İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2022/624 K.2024/1616

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen Karşıyaka Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 09/02/2022 tarihli 2020/254 Esas ve 2022/50 Karar sayılı dosyasının incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı birliğin 14.01.2020 tarihli olağan genel kurul toplantısının 11.maddesinde yönetim kurulu seçimi yapıldığını, genel kurul toplantısında yönetim kurulunun seçimine ilişkin 11.maddenin iptaline yönelik mahkememizde açılan 2020/54 E.sayılı davanın devam ettiğini, bu davadaki iddialarının doğrulandığını, ...’nın yönetim kuruluna seçilmesine ilişkin olağan genel kurul kararı iptal edildiğinde, bu genel kurul kararı başlangıçtan itibaren hükümsüz olacağından, olağan genel kurulda ...’dan sonra en çok oyu alan asil üye adayı yönetim kuruluna seçilmiş olacağını,

bu hususta davalı tarafa ihtarname çekilmesine rağmen talebin yerine getirilmediğini bildirerek, davalı ... yönetim kurulunun 17.03.2020 toplantı tarihli 19 toplantı nolu “istifa eden yönetim kurulu üyesi ...’nın yerine yedek üye ...’ın göreve davet edilmesine” ilişkin kararının, yoklukla sakat/mutlak butlanla geçersiz olduğunun belirlenmesine ve iptaline karar verilmesini talep ve dava ettiği görülmüştür.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; yönetim kurulu kararları hakkında iptali davası açılamayacağını, yönetim kurulu kararlarının TTK'nun 319.maddesinde düzenlenen batıl kararlar kapsamında olmadığını, davacının birliğe bağlı küçük bir kooperatifin delegesi olduğunu, davaya açma hakkından söz edilebilmesi için kooperatif temsilcisi sıfatına sahip olması ve bu sıfatın karar kesinleşinceye kadar devam etmesi gerektiğini,

davacı hakkında bu dava tarihinden önce Ayvacık Asliye Hukuk Mahkemesinin 2019/286 E.sayılı dosyası ile kooperatif temsilcisi seçilmesine ilişkin kooperatif genel kurul kararının iptali davası açıldığını ve davanın derdest olduğunu, dava konusu yönetim kurulu kararının kanuna ve ana sözleşme hükümlerine uygun olduğunu, davacının aynı iddialar ile mahkememizin 2020/54 E.sayılı dosyası ile dava açtığını ve derdest olduğunu bildirerek, davanın reddine karar verilmesini talep ettiği görülmüştür.

İLK DERECE MAHKEMESİNCE VERİLEN KARAR

Mahkemece; "...Davacı ...', ...nin 19/11/2019 tarihli genel kurul toplantısında yönetim kurulu üyesi ve birlik temsilcisi olarak seçilmiş ise de; kayınvalidesi ...'in sözü edilen genel kurul toplantı tarihinde zeytin ve zeytinyağı ticareti ile uğraştığı, dolayısıyla davacı ...'in dava konusu genel kurul toplantısına birlik temsilcisi olarak katılmasının kanunun emredici hükümlerine ve ana sözleşme hükmüne aykırı olduğu, öte yandan birlik yönetim kurulu üyesi seçilmesinin hukuken mümkün olmadığı,

özellikle davalı vekiline ait 02/01/2022 uyap tanzim tarihli dilekçesine ekli Ayvacık İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 02/09/2019 tarihli idari para cezası kararı, nüfus aile kayıt tablosu, Çanakkale Ticaret Borsası arşiv firma tescil raporu ve 26/08/2020 tarih 2020/220 sayılı yazısı, Ayvacık Mal Müdürlüğünün 20/07/2020 tarihli yazısı ve dosya kapsamı ile belirlenmiştir.

Bu durumda, tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin ekonomik fonksiyonu ve hukuki yapıları dikkate alındığında kooperatif yöneticilerinin ve birlik temsilcilerinin seçilmesine ilişkin yasal şartların kamu düzenine ve kooperatif/birliklerin temel yapısının korunmasına ilişkin olmasına göre, yasa ve ana sözleşmede öngörülen kurallara aykırı olarak davacı ...'in birlik temsilci seçilmesinine ilişkin kooperatif genel kurul kararının batıl olduğu ve baştan itibaren hiçbir hüküm ifade etmediği, butlan ile malul olan bu işlemin davalı vekili tarafından sözlü yargılama ve hüküm duruşması sırasında ileri sürüldüğü,

bu itirazın mahkememizce de resen gözetilmesi gerektiği, bu itibarla birlik temsilcisi sıfatını kazanmadığı için davacının eldeki davayı açmasının usulen mümkün olmadığının anlaşıldığı..." gerekçesiyle "...Davanın reddine..." şeklinde hüküm kurulmuştur.

Karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; davacı ...'in kayınvalidesi ...’in zeytin-zeytinyağı ticareti ile uğraştığı iddiasının gerçek dışı olduğunu, resmi belgeler ve incelemeler ile davacı ...’in kayınvalidesi ...’in zeytinyağı ticareti ile uğraştığı iddiasının gerçeği yansıtmadığının net biçimde belirlendiğini, gerçekten, Çanakkale Valiliği Ticaret İl Müdürlüğü tarafından düzenlenen inceleme raporunda, "...'in kayınvalidesi ...'in zeytin ve zeytinyağı ticareti veya komisyonculuğu yaptığına dair herhangi bir belgeye rastlanılmadığından,

... yönetim kuruluna seçilmesine ve bu görevi sürdürmesinde kooperatif ana sözleşmesine göre herhangi bir aykırılık olmadığı"nın belirlendiğini, bu konuda açılan davanın, Ayvacık Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/286 E. sayılı dava dosyasında reddedildiğini ve bu red kararının kesinleştiğini, bu konuda Bakanlık tarafından yapılan incelemede de "konunun yargısal incelemeye tabi olduğu" saptamasının yapıldığını, davalı tarafın sunduğu rapor ise, davalı ... bünyesinde hazırlanmış olup, eldeki davada bir delil niteliği taşımayan, taraflı olarak hazırlandığını,

davanın esası konusunda da dosyada tüm kanıtların toplandığını ve dosya bu açıdan da tamamlanmış olmakla, eldeki dava dosyası, Karşıyaka Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/54 E. sayılı dava dosyası ve bu dava dosyasından verilen kararda tespit edilen hususlar da dikkate alındığında; davalı ... yönetim kuruluna seçilen Edremit delegesi ...’nın delege olma ve yönetim kuruluna seçilme yeteneğinin bulunmadığını, tüm dosya kapsamı, dosyaya gelen ...

Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün ve ... Ticaret Sicili Müdürlüğü'nün cevabi yazıları ve ekleri, yine dava dilekçe ekinde sundukları belgeler, noter onaylı fatura örneği ile.

Edremit delegesi olup, yönetim kuruluna seçilen ...'nın eşi ...'nın 15.04.2015-14.02.2020 tarihleri arasında zeytin ve zeytinyağı ticari faaliyetinde bulunduğu tartışmaya yer bırakmayacak biçimde sabit olduğunu, ...’nın davalı ... yönetim kuruluna seçilme yeterliliğinin bulunmaması olduğunu, bu anlamda, seçilme şartlarını taşımayan ...’nın yönetim kuruluna seçilmesinin hukuka aykırı, yok hükmünde, mutlak butlanla sakat ve geçersiz bir işlem olduğunu, bu husus Karşıyaka Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/54 E. sayılı dava dosyası ve bu dava dosyasından verilen karar ile de tespit edildiğini,

...’nın yönetim kuruluna seçilmesine ilişkin olağan genel kurul kararı iptal edildiğinde, bu genel kurul kararı başlangıçtan itibaren hükümsüz olacağından, olağan genel kurulda, ...’dan sonra en çok oyu alan asil üye adayı, yani davacı ... yönetim kuruluna seçilmiş olacağını, genel kurul toplantısında yönetim kuruluna “asil üye” ve “yedek üye” olarak ayrı ayrı aday olunmakta ve asil üyelerin ve yedek üyelerin oy sayıları kendi aralarında ayrı ayrı sıralandığını, bu nedenle, seçilme şartlarını taşımaması nedeniyle ...’nın seçimine ilişkin genel kurul kararı iptal edildiğinde, ondan sonra en çok oyu alan aday asil üye olarak,

davacı ... yönetim kuruluna seçilmiş olacağını, zaten seçilme şartlarını taşımayan ve bu nedenle yönetim kuruluna seçilmesi hukuka aykırı olan ...'nin 17.03.2020 tarihinde istifa ettirilerek, “istifa eden yönetim kurulu üyesi ...’nın yerine yedek üye ...’ın göreve davet edilmesine” ilişkin dava konusu 17.03.2020 tarihli davalı ... yönetim kurulu kararının da hukuka aykırı olduğunu, dava konusu yönetim kurulu kararının,

seçilme yeteneği olmayan ...'nın yönetim kuruluna seçilmesindeki hukuka aykırılığın arkasına dolanmak ve Karşıyaka Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/54 E. sayılı dosyasındaki devam eden "yönetim kurulu seçimine ilişkin genel kurul iptali" davasında verilecek olası bir iptal kararını işlevsiz bırakma amacına yönelik olduğunu, açıklanan nedenlerle; başvuruları çerçevesinde; kararın kaldırılmasına.

HMK md. 356 gereğince duruşma açılmak suretiyle esas hakkında yeniden karar verilerek, davalarının kabulü, davalı ... yönetim kurulunun 17.03.2020 toplantı tarihli 19 toplantı nolu “istifa eden yönetim kurulu üyesi ...’nın yerine yedek üye ...’ın göreve davet edilmesine” ilişkin kararının, yoklukla sakat/mutlak butlanla geçersiz olduğunun belirlenmesine ve iptaline; yargılama giderleri ile avukatlık ücretinin davalı yana yükletilmesine;

esas hakkında yeniden karar verilmesi mümkün görülmüyorsa, HMK md. 353/1-a-6 gereğince esas hakkında yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerektiğini belirterek istinaf isteminde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, davalı kooperatifler birliğinin yönetim kurulu kararının yokluk/butlanla geçersiz olduğunun tespitine ilişkindir. Mahkemece davacının ... temsilcisi sıfatını kazanamadığı ve eldeki davayı açmasının usulen mümkün bulunmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiş; hüküm davacı vekili tarafından istinaf edilmiştir. İstinaf incelemesi 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.

Mahkemece davacının, dava dışı ...nin 19/11/2019 tarihli genel kurul toplantısında yönetim kurulu üyesi ve birlik temsilcisi olarak seçildiği, ancak davacının kayınvalidesi ...'in sözü edilen genel kurul toplantı tarihinde zeytin ve zeytinyağı ticareti ile uğraştığı, dolayısıyla davacı ...'in dava konusu davalı birliğin genel kurul toplantısına birlik temsilcisi olarak katılmasının kanunun emredici hükümlerine ve ana sözleşme hükmüne aykırı olduğu gibi birlik yönetim kurulu üyesi seçilmesinin de hukuken mümkün olmadığı,

dolayısıyla yasa ve ana sözleşmede öngörülen emredici kurallara aykırı olarak davacı ...'in birlik temsilci seçilmesinine ilişkin kooperatif genel kurul kararının batıl olduğu ve baştan itibaren hiçbir hüküm ifade etmediği kabul edilerek davanın usulden reddedildiği, mahkemenin bu kabule davalı vekilinin 02/01/2022 tarihli Ayvacık İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 02/09/2019 tarihli idari para cezası kararı, nüfus aile kayıt tablosu, Çanakkale Ticaret Borsası arşiv firma tescil raporu ve 26/08/2020 tarih 2020/220 sayılı yazısı, Ayvacık Mal Müdürlüğü'nün 20/07/2020 tarihli yazısındaki tespitlere dayanarak ulaştığı görülmektedir.

...'nin Anasözleşmesinin incelenmesinde; yötemi kurulu üyelerinin seçimine ilişkin olarak "Seçilme Şartları ve Bağdaşmayan Görevler" başlığı altındaki 44/1. maddesi uyarınca Yönetim Kurulu asıl ve yedek üyelerinde gerek seçimleri sırasında gerekse görev yaptıkları süre içerisinde aranan şartlar arasında 44/1-ç bendinde "Kooperatifin çalıştığı ürünler üzerinde ticaret veya komisyonculuk yapanlar ve faizle para veya mal olarak kredi verenlerle menfaat veya eş ya da birinci dereceden kan ve kayın hısımlık ilişkisi bulunmamak" koşulu öngörülmüştür.

Davalı Birliğin Anasözleşmesinin 22/1.

Maddesinde birliğin Genel Kurulunun, kooperatiflerce seçilen Kooperatif temsilcilerinden oluşacağı, 22/5. maddesinde temsilcilerin kooperatiflerin genel kurulları tarafından seçileceği, temsilcilerin gerek seçimlerinde gerekse görev süreleri içerisinde kooperatif Anasözleşmesinin 44/1.a, b, c, ç, d, e ve f bentlerinde sayılan kooperatif yönetim kurulu üyelerinde aranan şartları taşımaları gerektiği, 44/6. maddesinde temsilcilerin gerekli şartları taşıyıp taşımadıklarının kooperatif denetçisi tarafından araştırılacağı,

seçilme şartlarına sahip olmadığı halde seçilenler ile bu şartları sonradan kaybedenlerin temsilciliğinin kendiliğinden sona ereceği, 44/1. maddesinde yönetim kurulunun kooperatif temsilcileri arasından seçimle iş başına gelen asıl ve yedek üyelerinden gerek seçimleri sırasında gerekse görev yaptıkları süre içerisinde aranan şartlar arasında 44/1-d bendinde birliğin çalıştığı ürünler üzerinde ticaret ve komisyonculuk işleri ile para veya mal olarak faizle kredi verme işlerinden herhangi birisini yapmamak veya bu işleri yapanlarla menfaat veya eş ya da birinci dereceden hısımlık ilişkisi bulunmamak koşulunun arandığı görülmüştür.

Davacı, dava dışı ... 19/11/2019 tarihinde yapılan Genel Kurul toplantısında yönetim kurulu asıl üyeliğine ve kooperatif temsilcisi asıl üyeliğine seçilmiştir. Davalı vekilinin sunmuş olduğu 02/01/2022 tarihli dilekçesi ekindeki nüfus kayıtlarından dava dışı ...'in davacının kayınvalidesi olduğu sabittir. Davacının, davalı birliğe temsilci olabilmesi için birlik Anasözleşmesinin 44/1-d bendi uyarınca davacının birinci dereceden kayın hısmı olan dava dışı kayınvalidesi ...'in seçim tarihi itibariyle davalı birliğin çalıştığı ürünler üzerinde ticaretle uğraşmaması koşulunun gerçekleşmesi gerekir.

Dava dışı ...'in zeytin ve zeytinyağı ticareti ile uğraşıp uğraşmadığı yönünden mahkemece delil olarak esas alınan belgelerin incelenmesinde, davacının dava dışı ... yönetim kurulu üyesi ve davalı ... temsilcisi seçilme koşullarını taşımadığına ilişkin davalı ... müfettişi tarafından açılan soruşturmada yazılan yazılar üzerine,

Ayvacık İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından düzenlenen 02/09/2019 tarihli idari para cezası tutanağında, işletme yetkilisi ... olan ... ticari ünvanlı işletme hakkında 30/07/2019 tarihinde Atakum/Samsun'da bulunan ... mağazalarında gıda kontrol görevlilerince yapılan denetimler sırasında ... işletmesi tarafından üretilen "...

1000 ml (T.T.T.T 09.2020 ve parti no: 29)" ürünü ile ilgili gıda kodeksine aykırılık bulunduğu tespit edildiğinden idari para cezası verildiği, Ayvacık Mal Müdürlüğü'nün 20/07/2020 tarihli yazısında ...'in 12/04/2016 tarihinde başlayıp, 29/11/2019 tarihinde sona eren tuzlu su vs korunarak saklanan sebze ve meyvelerin imalatı (...sofralık zeytin vb dahil) ile işlenmiş meyve sebzelerin perakende ticareti (...zeytin hariç) işlerinden dolayı vergi mükellefiyetinin olduğu, ...

Sanayi Tic. Ltd.

Şti'nin ise vergi hesap numarasının bildirilmesi halinde işlem yapılabileceğinin bildirildiği, Çanakkale Ticaret Borsası'nın 26/08/2020 tarihli yazısında ...'in 23/05/2016 tarihinde borsalarına üye olduğu, 2017 ve2018 yıllarına ati alım satım işlemleri bulunduğu, 2019 yılında tescil işleminin bulunmadığı, Borsa üyelik kaydının silinmesi için 24/08/2020 tarihinde başvuruda bulunduğu, 26/08/2020 tarihli Yönetim Kurulu toplantısında başvuru hakkında karar verileceği bildirilmiş, birlik müfettişi ...

22/09/2020 tarihli raporda Ticaret Borsası kayıtları ve idari para cezası tutanağı esas alınarak davacının kayınvalidesinin zeytinyağı ticareti yaptığı tespit edildiğinden davacının Anasözleşmenin 44/1.ç bendinde belirtilen yönetim kurulu üyelik şartını taşımadığı, birlik Anasözleşmesinin 22. maddesinin 5 ve 6. Maddeleri gereği temsilci olamayacağından temsilciliğinin sonlandırılması gerektiği belirtilmiştir.

Davacının, 19/11/2019 tarihinde dava dışı Koopreratife yönetimi kurulu üyesi ve davalı Birliğe temsilci olarak seçildiği, seçim tarihi ve görev süresince koşulları taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi gerektiği, idari para cezası tutanağının düzenlendiği tarih 02/09/2019 olup, davacının temsilci seçildiği tarihten önce olduğu, davacının kayınvalidesi ...'in seçim tarihi itibariyle Ticaret Borsasına kaydı olmakla birlikte seçimin yapıldığı yıl olan 2019 yılında alım satım işleminin bulunmadığı,

...'in vergi kaydı seçimden sonra 29/11/2019 tarihinde sona ermekle birlikte Ayvacık Mal Müdürlüğü yazısında mükellefiyetine esas işler arasında sayılan işlenmiş meyve ve sebzelerin perakende ticareti işinde zeytin meyvesinin hariç tutulduğunun görüldüğü, dava dışı ... Sanayi Tic. Ltd. Şti'nin ...

Ticaret Sicil Müdürlüğü'nde kaydı olmadığının tespit edildiği, anılan bu şirketin hangi sicilde kayıtlı olduğunun, ortaklarının, faaliyetinin, halen faal olup olmadığının ise hiç araştırılmadığı, dolayısıyla davacının kayınvalidesinin seçim tarihi olan 19/11/2019 tarihinde zeytin ve/veya zeytinyağı ticareti ile uğraşıp uğraşmadığının hükme esas alınan bu belgelerden tespit edilebilmesinin mümkün olmadığı, mahkemece davacının davalı ... temsilcisi seçildiği tarih itibariyle temsilci seçilebilme koşullarını taşıyıp taşımadığı araştırılmadan, davalı vekili tarafından sunulan ve yukarıda özetlenen yetersiz belgelere dayanılarak,

belge içerikleri de değerlendirilmeden hatalı şekilde eksik inceleme ile karar verildiği anlaşılmış olup, davacı vekilin bu husustaki istinaf itirazları yerinde görülmüştür.

Mahkemece yapılacak iş, dava dışı ...'in ve ... Sanayi Tic. Ltd. Şti'nin, davacının davalı ... temsilcisi seçildiği 19/11/2019 tarihi itibariyle zeytin ve/veya zeytinyağı ticareti ile uğraşıp uğraşmadığının, ... Anasözleşmesinin 14/2. Fıkrasında sayılan kurumlardan araştırılarak davacının ... temsilcisi seçilebilme yeterliliğinin bulunup bulunmadığını değerlendirmek, temsilci sıfatının bulunduğunun tespiti halinde ise davanın esası hakkında bir karar vermekten ibarettir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, HMK 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle ve kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı olarak yapılan inceleme neticesinde; davacının istinaf itirazlarının kısmen kabulüne; kararın HMK nın 353/1-a-6. maddesi uyarınca açıklanan gerekçeler doğrultusunda kaldırılmasına ve yeniden yargılama yapılması için dosyanın mahkemesine gönderilmesine, kararın kaldırılması sebep ve şekline göre davacı vekilinin sair istinaf taleplerinin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına, dair aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.