İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2022/1915 K.2025/975

İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 17.06.2022 tarih ve 2018/467 Esas, 2022/618 Karar sayılı kararının, istinaf başvurusu yoluyla incelenmesinin davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, dosyanın gönderildiği, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi'nin 17.11.2022 tarih ve 2022/1979 Esas, 2022/1896 Karar sayılı görevsizlik kararı ile dairemize gönderilen dosya incelendi, dosya içeriğine göre incelemenin duruşmasız olarak yapılması uygun görülmekle, gereği konuşulup düşünüldü.

İSTEM

Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle. Taraflar arasında Kamu İhale Mevzuatı çerçevesinde 03.03.2016 Tarihli, ".... Caddesinde ... İnşaatı" yapımına ilişkin iş yapım sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin işin süresinin yer tesliminden itibaren 180 gün olduğunu, müvekkili şirketin, sözleşmesel edimlerinin tamamlayıp imalatlarını davalı İdareye teslim ettiğini, huzurdaki davanın konusunu, sözleşmenin imza edilmesi sonrası davalı İdarenin yer teslimi yapamaması,

yer teslimini bölüm bölüm yapması nedeniyle uzayan iş süresinden kaynaklı olarak müvekkili şirketin doğmuş fiyat farkı alacaklarının, uğranılan zarar kapsamında fazladan ödenen all-risk sigorta primi alacaklarının bilirkişi incelemesi vasıtasıyla tespit edilip hüküm altına alınması oluşturduğunu, Söz konusu iş yapım sözleşmesinin imza edilmesi sonrası müvekkili şirkete, proje alanındaki bir kısım yer altı ve yer üstü tesislerin deplasesi gerektiği için sözleşme konusu işi ifa edemediği, sözleşme konusu işin 544 günlük sürede bitirilebildiği,

fiyat farkı alacağına ilişkin talebin reddinden sonra doğan/tanzim edilen tüm hak edişlerin, müvekkili şirketçe itirazi kayıt ile imzalandığını, fiyat farkı alacakları Bilirkişi incelemesi sonucunda belirleneceğinden bu alacak kalemine ilişkin 5.000.-Tl. üzerinden belirsiz alacak talep edildiğini, davanın kabulüne, yargılama sırasında yapılacak bilirkişi incelemesi sonucuna göre, dava değerini artırıma ilişkin talepleri ile fazlaya ilişkin sair talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 6.000.-Tl. alacağın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile karşı yandan tahsiline karar verilmesi talep edilmiştir.

ISLAH

Davacı vekili tarafından verilen ıslah dilekçesi ile özetle; Fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla 167.932,41-TL daha arttırdıklarını ve 173.932,41-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

YANIT

Davalı vekili cevap dilekçesi ile özetle. Davacı tarafından, proje güzergahında yapıma engel teşkil eden diğer altyapı Kurumlarına ait altyapıların İdarece bilinmesi gerektiği belirtildiğini ancak sözleşme eki proje güzergahında bulunan bir çok altyapıların yer ve konumunun belirlenip, bu doğrultuda uygulamaların yapılması,

yüklenici firma görevlileri ile müşterek tespit edildiğini, İzmir-Manisa Karayolu altından yatay delgi metodu ile yapılması gereken çalışmalar Karayolları ile onaylı protokol doğrultusunda yapılması gerektiğinden ve şehirler arası irtibat yolu olduğundan açık kazı yöntemi ile çalışmaların yapılması imkanının söz konusu olamadığını, denetimli bir şekilde başlatılan çalışmalar esnasında karşılaşılan mevcut borunun hangi Kuruma ait olduğu ve işlevinin ne olduğu tespit edilmeden çalışmaların sürdürülemediğini,

bölgede Ege Üniversitesi Hastanesi ve 57. Topçu Tugay Komutanlığı’nın bulunması nedeniyle de mevcut borunun işlevinin daha da önem kazandığı, bu nedenle ilgili Kurumlarla yapılan yazışmalar sonucu karşılaşılan mevcut borunun işlevinin tespiti doğrultusunda herhangi bir olumsuzluğa meydan verilmeden imalatların sürdürüldüğünü, süre uzatımları sonucunda, işin en son bitim tarihinin 27.10.2017 olarak belirlendiği ve bu sürenin sonunda da işin tamamlandığını, davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesinin 17.06.2022 tarih ve 2018/467 Esas, 2022/618 Karar sayılı kararı ile özetle; "...Tüm dosya kapsamı değerlendirildiğinde.

Kök raporda konu iki ayrı ihtimale göre ayrı ayrı değerlendirilmiş olsa da, sorunun TMK md 2 kapsamında da ele alınmasının mümkün olduğu bu nedenle 172.263,91 TL fiyat farkının talep de dikkate alınarak dava tarihinden itibaren ve ödenen ilave sigorta primi olarak hesaplanan 1.668,50 TL bedelin de fiyat farkı talebi ile aynı esasa dayanması dolayısıyla fiyat farkının tahsiline hükmedilecek ise sigorta priminin de yükleniciye ödenmesi gerekeceğinden her iki talebin de kabulüne arttırım dilekçesinde talep miktarı belirlenip, belirlenebilen miktar üzerinden HMK.

107/2 uyarınca arttırım dilekçesi verilmekle ve her ne kadar dava tarihinde yasal faiz istenilmiş ise de ıslah dilekçesi ile dava tarihinden itibaren faizi ticari temerrüt faizi olarak ıslah ettiği anlaşılmakla, ıslah taraflardan birinin yapmış olduğu bir usul işlemine tamamen veya kısmen düzeltmesi işlemi olup (HMK. Madde 176/1). Islah müessesesi, dava değiştirme, başka deyişle iddia ve savunmanın değiştirilmesi veya genişletilmesi yasağını bertaraf eden bir imkandır.

Bu nedenle davacı vekilinin faiz türüne ilişkin ıslah talebi, tarafların her ikisinin de ticari şirket olması da dikkate alınarak faizi türüne ilişkin ıslah talebi kabul edilerek dava tarihinden itibaren arttırım dilekçesine göre ticari avans faizine karar verilmesine," dair davanın kabulüne karar verilmiştir.

İSTİNAF EDEN

Davalı ...vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davalı ...vekili tarafından verilen 07.07.2022 tarihli istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesi ile özetle.

Dava konusu işe ilişkin fiyat farkı verilmesinin sözleşme ve ihale dökümanları arasında herhangi bir çelişki bulunmadığını, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi durumunda işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait sürenin en az gecikilen süre kadar uzatılacağının düzenlendiğini, yapım işleri genel şartnamesinde süre uzatımı konusunda düzenlemeye ver verildiğini ancak fiyat farkı verileceğine ilişkin herhangi bir düzenlemenin bulunmadığını,

Tip idari şartnameye göre idarenin mücbir sebep nedeniyle süre uzatımı vermesi ve buna bağlı olarak doğabilecek fiyat farkını öngörmesi şartına bağlandığını, idare fiyat farkı vereceğini öngörmüyor ise İdari Şartname maddesine göre fiyat farkı verilmeyeceğini belirtmesi gerektiğini, yasal düzenleme ile kanunlaştırıldığını, iş bu dava konusunun işe ait idari şartnamenin 45.3.1 maddesinde ""Fiyat farkı hesaplanmayacaktır." şeklinde düzenlendiğini, idarenin fiyat farkı verilmesini öngörmediğini,

İhale dokümanlarının birbiri ile çelişmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığını, ihale dokümanlarının tamamında fiyat farkı verilmeyeceği hususunun çelişkiye yer vermeyecek şekilde düzenlendiğini, ve müvekkili idare fiyat farkı verilmeyeceğini öngörmediğini, davacının yüklenimini üstlenmiş olduğu işe ilişkin imzalanan sözleşmenin ....Caddesinde ...

İnşaatı işine ilişkin kamu ihale sözleşmesi olduğunu, söz konusu sözleşmenin en önemli unsurunun işin bedeli olduğunu, sözleşmenin imzalanmasından sonra değişen şartlara göre değiştirilmesi, aynı sözleşmede bunu mümkün kılan bir maddenin varlığı halinde imkan dahilinde olduğunu, ilk derece mahkemesi kararında idare ile davacı arasında imzalanan sözleşme ve eki şartname hükümlerinin değerlendirilmesi halinde fiyat farkı hesaplanmayacağı hususunda taraflar arasında kesin olarak mutabık kalındığını belirtilerek bu konuda yüksek yargı kararlarının emsal gösterildiğini,

iş bu dava konusunun ihalede Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile sözleşmeye müdahale edilen bir durumun olmadığını, yapılacak imalatlara ilişkin olarak sözleşmede fiyat farkı verilmeyeceğinin hükme konulmuş olması nedeniyle yüklenicinin sözleşmeye dayalı olarak alacak talebinde bulunamayacağına karar verildiğini, davacı şirket ile idare arasında kamu ihale özleşmesinin 7. Maddesinde sözleşme bedeline dahil olan giderlerin düzenlendiğini, söz konusu maddeye göre taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi, resim, harç,

yapı kullanım izin belgesi giderleri vb. Giderlerin ve sözleşme kapsamındaki her türlü sigorta giderlerinin sözleşme bedeline dahil olduğunu, davacının sözleşme gereği bu hususu bilerek sözleşmeyi ikame ettiğini, ilk derece mahkemesi davacının hukuka aykırı ıslah dilekçesini kabul ederek davacının talebi doğrultusunda hüküm kurduğunu, davacının ıslah dilekçesi ile faiz türünü değiştirmesinin mümkün olmadığı gibi işleyecek faizin dava tarihinden itibaren talep edilmesinin de mümkün olmadığını,

davacı ile idare arasında mezkur davada her iki tarafın da tacir olduğu ve uyuşmazlığın tarafların ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğmuş olduğu hususunda bir ihtilafın bulunmadığını, dilekçelerinde ayrıntılı olarak belirttikleri hususlar ile ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararın hukuka aykırı olması nedeniyle istinaf incelemesi neticesinde müvekkili idare lehine bozularak ortadan kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini talep ederek istinaf kanun yoluna başvuru yapılmıştır.

DELİLLER, DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında HMK'nın 355.maddesi gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı yönü gözetilerek yapılan inceleme sonucunda aşağıdaki değerlendirmeler yapılmıştır:

Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmesi üzerine, karar davalı vekili tarafından yukarıda belirtilen sebeplerle istinaf edilmiştir.

Eser sözleşmeleri iki tarafa karşılıklı borç yükleyen bir tür iş görme sözleşmesi olup, “eser” ve “bedel” olmak üzere iki temel unsuru vardır. Bu sözleşmelerde yüklenici, iş sahibine karşı yüklendiği özen borcu nedeniyle eseri yasa ve sözleşme hükümlerine, fen, teknik ve sanat kurallarına uygun olarak yaparak ve zamanında tamamlayarak iş sahibine teslim etmekle; iş sahibi de bu çalışma karşılığında ivaz ödemekle yükümlüdür.

Bilindiği üzere idare kamu hizmetlerini yerine getirmesi sırasında bir takım tasarruflarda bulunmak zorunda olup bunlardan biri de üçüncü kişilerle yapacağı “sözleşme”lerdir. İdarenin sözleşme için tarafını belirlerken izleyeceği yol ise “ihale” olup bu işlemin kuralları da kanunlarla düzenlenmiştir.

İdarenin Kamu İhale Kanununda tanımlanan yöntemlerle (KİK md 18 vd.) yaptığı ihaleden sonra KİK md 46 kapsamında yapacağı sözleşmeler ise yine Kanunun 53/4.b.2 maddesine göre yetkilendirilen Kamu İhale Kurumu tarafından hazırlanmakta, bunlar Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu md 5, md.6 da “tip sözleşme” olarak tanımlanmaktadır.

İhale aşamasında KİK md 4’e göre “İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinde; isteklilere talimatları da içeren idari şartnameler ile yaptırılacak işin projesini de kapsayan teknik şartnameler, sözleşme tasarısı ve gerekli diğer belge ve bilgileri,” kapsayan ihale dökümanları düzenlenmekte, bunlar Kanunun 24. ve 27. maddelerine göre yapılacak ilan ile isteklilerin bilgisine sunulmakta olup yine Kanunun 28. maddesine göre ihale dökümanlarını ön yeterlik veya ihaleye katılmak isteyen isteklilerin bu dokümanı satın almaları zorunludur.

Sözleşmelerin imza aşamasında ise Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu md 5’e göre Kamu İhale Kurumu tarafından hazırlanan “tip sözleşmeler” imzalanmakta, Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu md 7/v maddesine göre “Sözleşmede yer alması zorunlu hususlar” arasında “İhale dokümanında yer alan bütün belgelerin sözleşmenin eki olduğu.” sayılmaktadır.

Sonuçta idare ile istekli arasında sözleşmenin imzalanması ile birlikte KİK 12. maddesinde tanımlanan ve ihale dökümanları arasına alınan “Şartnameler”de sözleşmenin eki haline gelmektedir.

Sözleşmenin imzalanması ile birlikte sözleşme ve ekleri açısından Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu 4. maddesinde “Bu Kanunda belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez.” hükmü getirilerek sözleşmenin taraflar arasında adeta anayasa gibi olduğu kabul edilmiştir. Bu durumda taraflar arasındaki ihtilafların öncelikle sözleşme ve ekleri dikkate alınarak incelenmesi gerekmektedir.

Somut olayda, taraflar arasında 03/03/2016 tarihli, ".... Caddesinde .... İnşaatı" yapımına ilişkin sözleşme imzalanmıştır. Davacı taraf sözleşme süresinin idareden kaynaklanan nedenlerle uzadığını, idarece süre uzatımı verilerek 180 günlük teslim süresinin 544 güne çıkarıldığını belirterek fiyat farkı nedeniyle alacak isteminde bulunarak eldeki davayı açmıştır. Davalı taraf ise, sözleşme ve mevzuat hükümleri gereğince davacının fiyat farkı talebinde bulunamayacağını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Uyuşmazlık, idarenin süre uzatımı nedeniyle davacı lehine fiyat farkı alacağı oluşup oluşmadığı hususundadır. Dava konusu işin yapımına ilişkin düzenlenen sözleşmenin 6. maddesinde “sözleşmenin birim fiyatlı olduğu” kararlaştırılmıştır. 8. maddesinde sözleşmenin ekleri gösterilmiş, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, İdari Şartname, Genel Teknik Şartname ve Özel Teknik Şartname ekler arasında sayılmıştır.

9. maddede “sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren 10 gün içinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre yer teslimi yapılarak işe başlanacağı, yüklenicinin taahhüdünün tamamını iş yeri teslim tarihinden itibaren 180 gün içerisinde tamamlayarak geçici kabule hazır hale getirmek zorunda olduğu” kararlaştırılmıştır. Aynı sözleşmenin 14. maddesinde; fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları düzenlenmiştir.

Bu maddenin ikinci fıkrasında yükleniciye fiyat farkı verilmeyeceği kararlaştırılmıştır.

Taraflar arasındaki sözleşme, ilgili ihale, eki kayıtlar birlikte değerlendirildiğinde, İdari Şartnamenin 19. maddesinde teklif ve sözleşme türü başlıklı düzenlemede, işin birim fiyat üzerinden ifa edileceği, 25. Maddede ise, sözleşmenin uygulanması nedeniyle mevzuat gereği ödenecek her türlü harç, vergi, resim, kullanım izni giderleri ve benzeri giderler ile sigorta giderlerinin, gider kalemlerinde artış olması,

benzeri gider kalemlerinin oluşması halinde teklif edilen fiyatın bu tür artış ve farkları karşılayacak payı içerdiğinin kabul edileceği, bu artış ve farkları ileri sürerek hak talebinde bulunulamayacağının belirtildiği anlaşılmakla, davacının süre uzatımı nedeniyle ve bu durumun mücbir sebepten sayılarak bu süre uzatımı nedeniyle aradan geçen zamanda değişen ekonomik koşullar ve fiyat değişiklikleri nedeniyle davaya konu edilen fiyat farkı talebine ilişkin alacak talebinin taraflar arasındaki sözleşme, ilgili ihale,

sözleşme eki şartname ve diğer kayıtlara göre şartları oluşmadığından davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır.

Dosya kapsamı, mahkeme gerekçesi ve yapılan değerlendirmeye göre; yasal düzenlemeler ve yargısal içtihatlar karşısında, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-b-2. maddesi gereğince kaldırılarak, Dairemizce yeniden esas hakkında karar verilmesi gerekmiş olup aşağıdaki hüküm kurulmuştur.