İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi E.2024/476 K.2024/750

İhtiyati tedbir isteyen vekili tarafından yukarıda belirtilen karara karşı istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca yapılan ön inceleme sonucu eksiklik bulunmadığı anlaşılmakla; inceleme aşamasına geçildi. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildikten sonra dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TALEP

Talep eden vekili dava dilekçesinde özetle; taraflara ait ...

Şti. arasında 04.04.2023 tarihinde imzalanan "İş Sözleşmesi" başlıklı sözleşme uyarınca, ... ili, ... ilçesi, ... köyündeki müvekkile ait inşaatta kullanılmak üzeret 300 m3 C30 beton alımı konusunda anlaşmanın sağlandığını, betonun müvekkiline teslimi karşılığında, keşidecisi müvekkili ... ve lehtarı davalı ... olan, ...bank A.Ş., Menemen Şubesi’ne ait, 0373056 çek numaralı, 350.000,00 TL bedelli bir adet çek davalı tarafa müvekkilince elden teslim edildiğini, sözleşme uyarınca,

inşaatın başlamasını takiben müvekkilinin karşı tarafa betonun inşaata ulaştırılması amacıyla aramışsa da ulaşamamış ve davalı tarafından işbu sözleşmeye konu betonun temini sağlanmadığını, bedelsiz kalan çekin, karşı tarafça takibe konulması konusunda endişelerinin bulunduğunu beyanla söz konusu çek bedelinin %15’ini temsil eden 52.500,00-TL’nin tarafımızca teminat gösterilmesi karşılığında, müvekkilinin uğrayacağı zararların önlenmesi amacıyla ihtiyati tedbir kararı verilmesini, çekin icra takipleri halinde takibin durdurulması,

çeke ilişkin ödeme yasağı konulmasını ve ayrıca ihtiyati tedbire ilişkin kararın ilgili banka ...bank A.Ş.'ye bildirilmesini talep etmiştir.

MAHKEMECE

28/12/2023 tarihli değişik iş kararı ile; "...Talep, kıymetli evrak niteliğindeki çekin tedavülünün ve hamiline ödenmesinin engellenmesi ve keşideci hakkında icra takibi yapılmaması hususlarını içeren geçici hukuki korumaya ilişkindir.

Dilekçe ve dosya içeriğinin değerlendirmesi sonucunda;

Her talepte olduğu gibi geçici hukuki koruma talebinde de talep dayanağı maddi vakaların yaklaşık ispat seviyesinde ispatlanması gerekir.

Çek, kıymetli evrak niteliğinde olup bir alacak hakkını içerir. Çeke bağlanmış bu alacak hakkının istenebilmesi için çekin ibrazı şarttır. Keşidecinin çek düzenleyerek muhatap banka nezdindeki çekle işleyen hesabından lehdara ödeme yapmak istemesi ve çek bedelinin mutlaka para olarak ifade edilmesinin zorunlu olması, çekin bir ödeme vasıtası olduğunu gösterir. Çek, bir kambiyo senedi olarak illetten mücerret kıymetli evrak niteliğindedir; düzenlenmesine neden olan asıl borç ilişkisindeki sakatlık çekin geçerliliğini etkilemez.

Öte yandan, tacirler ticari delil sistemi gereğince defterler ve faturalar aracılığıyla yaptığı iş ve hizmetleri, hukuki ilişkileri, hukuki ilişki çerçevesinde tahakkuk eden alacağı ve tutarını ispat edebilirler. Ancak bunun için her iki tarafın tacir olması, her iki tarafın da defterlerine kaydı gereken bir ticari iş olması, defterlerin muhasebe tekniğine ve yasaya uygun tutulması, tüm defterlerdeki kayıtların birbirini teyit etmesi ve dayanak belgeler ile uyumlu olması, karşı tarafın usulüne uygun olarak tutulmuş defterlerinin aksi kayıt içermemesi gerekir (HMK.m.222).

Maddi ve hukuki olgular ışığında olaya dönüldüğünde;

Taraflar arasındaki ticari ilişki çerçevesinde alacak ve borç durumunun ispata elverişli olacak şekilde ortaya konulması için tacir niteliğini haiz tarafların ticari defter kayıt ve belgelerinin incelenmesi ve iddia edilen ticari ilişki çerçevesinde malların teslim edilip edilmediğinin tespiti gereklidir.

Öte yandan, çekin hukuki niteliği gereği ödeme vasıtası olması nedeniyle tedavülünün durdurulması hukuken ve fiilen mümkün değildir. Keza, ciro ve tedavül kabiliyeti bulunan (keşidecisi talep eden şirket olan) talep konusu çekin halen kimin elinde bulunduğu bilinmemektedir. Dolayısıyla hamili bilinmeyen çeki ile ilgili olarak dosya dışı kişiler hakkında ödeme yasağı ya da icra takibinin durdurulması yönünde karar verilmesi hukuka uygun değildir.

Bu açıklamalar ışığında, yerinde görülmeyen talep konusu çek ile ilgili, icra takibine konulmasının önlenmesi ve ödeme yasağı konulması şeklindeki tedbir talebinin reddine karar vermek gerekmiştir. '' gerekçesi ile;

KARAR

Açıklanan nedenlerle, Talep konusu çek ile ilgili " icra takipleri halinde takibin durdurulması ve çeke ilişkin ödeme yasağı konulması " şeklindeki tedbir talebinin REDDİNE, " şeklinde karar verilmiştir. Mahkeme kararına karşı, ihtiyati tedbir isteyen vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF BAŞVURU SEBEPLERİ

İhtiyati tedbir isteyen vekili istinaf dilekçesinde özetle; ihtiyati tedbir talebinin incelenmesinde değerlendirilmesi gereken durumun, talepte bulunanın korunmaya değer bir hukuki menfaatinin bulunup bulunmadığı hususu olduğunu, davalının, müvekkiline ait çeki elinde bulundurduğundan ve edimlerini yerine getirmediğinden sebepsiz zenginleştiğini, bu haliyle çekin davalı tarafından icra takibine konu edilmesinin önlenebilmesi amacıyla önce ihtiyati tedbir kararı verilerek müvekkilinin mağduriyetinin giderilmesi gerektiğini,

ancak müvekkilinin söz konusu yargılamanın sonuçlanmadan önce ve çekin ödeme gününden önce ivedi olarak alınabilecek ihtiyati tedbirden başka başvurabileceği hukuki yolun ve koruma altında tutulacağı bir yöntemin de bulunmadığını, teminat gösterilmesi karşılığında, müvekkilinin uğrayacağı zararların önlenmesi amacıyla yerel mahkemece verilen red kararının kaldırılarak ivedi olarak ihtiyati tedbir kararı verilmesini,

verilecek olan kararda ihtiyati tedbirin söz konusu çeke dayalı olarak müvekkili aleyhine icra takibi yapılamayacağı hususunu da kapsadığının belirtilmesini (aksi takdirde ihtiyati tedbirin müvekkile karşı çek bedeline ilişkin taleplerin ileri sürülmesini önleyici işlevi kalmayacağından), icra takipleri halinde takibin durdurulmasını, çeke ilişkin ödeme yasağı konulmasını ve ayrıca ihtiyati tedbire ilişkin kararın ilgili banka ...bank A.Ş.'ye bildirilmesini istinaf başvuru sebebi olarak ileri sürmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Talep: ihtiyati tedbir istemine ilişkindir.

HMK'nun 355. Maddesi gereğince istinaf incelemesi istinafa başvuran vekilinin dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine ilişkin hususlarda res'en gözetilerek yapılmıştır.

İhtiyati tedbir şartları değerlendirildiğinde; geçici hukuki koruma tedbirlerinden olan ihtiyati tedbir, nitelikçe bir geçici hukuki koruma tedbiridir.(HMK m. 406)

Geçici hukuki koruma tedbirlerinin amacı, yargı organları önünde hak arayan kişilerin nihai olarak elde etmeyi umdukları haklarına erişimi kolaylaştırmaktır. Bu amacın gerçekleşmesi için, elde edilmesi umulan hakların ya da onların konularının ortadan kalkması, yok olması, değiştirilmesi gibi olasılıkların bertaraf edilmesi gerekir. Elde edilmesi umulan hakka kavuşulmasını kolaylaştırıcı tedbirler hak arama özgürlüğünü, adil yargılama hakkını ve hukuk devleti ilkesini de yakından ilgilendirir.(TC Anayasası m.36, HMK m.33) ihtiyati tedbir istekleri değerlendirilirken geçici hukuki koruma tedbirlerinin açıklanan bu amacının gözden uzak tutulmaması gerekir.

6100 sayılı HMK'nun 389/1. Maddesinde; " mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir." şeklinde,

HMK'nın 390/3. maddesinde; "tedbir talep eden taraf, dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır. " şeklinde düzenleme bulunmaktadır.

Tüm bu bilgiler ışığında; talep eden vekilinin dosyaya dava dışı şirketle aralarında imzalanmış 1 adet sözleşme sunduğu, sözleşme kapsamında talep konusu çekin karşı taraf ...'a verildiğinin anlaşıldığı, talep edenin, sözleşme kapsamında betonların kendisine teslim edilmediği iddiasında bulunduğu, her ne kadar yapılacak yargılama sonunda talep edenin iddiaları tam olarak açıklığa kavuşacak ise de;

talebin geçici hukuki koruma tedbiri olması ve çekin ödenmesi ve buna karşılık malların teslim edilmemiş olması halinde ciddi bir zararın doğabileceği ihtimali bulunduğundan, çekin de uyuşmazlık konusu olması nedeni ile mahkemece çek ile ilgili karşı tarafça bankaya ibrazı halinde ödenmemesi ve karşı tarafça icra takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi gerekirken yazılı şekilde tamamen talebin reddine karar verilmesi doğru olmamıştır.

HMK'nın 353/1-b-2 maddesinde yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına gerek duyulmadığı takdirde düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verileceği öngörülmüştür.

Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında talep eden vekilinin istinaf istemlerinin kabulü ile kararın kaldırılarak talebe konu ...bank A.Ş. Menemen şubesine ait 0373056 numaralı 350.000,00 TL bedelli çekin karşı taraf ... tarafından bankaya ibrazı halinde ödenmemesi yönünde ve karşı taraf ... tarafından söz konusu çek ile ilgili icra takibi yapılmaması yönünde ihtiyati tedbir konulmasına, ilk derece mahkemesi kararının HMK nun 353/1-b-2 maddesi gereğince bu şekilde kaldırılmasına karar verilerek, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmasına karar verilmiştir.