İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi E.2022/1222 K.2025/185

Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Tarafların İddia ve Savunmaları:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: Davacı ... Şti.'nin aralarında ticari ilişki bulunan müşterisi ... Şti.'ne 02.05.2018-... nolu fatura ile 12.886,31 TL tutarında videla deri ve ... nolu fatura ile 18.089,25 TL tutarında videla deri sattığı ve karşılığında müşterisinden keşidecisi ... olan iki adet çek alındığı, çeklerin müşterisi ...

Şti. tarafından ciro edildiği, alınan iki adet çekten birinin 12.500,00 TL ... seri nolu çek olduğu, alınan çekler için davacı tarafından 08.08.2018 tarih ve ... numaralı tahsilat makbuzu düzenlendiği, çeklerin şirket merkezine ...

A.Ş. aracılığı ile gönderildiği,10.08.2018 tarihinde çalındığı, suç duyurusunda bulunduğu ve soruşturmanın devam ettiği, 31.08.2018 tarihinde İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/1004E sayılı dosyası ile zayi çekin iptali davasının ikame edildiği ve mahkemece çek hakkında ödemekten men kararının verildiğinin çeke yazıldığını, kararın Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edildiğini , davacı tarafın zilyetliğinde iken çekin arka yüzünde sadece lehdar ....

Şti.” ne ait cironun mevcut olduğu ve bu cirantadan başka bulunan ciro ve imzaların çek çalındıktan sonra çeke derç olunduğunu , çek çalındıktan sonra davalılar ..., ... ve ... A.Ş. ciroları atılmak suretiyle tedavüle sokulan ve haksız ve kötü niyetle tahsil edilmeye çalışılan çalıntı çekin bedelsizliğinin tespiti ile... numaralı 12.500,00 TL tutarındaki çekin istirdatına karar verilmesini talep etmiştir.Davalı ... A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle.

Keşidecisi ..., lehtarı .... Şti., cirantaları sırasıyla ..., ... olan ... numaralı 12.500,00 TL tutarında çeke ilişkin alacağı; ciranta ...'dan usul ve yasaya uygun olarak düzenlenmiş faktöring sözleşmesi, alacak bildirim formu ve fatura tevsik ederek devralındığını, davalının çekin son hamili olduğu, alacağı iyi niyetle usul ve yasaya uygun olarak üstlendiği, çekin vadesinde ve tutarında ödenmediği,

çekin ziyaı gerekçesiyle açılan iptal davasındaki ödemeden men kararının hasımsız olarak verildiğini davaya taraf olmayan iyi niyetli üçüncü kişiye (çek hamiline) karşı ileri sürülemeyeceği ödeme yasağının iyi niyetli hamilin ihtiyati haciz kararı almasına ve icra takibi başlatmasına engel olmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle.

Dava konusu çekin arka sayfasında bulunan imzaya itiraz ile takip ve ödeme emrinin iptali için İstanbul 9. İcra Hukuk Mahkemesinin 2019/190E.

Sayılı dosyası ile 06.02.2019 tarihinde davalı ...m vekili tarafından dava açıldığını, çek hamilinin alacaklı kişi olduğu, çek istirdat davasının çeki elinde bulunduran kişiye karşı açılabileceğini, husumet açısından ...'ın davalı olarak gösterilmesinin doğru olmadığını ...'ın çekte ciranta olarak göründüğü, çekteki yazılar, kaşe ve imzanın ...'a ait olmadığını beyanla davanın reddini, talep etmiştir.İlk Derece Mahkemesi Kararı:Mahkemece; " 1-Davacı tarafından davalı Tam ... aleyhine açılan davanın KABULÜ ile;Davaya konu ...bankası ... ... seri numaralı 05/11/2018 keşide tarihli 12.500,00 TL miktarlı, keşidecisinin ... olduğu,

çekten kaynaklı ... sayılı takip dosyasına yapılan 26.03.2019 tarihinde 17.769,01 TL ve 27.03.2019 tarihinde 485,00 TL ödemelerin ve çekin istirdatı ile davalı ...şirketinden alınarak davacıya verilmesine, 2-Davacı tarafından davalılar ... ile ... aleyhine açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile REDDİNE, " karar verilmiştir.

İleri Sürülen İstinaf Sebepleri:Davalı ... A.Ş vekili tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulmuş olup, davalı ... A.Ş vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu çekte müvekkilinin iyi niyetli son meşru hamil olduğunu, çeki usul ve yasaya uygun olarak ...

Sözleşmesi ile ciro yolu ile iktisap ettiğini, bilirkişi raporuyla bunun sabit olduğunu, müvekkilinin ağır kusurlu olduğu yönündeki tespitin usul ve yasaya aykırı olduğunu, müvekkili tarafından istihbarat çalışmalarının yeterli düzeyde yerine getirilip getirilmediği hususunda bilirkişi incelemesi yapılmadığını, yalnızca faturaya dayanarak istihbarat yükümlülüğünün yerine getirilmediği sonucuna ulaşılamayacağını müvekkili faktoring şirketinin kötüniyetli olduğunun kanıtlanamadığını, yüklenen başkaca kontrol edimi de bulunmadığını, davacının çekin çalıntı olduğuna ilişkin iddialarını müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini,

müvekkili şirketin dava konusu çek üzerindeki hakları müteselsil ve birbirine bağlı cirolarla sabit olduğunu, müvekkilinin çekin çalıntı olduğunu bilecek durumda olmadığını, davacı şirketin çekin çalındığı hususunu ticari defterlerine usul ve yasaya uygun bir şekilde derç etmediğinin bilirkişi raporunda açıkça tespit edildiğini, dava konusu çeklerdeki ciro silsilesi düzgün olduğundan, aksi ispatlanamadığı için müvekkilin iyi niyetli yetkili hamil konumunda olduğunu, davacının kendisinin yetkili hamil olduğunu,

çeklerin rızası hilafına elinden çıktığını ve çekleri elinde bulunduran davalının kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat edememesi karşısında davanın reddi gerektiği gözetilerek, istinaf isteminin kabulü ile kararının kaldırılmasını, davanın reddini talep etmiştir. Davacı vekili tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulmuş olup, davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Pasif husumet yokluğu nedeni ile reddedilen kısım yönünden kısmi istinaf başvurularının kabulünü, davalı ... A.Ş'nin istinaf isteminin reddini talep ettiğini, dava konusu çek önce arkasında davalı... sonra ... ve son olarak ... A.Ş. Ciroları atılmak suretiyle tedavüle sokulduğunu, çekin arkasındaki ciro ve imzalar çekin çalınmasından sonra çeke derç olunduğunu, çek üzerindeki imzaların doğruluğunu bilme imkanlarının bulunmadığını, ...

A.ş.'nin gerekli istihbarat çalışmasını yapmadığını, bu konuda ağır kusurlu davrandığını, yükümlülüklerini yerine getirmediğini, sadece müşterilerin beyanı ile işlem yapmaması gerektiğini, beyanla Pasif husumet yokluğu nedeni ile reddedilen kısım yönünden kısmi istinaf başvurusunun kabulünü, davalının istinaf isteminin reddini talep etmiştir.

Gerekçe ve Sonuç:HMK'nın 355. Maddesi gereği, kamu düzenine aykırılık teşkil eden hususlar hariç tutularak, istinaf neden ve gerekçeleri ile sınırlı olmak üzere yapılan incelemede;Dava zayi nedenine dayalı çek istirdadı ve icra dosyasına ödenen bedelin istirdadı talebine ilişkindir.Davacı vekili, davacının fatura karşılığı müşterisi ... ve....

Şti. tarafından ciro edilen , keşidecisi ... olan iki adet çek aldığını, çeklerin şirket merkezine gönderilmek üzere kargo aşamasında çalındığını, 31.08.2018 tarihinde İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/1004 E sayılı dosyası ile açılan çekin iptali davasında ödemeden men kararı alındığını ve çek üzerine yazıldığını , Ticaret Sicil Gazetesinde gerekli ilanların yapıldığını , davalı ... A.Ş. tarafından icra takibine başlanıldığı , çekin arka yüzündeki lehdar ..

Şti.ne ait ciro dışındaki ciro ve imzaların sahte olduğunu beyanla, ... numaralı 12.500,00 TL tutarındaki çalıntı çekin bedelsizliğinin tespiti ile çekin istirdatını talep etmiştir. ... sayılı dosyası ile, davalı ... A.Ş. Tarafından,...bankası ..., ... seri numaralı 05/11/2018 keşide tarihli 12.500,00 TL miktarlı, keşidecisinin dava dışı ... , lehtarının dava dışı ... ve ... Şti.

Olan çeke dayalı olarak keşideci ve diğer imza sahipleri aleyhine kambiyo senetlerine özgü takibe geçildiği, takip dayanağı çekin arka yüzünde sırası ile lehtar ...Şti., ..., ... ve ... A.Ş.

Olduğu, takip konusu çekte davacının imzasının bulunmadığı, davacı şirket tarafından üçüncü şahıs sıfatıyla ihtirazi kayıtla, 26.03.2019 tarihinde dosya kapak hesabı olarak tespit edilen takip bedelini aynı tarihte 17.769,01 TL ve 27.03.2019 tarihinde 485,00 TL olarak tamamen ödendiği görülmektedir. 18/09/2020 tarihli bilirkişi raporunda; "davada taraf olmayan ... Şti. ile davacı ... Şti.

Arasında ticari ilişkisi bulunduğu, davacının...Şti. ne iki fatura ile mal sattığı ve bunun karşılığında dava konusu çekinde içinde bulunduğu iki adet çeki tahsil ettiği ve çek tahsilat makbuzu düzenlediği, 10.08.2018 tarihinde kargo dağıtımı sırasında çalındığı, çekin arkasında görünen cirantaların .... Şti, ..., ... ve ...

A.Ş. olduğu, davalı ...vekili tarafından imzaya itiraz ile kambiyo senetlerine ilişkin haciz yolu ile takip ve ödeme emrinin iptali hakkında 2018/39126E Sayılı dosyasıyla, İstanbul 9. İcra Hukuk Mahkemesinde 06.02.2019 tarihinde dava açıldığı, ... A.Ş.'nin faktoring sözleşmesini, ...'nın ibraz ettiği fatura ve ciro ettiği iki adet çeke uygun olarak düzenlediği, işlemlerin yevmiye defterinde kayıtlı olduğu" belirtilmiştir.

Dosya kapsamına göre, davacının ticari ilişkisi kapsamında dava konusu çeki lehtarından iktisap ettiği, çekin davacı şirketin ticari kayıtlarına alındığı ve davacı elinde iken çalındığı, davalı faktoring şirketinin sunduğu delillere göre davalı ... ile düzenlenen ... sözleşmesine istinaden faturaya bağlı alacağın ödeme aracı olarak davalıya teslim edildiği, fatura borçlusunun ise bir önceki ciranta ... olduğu,

davacı şirketin ticari defter ve kayıtları üzerinde yaptırılan bilirkişi raporu, çekin çalınmasına ilişkin derdest soruşturma dosyaları, ile lehtardan sonra cirosu bulunan ve faktoring üçlü ilişkisinin tarafı olan ...'ın imzasının sahte olduğu iddiası ile İstanbul 9. İcra Hukuk Mahkemesinin 2019/190 E. Sayılı takibin iptali davası açmış olması ( bu davada imzanın cirantaya ait olmadığı gerekçesi ile takibin ... yönünden iptaline karar verildiği ancak kararın bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği gerekçesiyle istinafen kaldırıldığı),

hususları nazara alındığında 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 790 ıncı maddesi gereğince davacı şirketin çekin yetkili ve meşru hamili olduğu ve çekin elinden rıza hilafına çıktığı hususlarını ispat ettiği, zayi edilen çekin ödeme yasağı kararı verilmiş olsa bile üçüncü şahıslar tarafından iyi niyetle iktisabı mümkün ise de , davalının faktoring şirketi olması gözetilerek çeki iktisabında kusurunun bulunup bulunmadığının ilgili mevzuat göz önüne alınarak değerlendirilmesi gerekir.

6361 sayılı ... ve...

Şirketler Kanunu'nun 9/2. maddesine göre; ".... şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulaca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz ve tahsilini üstlenemez."Kanunun 9/3 maddesinde ise "Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi,

düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğer ki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." hükmüne yer verilmiştir.Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 8/1 madesinde de benzer bir yükümlülük getirilmiş," kambiyo senedi ve diğer senedi ciro edip veren kişinin, devralınan faturada alacaklı olarak gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın veya keşidecinin de faturadaki borçlu ile aynı kişi olması gerekir.

Fatura ile kambiyo senedi veya diğer senetteki tutarın uyumlu olmasına dikkat edilir" düzenlemesine yer verilmiştir. Yönetmelik 5 madesinde ise ,"Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması, mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi,

gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veri tabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi ,hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde istihbari çalışma yapılması ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulması" gerektiği belirtilmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin, 2023/5764 E.- 2024/421422.05.2024 tarihli kararı "davalı şirketin kendisine temlik edilen faturanın gerçek bir ticari ilişkiye dayanıp dayanmadığı ve dava konusu çeklerin bu faturadan doğan alacağa istinaden ... şirketine verilip verilmediğine dair fatura borçlusu görünen.... —...'den teyit aldığına ilişkin dosya kapsamına sunulmuş bir delil bulunmadığı, davalı şirketin kendi müşterisinin beyanı ile yetindiği, ticari ilişkinin gerçekliği hususunda herhangi bir istihbari araştırma yapmadığı,

maruz kalması muhtemel risklerin önlenmesi için gerekli tedbirleri almadığı ve bir ... kuruluşu olarak çeklerin iktisabında ağır kusurlu olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir...ONANMASINA"Somut olayda, faktoring sözleşmesi ile temlik edilen 02.07.2018 tarih ve ... numaralı 36.580,00 TL miktarlı irsaliyeli fatura suretinde teslim alan ve eden kısımlarının imzasız olduğu,

faturada malın fiilen teslim edildiğine karine bu imzalar bulunmadığı halde, davalı ...şirketinin kendisine temlik edilen faturanın gerçek bir ticari ilişkiye dayanıp dayanmadığı ve dava konusu çekin faturadan doğan alacağa istinaden müşterisine verilip verilmediğine dair fatura borçlusundan teyit aldığına ilişkin dosya kapsamına sunulmuş bir delil bulunmadığı, davalı şirketin kendi müşterisinin beyanı ile yetindiği, ticari ilişkinin gerçekliği hususunda herhangi bir istihbari araştırma yapmadığı, finans kuruluşu olarak kendisine yüklenen özen ve tedbirli olma yükümlülüğüne uygun davranmadığı çekin iktisabında ağır kusurlu olduğu,

mahkemece varılan bu sonucun dosya kapsamı ve hukuka uygun olduğu, yine diğer davalılar yönünden çek istirdadı ve takip dosyasında alacaklı olmamaları nedeniyle bedelin istirdadı davasında davalıların taraf ehliyeti bulunmadığından usulden reddi kararında bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmıştır.Sonuç olarak, dosya kapsamında iddia ve savunmaya, saptanan dava niteliğine ve toplanıp değerlendirilen delillere göre kararda gösterilen yasal ve yeterli gerekçeye dayalı kurulan hükümde bir isabetsizlik bulunmadığı, istinaf başvuru sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşılmıştır.

Taraf vekillerinin İstinaf başvurusunun HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.