İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2025/80 K.2025/1911

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün Tereke Temsilcisi ... vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkillerinin... Efendi'nin mirasçıları olduğunu, ... ... ...'nin armatör olup, hal-i hayatında Bartın ve İstanbul'da gemilerinin ve ticari faaliyette bulunduğunu, Milli İktisat politikası 977 yılında kurulan 1927 yılında ve 1927 yılında davalı ... Bankası A.Ş.ye devredilen ... Milli Bankasından hisse senetleri aldığı 1927 yılında kurulan ... Bankası A.Ş hisse senetleri satın aldığını, davacıların dedeleri ...

Efendi'nin Milli İktisat Politikası çerçevesinde 1927 yılında kurulan ve 1927 yılında kurulan ... Bankası A.Ş.'ye devredilen...Milli Bankası hisse senetleri aldığı gibi 7927 yılında kurulan ... Bankası hisse senetleri aldığının bilindiğiniş; hem ... İtibarı Milli ve hem de ... Bankası A.Ş.'nin kuruluş aşamasında hisse senedi alarak bankaya kurucu ortak olduğunun ... Bilirkişi ile banka kayıt ve defterlerinde yapılacak inceleme ile ortaya çıkacağını, 21 Haziran 1927 tarihli ...

Milli Bankasının, ... Bankası Devrine ve Devlete Ait İtibara Milli Bankası Hisse Senedâtının ... Bankası Hisse Senedâtıyla Mübadelesine Dair 1116 Sayılı Kanun ile düzenlendiği, açıklanan nedenlerle ... ...'nin ... Milli Bankası ve ...

Bankası hissesi satın alıp almadığının tespiti ile birlikte hissedarı ise kaç adet kök hissesinin bulunduğunun tespit edilmesine, davacı vekili tarafından, Lazzade ... ...'nin Miraslarının vekâletnamelerini ibraz ederek 24 kişinin daha davacı sıfatı ile eklenmesini, yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalıdan tahsil edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

İstanbul 5. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2017/274 esas dosyasından verilen mirasçılık belgesinde ...'nin 56 mirasçısının olduğu halde davacı olarak on kişinin isimlerinin dava dilekçesinde yazılı olduğunu, tüm mirasçıların birlikte dava açmaları gerektiğini, Davacılar arasında bulunan üç kişinin dışındakilerin mirasçı olup olmadıklarının Sayın Mahkeme tarafından araştırılması gerektiğini, Dava açıldıktan kısa bir süre sonra davacılar vekilinin talebi ile dosyaya davacı sıfatı ile 24 kişi daha eklendiğinin görüldüğünü, dosyaya sonradan davacı eklenmesi olmadığını (Yargıtay HGK'nun 31,05.2013 tarih,

2012/23-183 E. ve 2013/803 K. Ve Yargıtay 1.HD.2014/7892 E. 2016/5927 K. sayılı İlamına göre); belirtilen kararlar ışığında HMK 124.

Maddesi uyarınca da davaya davacı eklenmesinin hukuken mümkün olmadığını, HMK 106/2 Maddesine göre davacıların huzurdaki davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığını, huzurdaki dava ile talep edilen hususun, İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2012/364 E., 2013/350 K. sayılı ilâmı ile tespit edildiğini, HMK 303 Madde anlamında kesin hüküm teşkil ettiğinden, davanın dava şartı yokluğundan reddinin gerektiğini, huzurdaki davanın müvekkili bankaya yöneltilmesi ve davacıların beklediği hukuki yararı sağlamayacağı gibi, bankanın taraf sıfatı da bulunmadığından,

davanın husumet nedeniyle reddinin gerektiğini, Davacıların murisi Lazzade ...'ye ilişkin olarak İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2012/364 Esas sayılı dosyası kapsamında, 25.10.2013 günü saat 13:30 saatinde müvekkili bankanın sermaye pay hisse defterlerinin incelendiğini.

Lazzade ...'ye ait, banka nezdinde 46530 seri nolu, 10 TL” lık bir adet hissesinin bulunduğu, karşılığının 0,002 TL nominal değerinde “A” grubu ve 189.874 TL nominal değerinde “C” grubu pay senedi olduğunun tespit edildiğini; bunun dışında müvekkili banka yahut...Milli Bankası nezdinde her ne ad altında olursa olsun herhangi bir hisse/pay senedinin bulunmadığını, davaya konu 46530 seri numaralı 10 TL nominal değerde pay senedine ait hak edişler, İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2012/364 Esas sayılı dosyasından verilen 31.12.2012 tarihli ihtiyati tedbir kararına istinaden Yatırımcıları Tazmin Merkezine devri yapıldığı,

Merkezi - Kayıt Kuruluşu nezdinde “...” adına kaydileştirildiği, Kesinleşmiş yargı kararının mevcudiyeti nedeniyle müvekkili banka tarafından yargı kararının gereği yerine getirildiğinden davacıların iddiaları mahkeme kararı ile tespit edilmiş olduğu beyanla.

Davacıların dayanaksız iddialarının reddine karar verilmesi gerektiğini, dilekçesinde yer verdiği aleyhe tüm iddia, beyan anlatım, yorum ve taleplerin gerçek dışı ve hukuki dayanaktan yoksun olup, dilekçe ve içeriğine itiraz ederek, itirazlarının incelenerek usulden davanın reddine ve tüm yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davacılara yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "Dava önce, ... olmak üzere toplam 23 kişinin davacı sıfatı ile dosyaya eklenmesini talep edilmiş olduğu, Mahkememizin 05.09.2019 tarihli Ara Kararı uyarınca talebin kabulü ile davacı vekilinin dilekçesi ile bildirmiş olduğu şahısların davacı sıfatı ile dosyaya eklenmesine karar verildiği,

Davacı vekili tarafından Mahkememize verilen 07.10.2020 tarihli dilekçe ile ...'in HMK 60. maddesine göre davaya katılmak istediğini beyan ve talep ettiği, aynı tarihli başka bir dilekçe ile ...'nin HMK 60. Maddesine göre zorunlu dava arkadaşlığı gereğince davaya katılmalarına karar verilmesinin talep edildiği, Davacı vekilinin 04.06.2022 tarihli dilekçesine ekli, Amasra Sulh Hukuk Mahkemesi 10.11.2021 tarih, 2020/201E., 2021/281K. sayılı kesinleşmiş ilamı ile ...

T.C. kimlik numaralı ... Gülavcı'nın, huzurda bulunan İstanbul 19. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/377 E. sayılı dava dosyasında temsilci olarak atanmasının tayinine karar verilmiş olduğu görülmüştür.

Davada sıfat; tarafın, dava konusu maddi hukuk ilişkisinin süjesi olup olmamasıyla ilgilidir. Taraf sıfatı (husumet); maddi hukuka göre belirlenen, bir subjektif hakkı dava etme yetkisini ya da bir subjektif hakkın davalı olarak talep edilebilme yetkisini gösteren bir kavramdır. Dava şartı olan taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve davayı takip yetkisi, davanın taraflarının kişilikleriyle ilgili olduğu halde, taraf sıfatı dava konusu sübjektif hakka ilişkindir.

Tüm dosya kapsamı hep birlikte değerlendirildiğinde; anılı kanuni düzenlemeler ve emsal içtihatlar uyarınca; somut olayda davacıların talepleri bakımından öncelikle yukarıda düzenlenen kanun ve yönetmelikler uyarınca hareket ederek Yatırımcı Tazmin Merkezine başvurması gerekmekte olup Yatırımcı Tazmin Merkezine devredilen hisse senetlerinin davalı tarafından davacı tarafa verilmesi mümkün değildir.

Davacı taraf, Yatırımcı Tazmin Merkezi cevabi yazısında bildirildiği gibi Yatırımcı Tazmin Merkezinden ancak duruma göre aynen iade veya bedel talep edebilir. Hal böyle olunca davacı tarafın dava konusuyla ilgili olarak davalıdan talep edebileceği bir hakkı bulunmadığı, dolayısıyla davalıya husumet yöneltilemeyeceği anlaşılmış olup, davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle usulden reddine , ..." karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Tereke Temsilcisi ... vekili istinaf dilekçesinde özetle. 25.01.2011 tarihli ve 27857 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6111 Sayılı Kanunun 157. maddesi ile Sermaye Piyasası Kanununun geçici 6. maddesinde yapılan değişiklik ile ellerinde hisse senedi bulunan hissedarların 31.12.2012 tarihine kadar ihraççı kuruma (burada ihraççı kurum davalı ...

Bankası olmaktadır) başvurmaları başvurmadığı takdirde kaydileştirilmesi yapılmayan hisse senetlerinin haklarının ihraççı kuruma geçeceği ve ihraççı kurumun da 3 ay içinde bu hisse senedini/senetlerini satabileceği düzenlenmiş, daha sonra 31.12.2012 tarihi sona ermeden yeni sermaye piyasası kanunu kabul edilmiş ve bu kanunun 13. maddesinde yeni bir düzenleme yapıldığını, Anayasanın madde 35 mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." denildiğini, bu düzenlemeye göre Mülkiyet Hakkı ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabilir denildiğini,

mülkiyet hakkının ancak kanun ile sınırlandırılabileceğini düzenlediğine göre mülkiyet hakkının sınırlandırılması yönetmelik ile düzenlenemeyeceğini, ayrıca, ilgili yönetmelikte sınırlama değil mülkiyet hakkının açıkça yatırımcı tazmin merkezine devri söz konusu olduğu için de bu yönetmelik Anayamazın 35. maddesine açıkça aykırı olduğunu, mülkiyet hakkı ancak kamu yararı gerektirmedikçe ve uluslararası hukukun genel ilkeleri ile hukukun aradığı koşullara uyulmadıkça, hiç kimse mülkiyetinden yoksun bırakılamayacağını, mülkiyet hakkı anayasaya göre temel bir hak olup, anayasanın13. maddesine göre temel hak ve hürriyetler,

özlerine dokunulmaksızın sadece anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen nedenlere bağlı olarak ve ancak kanun ile sınırlandırılabileceğinden ve bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzenine ve lâik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağına göre mülkiyet hakkının sınırlandırılması da yönetmelik ile düzenlenmediğini, ilgili yönetmelikte sınırlama değil mülkiyet hakkının açıkça yatırımcı tazmin merkezine devri söz konusu olduğu için de bu yönetmelik anayasamızın 13. maddesine açıkça aykırı olabildiğini,

sermaye şirketlerine bir kişinin ortak olması ve ortaklık haklarını kullanabilmesi fiziki hisse senedine bağlı olmadığını; şirket pay defterinde ortak olduğu yazılı ise o kişi aksi ispatlanıncaya kadar şirketin ortağı olup, ortaklık haklarını kullanabilir;

yani, genel kurullara katılıp oy kullanabilir, sermaye artırımlarına katılabilir, dağıtılan kâr paylarını alabilir, payını devredebilirbir hisse senedinin kaydileştirilmesi demek merkezi kayıt kuruluşu'na (mkk) kote edilmesi ve bu şekilde borsa istanbul'da (bist) işlem görmesi demek, nama yazılı hisse senetleri pay defterinde kayıtlı olduğu için kaydileştirme için fiziki teslim şartının getirilmiş olması T.C.

Anayasası'nın temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması başlıklı 13. maddesinde düzenlemesini bulan ölçülük ilkesine açıkça aykırı olduğunu, ... ... Milli Bankası hisse senetleri nama düzenlenmiş hisse senetleri olduğunu, bu hisse senetleri nama düzenlenmiş olduğu için müvekkil davacıların dedeleri lazzade ... ... de 1917 yılında hisse senedi/senetleri satın almış ise banka kayıtlarında adına rastlanacağı muhakkak olduğunu, "... ...'nin ... ... Milli Bankası ve ...

Bankası hissesi satın alıp almadığının tespitine ve hissedarı ise kaç adet kök hissesinin bulunduğunun tespitine" karar verilmesini talep ettiğini, davacıların yatırımcı tazmin merkezine devredilen hisse senetlerinin davalı bankadan alınarak davacılara verilmesine dair bir talepleri bulunmadığından beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, ... Milli Bankası ve ... Bankasından hisse alındığının ve hisse adedinin tespiti davasıdır.

İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, davalının pasif husumetinin bulunup bulunmadığı ve davacının tespit isteminde bulunup bulunamayacağı noktasındadır.

Davacı taraf, kök muris Lazzade ...'nin hem...Milli Bankası hem de ... Bankası A.Ş'nin kuruluş aşamasında hisse senedi satın alarak bankaya kurucu ortak olduğunu beyanla ... ...'nin ... ... Milli Bankası ve ... Bankası hissesi satın alıp almadığının tespitine, hissedarı ise kaç adet kök hissesinin bulunduğunun tespitine karar verilmesi istemiyle eldeki davayı açmıştır.

İlk derece mahkemesinin kararında da belirtildiği gibi Sermaye Piyasası Kanunu(SPK)'nun 13/4. Maddesi gereğince kaydileştirilmesine karar verilen ve kayden izlenmeye başladığı tarihi izleyen yedinci yılın sonuna kadar teslim edilmeyen sermaye piyasası araçları YTM(Yatırımcı Tazmin Merkezi)’ye intikal eder. Anılan yasa maddesine ilişkin olarak, Anayasa Mahkemesi'nin 12/11/2015 tarih ve 29530 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 22/10/2015 tarih ve 2015/29 E. - 2015/95 K. sayılı iptal kararının geçmişe etkili olmaması nedeniyle kaydileştirilmemiş paylar halen YTM nezdindedir.

YTM tarafından mahkemeye gönderilen 06/02/2023 tarihli yazı cevabında SPK'nın 13/4. Maddesi uyarınca kaydileştirilmeyen payların herhangi bir hak sahibi ve sahip olduğu pay adedi bilgisi olmaksızın toplu olarak devredildiği bildirilmiştir. Buna göre, davalı İş Bankasına ait ve belirtilen süre içerisinde kaydileştirilmemiş hisselerin Yatırımcı Tazmin Merkezine devredildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda Yatırımcı Tazmin Merkezine devredilen kaydileştirilmemiş hisselerle ilgili olarak davalı bankadan talepte bulunulması mümkün değildir. Dolayısıyla davalının eldeki davada pasif husumet ehliyeti bulunmamaktadır. Davacı tarafça açılan davanın eda davası değil, tespit davası olduğunu ifade etmiş ise de, davalı bankanın davacı tarafa karşı iade ve tazmin sorumluluğu bulunmadığından tespit davasında dahi hasım olması mümkün değildir.

Bu nedenle, ilk derece mahkemesince davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından Tereke Temsilcisi ... vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.