım hizmetine karşılık 80.000,00 USD talep ettiğini, sulh protokolünü imzalamadıkça gemisini Tuzla Tersanesi'ne götürerek korumaya alamayacak hatta belki de geminin Yalova'da zayi olmasına engel olamayacak müvekkil firma. 24/11/2023 tarihinde protokolü mecburen imzalamak durumunda kaldığını, ... gemisi; ... San ve Tic. Ltd.

Şti firmasının römorkörü ile Yalova'dan Tuzla Gemtiş Tersanesi'ne, KDV dahil 102.000,00 TL karşılığında çekildiğini, harici ve yabancı menşeli olan römorkör hizmetlerinin 8 günlük, 9 günlük bedelleri dahi 20.000,00 - 30.000,00 USD civarındayken Yalova'dan Tuzla'ya çeki hizmeti bedeli 102.000,00 TL iken.

Kıyı Emniyeti römorkörünün 12 saatlik bir hizmet için 80.000,00 USD fiyat biçmesi kabul edilemeyeceğini, alınan hizmet kurtarma değil, yardım hizmeti olduğunu beyanla Türk bayraklı, ... isimli (IMO: ...-TUGS: ...) geminin sicilindeki seferden men şerhinin, taraflarınca ikame edilecek menfi tespit davası neticesi kesinleşinceye dek tedbiren kaldırılmasına, bu konuda aksi kanaatte iseniz; menfi tespit dava dosyasından tedbir talebimize ilişkin verilecek karar kesinleşinceye dek tedbiren kaldırılmasına, aksi kanaat halinde arabuluculuk sürecinin sonlanmasına dek tedbiren kaldırılmasına ve gerekli görüldüğü takdirde.

TUGS siciline geminin rıza-i devrine engel olacak nitelikte tedbir konulmasına, tüm bu hususlarda gerekli görüldüğü takdirde de teminat bedeli belirlenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "...Talep dilekçesi ile kurumlardan gelen cevabi yazıların incelenmesinden, Türk bayraklı ... isimli kuruyük gemisinin 20/11/2023 tarihinde Yalova Gürdesan Tersanesinde bulunduğu sırada tehlikeye maruz kaldığı, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından geminin tersaneye güvenli şekilde yanaştırılması konusunda kurtarma hizmeti verildiği,

daha sonda davalı kurumun söz konusu kurtarma ve yardım hizmetinden doğan alacağının teminat altına alınması için TTK'nun 1315/3 maddesi hükmüne göre geminin seferine müsaade edilmemesi konusunda Gemi Trafik ve Kılavuz Hizmetleri Daire Başkanlığına, Yalova Bölge Liman Başkanlığına ve İzmit Gemi Trafik Hizmetleri Operasyon Amirliğine yazılar yazdığı, Yalova Liman Başkanlığı'nın Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü'nün 20/11/2023 tarihli yazısına istinaden geminin kaydına seferden men şerhi koydu görülmüştür.

Gemi malikinin eldeki dosyaya konu talebi de, söz konusu şerhin kaldırılmasına ilişkindir. Ancak seferden men şerhi Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü'nün TTK'nun 1315.maddesine dayanan talep yazısı üzerine Yalova Liman Başkanlığı tarafından tesis edilen idari bir işlem olduğundan söz konusu şerhin kaldırılması konusunda mahkememizin görevli olmadığı değerlendirildiğinden, bu nedenle gemi gemi malikinin talebinin reddine" karar verilmiştir.

Bu karara karşı ihtiyati tedbir talep eden vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İhtiyati tedbir talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle.

İstinaf konusu talebinin, sürecin esasına ve haklı-haksız tespitine ilişkin olmadığını, hele ki idari bir işlemin iptaline ilişkin olmadığını, kaldı ki ortada idari bir işlem de bulunmadığını, yetkili kurumlarca idari kurumlara müzekkere yazılması hasebiyle tesisi sağlanan haciz, ipotek, men gibi işlemler idari niteliği haiz olmadığını, deniz alacağına istinaden Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından re'sen yetki kapsamında tesis edilmesi sağlanan seferden men şerhinin,

tarafa yatırılacak teminat karşılığında ihtiyaten kaldırılması ve hatta gerekli görüldüğü takdirde uyuşmazlık konusu geminin siciline rıza-i devre engel olacak şekilde tedbir konulması yönünde, tüm şartları oluşmuş usuli bir ihtiyati tedbir talebi olduğunu, herhangi bir hukuki dayanak olmaksızın, neredeyse kötü niyetli olunduğu düşünülecek şekilde görevsizlik ile reddedilmesi usul ve yasaya aykırı olup, anılan ilamın ve sonuçlarının kaldırılması, tüm şartları oluşmuş ihtiyati talebinin kabul edilmesi gerektiğini, açıklanan nedenlerle, İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/118 D.

İş, 2024/2 K. sayılı ilamının kaldırılmasına, Türk bayraklı, ... isimli (IMO: ...) geminin sicilindeki seferden men şerhinin, tarafa ikame edilecek menfi tespit davası neticesi kesinleşinceye dek tedbiren kaldırılmasına, menfi tespit dava dosyasından tedbir talebine ilişkin verilecek karar kesinleşinceye dek tedbiren kaldırılmasına ve gerekli görüldüğü takdirde.

TUGS siciline geminin rıza-i devrine engel olacak nitelikte tedbir konulmasına, tüm bu hususlarda gerekli görüldüğü takdirde de teminat bedeli belirlenmesine, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin karşı tarafa yükletilmesine, karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Talep, ihtiyati tedbir isteyene ait geminin karşı tarafça kurtarılması üzerine; kurtaranın alacakları için yeterli teminat gösterilinceye kadar konulan seferden men kararının ihtiyati tedbir yolu ile açılacak menfi tespit davası sonuçlanıncaya kadar kaldırılması istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince tedbir talebine konu seferden men şerhinin idari bir işlem olduğu ve söz konusu şerhin kaldırılması konusunda mahkemenin görevsiz olduğundan bahisle talebin reddine karar verilmiş, karara karşı tedbir isteyen vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, uyuşmazlığın çözümünde asliye ticaret mahkemesinin görevli olup olmadığı, uyuşmazlığa konu seferden men kararının 6100 sayılı HMK 389 vd. Hükümlerince ihtiyati tedbire konu olup olamayacağı, ihtiyati tedbir yolu ile kaldırılıp kaldırılamayacağı, İDM tarafından verilen kararın niteliğinin belirlenmesi noktalarındadır.

İhtiyati tedbir talep eden; kendilerine ait geminin arızalanması ve yaklaşan şiddetli fırtına nedeniyle kaptan ve personelin can güvenliğinin tehlikeye düştüğünü, karşı taraf ile irtibata geçilerek yaslanma hizmeti yardımı talep ettiklerini, karşı tarafın kurtarma çağrısı olmadığı müddetçe yardıma gelmeyeceklerini söylemeleri üzerine kurtarma talebi olduğunu belirttiklerini, karşı tarafın romorkunun 12 saat boyunca hizmet verdiğini, geminin siciline seferden men şerhi tesis edildiğini, mecburen davalı ile sulh protokolü imzalandığın, hizmet karşılığında 80.000 USD talep edildiğini, bu ücretin çok fahiş olduğunu,

menfi tespit davası açılacağını, geminin tamirinin tamamlandığını, ancak ticari iş yapılarak borcun ödenebileceğini belirterek seferden men kararının ihtiyati tedbir yolu ile kaldırılmasını talep etmiştir. İstinaf incelemesi aşamasında karşı taraf vekilince sunulan 05/02/2024 tarihli beyan dilekçesinde tedbir isteyen hakkında İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/120 d.

İş dosyası ile ihtiyati haciz talep edildiği, mahkemece ihtiyati haciz kararı verildiği, kararın İstanbul ... İcra müdürülüğünün ... E. Dosyası ile takibe konulduğu, talep eden tarafından 24/01/2024 tarihinde alacağın ödendiği ve ihtiyati haciz kararının ödeme nedeniyle kaldırıldığı, ödeme sebebiyle İstanbul ... İcra Müdürülğünce ... E. dosyasından konulan seferden men kararının kaldırıldığını da bildirerek talep edenin talebinin konusuz kaldığının bildirmiştir.

Uyuşmazlık konusu olay 6102 sayılı TTK "Rehin hakları" başlıklı 1315- maddesi. (1) Kurtarma ücreti alacaklarından dolayı kurtaran, kurtarılan gemi üzerinde gemi alacaklısı hakkını ve kurtarılan diğer eşya üzerinde Türk Medenî Kanununun 950 ilâ 953 üncü maddeleri uyarınca hapis hakkını haizdir.

(3) Kurtarılan araç ve diğer eşya, kurtaranın rızası olmaksızın, kurtarma faaliyetinin tamamlanmasından sonra ilk olarak varılan liman veya yerden, kurtaranın alacakları için yeterli teminat gösterilinceye kadar uzaklaştırılamaz." düzenlemesini içermektedir.

Yasanın 1320/1-c bendi ise "kurtarma ücreti" isteminin sahibine gemi alacaklısı hakkı verdiğini, yasanın 1321/1 maddesinde de "Gemi alacağı, sahibine, gemi ve eklentisi üzerinde kanuni rehin hakkı verir." düzenlemesini içermektedir.

Bu yasal düzenleme ile karşı tarafın alacak iddiasının, talep edenin gemisi üzerine rehin hakkı veren gemi alacağı niteliğinde bulunduğu, aynı yasanın 1315/3 maddesi gereği, kurtarılan araç ve diğer eşya, kurtaranın rızası olmaksızın, kurtarma faaliyetinin tamamlanmasından sonra ilk olarak varılan liman veya yerden, kurtaranın alacakları için yeterli teminat gösterilinceye kadar uzaklaştırılamaz." hükmü gereği kurtaran tarafın talebi üzerine Yalova Liman Başkanlığınca seferden men şerhinin işlendiği anlaşılmaktadır.

TTK 1315/3 fıkrasına dayanan seferden men şerhinin kurtaranın kişiliğine bağlanmış idari bir karar olmadığı, TTK anlamında kurtarma işini yapan gerçek veya tüzel kişilerin, kamu veya özel hukuk kişisi olmasına bakılmaksızın yasadan kaynaklanan hakkının korunması için bu talepte bulunabilecekleri anlaşılmaktadır. Seferden men işleminin idari bir işlem olmadığı anlaşılmakla ilk derece mahkemesince talebin görev yönünden reddine ilişkin gerekçe ve karar yerinde değildir.

İhtiyati tedbir taleplerinin görev yönünden reddine dair verilen kararlarda sadece görev yönünden talebin usulden reddine şeklinde karar vermek yeterli olup ayrıca görevli mahkemeye gönderme kararı verilmesi doğru değilidir. (Emsal Yargıtay 19 HD 2014/11587 E. 2014/16444 K, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2014/256 e.

2014/2096 k sayılı ilamları) Bu nedenle talep eden vekilinin mahkemece görevsizlik nedeniyle red kararı verilirken dosyanın gönderileceği mahkemenin gösterilmemesinin usule aykırı olduğuna ilişkin istinaf istemi ise yerinde değildir. 6100 Sayılı HMK 389.

Maddesi "Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir." Aynı yasanın 390/3 Maddesi "tedbir talep eden taraf dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır."Şeklinde düzenlenmiştir.Geçici hukuki koruma yargılamasını,

asıl hukuki koruma yargılamasından ayıran özelliklerden biri ispat ölçüsü noktasındadır. Geçici hukuki koruma yargılamasında yaklaşık ispatla yetinilmiş olması, ispatın aranmayacağı ya da ispat kurallarının tamamen dışına çıkılacağı anlamına gelmez. Yaklaşık ispat durumunda ise; hakim o iddianın ağırlıklı ihtimal olarak doğru olduğunu kabul etmekle birlikte; zayıf bir ihtimal de olsa, aksinin mümkün olduğunu göz ardı etmez.

Bu sebepledir ki; genelde geçici hukuki korumalara, karar verilirken haksız olma ihtimalide dikkate alınarak talepte bulunandan teminat alınması öngörülmüştür. Somut olayda ihtiyati tedbir talebi yönünden mahkeme görevli olup işin esasına girerek bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda, Mahkemece görevsiz olduğundan bahisle talebin reddine karar verilmesi isabetli görülmemiş ve bu nedenle talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.