Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi E.2025/870 K.2025/753

Yukarıda esas numarası yazılı dosya resen istinaf incelemesi yapılmak üzere dairemize gönderilmiş olmakla yapılan inceleme neticesinde;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalıdan olan alacağının tahsili amacıyla Yahyalı İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası ile yapmış olduğu icra takibine davalı tarafından yapılan haksız ve yersiz itirazın iptali ile icra takibinin devamını, itirazın haksız mesnetsiz ve kötü niyetli olması sebebiyle alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere davalı aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya tahmiline karar verilmesini arz ve talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Yahyalı 2. Asliye Hukuk Mahkemesince; "Eldeki dava, süresinde bankaya ibraz edilmemesi nedeniyle kambiyo senedi vasfını yitiren çeke dayalı olarak başlatılan ilâmsız icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir. Süresinde bankaya ibraz edilmemesi nedeniyle çekin kambiyo senedi vasfını yitirmesi durumunda hâmil, 6102 sayılı TTK m. 732 (mülga 6762 sayılı TTK m. 644) hükmüne dayalı olarak ya hakkında sebepsiz zenginleşme nedeniyle keşideci aleyhine ya da temel ilişkiye dayalı olarak kendi cirantası aleyhine alacak davası açabilir. Eldeki dava TTK m. 732 hükmüne dayalı sebepsiz zenginleşme nedeniyle itirazın iptali istemine ilişkindir....

Görev hususu kamu düzenine dayalı usul hükümlerinden olup yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülebileceği gibi Mahkemece resen gözetilmesi gerektiği, Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun 08/07/2021 tarih ve ...sayılı Resmi Gazete'de yayınlan ... tarih ve 608 sayılı kararı ile “Kayseri Asliye Ticaret Mahkemesi yargı çevresinin Kayseri ilinin mülki sınırları olarak belirlenmesine, iş bu kararın 01.09.2021 tarihinden itibaren uygulanmasına” karar verilmiş ve dava tarihinin 17/12/2024 olduğu da dikkate alınarak dosyaya bakmaya yetkili ve görevli mahkeme "Kayseri Asliye Ticaret Mahkemesi" olduğu anlaşıldığından mahkememizin görevsiz olduğuna karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesiyle Kayseri Ticaret Mahkemesinin yetkili olduğuna ilişkin karar verilmiştir.

Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesince; "Yukarıda açıklandığı üzere, gerek zamanaşımına uğramış gerekse ibraz süresi geçirilmiş çek, kambiyo senedi vasfını kaybederek yazılı delil başlangıcı hükmünde olur. Hamil sadece keşideciye karşı TTK 732 maddesine dayalı olarak sebepsiz zenginleşme davası açabilir. Temel ilişkiye dayalı olarak açıldığında ispat davacıda olup, sebepsiz zenginleşmeye dayalı açıldığında ispat keşideci davalıdadır. Temel ilişkiye dayalı dava 10 yıllık zamanaşımına tabi olup, sebepsiz zenginleşme ise 1 yıllık zamanaşımına tabidir. Buna göre dava, ibraz süresi geçirilmiş olması nedeni ile kambiyo senedi vasfını yitirmiş çek nedeni ile temel ilişkiye dayalı itirazın iptali davasıdır.

Açılan davanın mutlak ticari dava olarak sayılan davalardan olmadığı, tarafların tacir olmaması sebebiyle nispi ticari davalardan da olmadığı, bu nedenle mahkememizin görevi alanına girmediği, asliye hukuk mahkemelerinin bu uyuşmazlığı çözmekte görevli olduğu, (Bknz, Antalya BAM 5. HD 2024/2689 Esas, 2024/1601 Karar, Bursa BAM 5. HD 2024/1119 Esas, 2024/1146 Karar) 6335 Sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra mahkememiz ile asliye hukuk mahkemeleri arasındaki ilişkinin görev ilişkisi haline getirildiği, göreve ilişkin usul hükümlerinin uygulanmasının gerektiği, görevin kamu düzeniyle ilgili olduğu,

HMK'nın 115. ve 138. maddeleri gereği mahkemenin görev hususunu kendiliğinden araştırmakla yükümlü olduğu ve davanın her aşamasında görev ile ilgili karar verilebileceği dikkate alındığında, mahkememizin görevsizliği nedeni ile, HMK.'nun 114/1-c ve 115/2 maddeleri gereğince göreve ilişkin dava şartı yokluğu nedeni ile davanın usulden reddine,

ancak Yahyalı 2. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından da görevsizlik kararı verildiğinden olumsuz görev uyuşmazlığı çıkmış olmakla HMK 21. Maddesi uyarınca işbu kararın kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi halinde görevli mahkemenin belirlenmesi için dosyanın Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi Başkanlığı'na gönderilmesine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir. " gerekçesiyle Yahyalı 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin yetkili olduğuna dair karar verilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Talep, merci tayinine ilişkindir.

Yahyalı 2. Asliye Hukuk Mahkemesince, Hakimler ve Savcılar Genel Kurulunun Asliye Ticaret Mahkemelerinin yargı çevrelerinin belirlenmesine ilişkin 07/07/2021 tarihli 608 sayılı kararı ile Kayseri Asliye Ticaret Mahkemesi yargı çevresinin Kayseri ilinin mülki sınırları olarak belirlendiğinden bahisle dosyanın Kayseri Nöbetçi Ticaret Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş, Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesince de Hakimler ve Savcılar kurulu kararında Kayseri Asliye Ticaret Mahkemesi yargı alanının 01/09/2021 tarihinden sonra açılan davalara uygulanacağından bahisle karşı görevsizlik kararı verilmiş, verilen her iki karar da istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.

Dava, süresinde ibraz edilmemiş çekten kaynaklanan alacağın tahsili amacıyla girişilen icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

Davacı tarafından davalı aleyhine 05/01/2024 tarihli, 200.000,00 TL bedelli çek dayanak gösterilmek suretiyle ilamsız icra takibinde bulunulmuş, davalının itirazı üzerine duran takibin devamı için eldeki itirazın iptali davası açılmıştır. Takip dayanağı çekte davacı hamil, davalı keşideci olup, çekin ciro görüp görmediği dosya arasında icra takip dosyası olmadığından dolayı anlaşılamamaktadır.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2016/12374 Esas, 2017/6660 Karar sayılı kararında; "Davaya konu çekte davacı lehtar, davalı ise keşideci konumundadır. Davacı bu durumda ancak temel ilişkiye dayanarak alacak isteminde bulunabilir. Somut olayda TTK'nın (644) 732. maddesinde öngörülen sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılamaz. Davacı dava dilekçesinde de, açıkca sebepsiz zenginleşmeye dayanıp, temel ilişkiye dayanmadığından mahkemece davanın reddi gerekirken kabulü doğru görülmemiştir. " denilmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2020/5867 Esas, 2021/4925 Karar sayılı kararında da benzer açıklamalarda bulunulmuştur.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2016/12374 Esas, 2017/6660 Karar sayılı ilamında da belirtildiği üzere; keşideci ile aralarında temel ilişki bulunan lehtar, ancak temel ilişkiye dayalı olarak alacak talebinde bulunabilir.

Davacının temel ilişkiye dayalı olarak davasını açtığı dava dilekçesindeki açıklamalarından anlaşılmaktadır.

6335 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesi ile değişik TTK’nın 5/1. maddesinde, aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın, asliye ticaret mahkemesinin tüm ticarî davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevli olduğu belirtilmiştir.

Buna göre, asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki hukuki ilişki, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'ndan ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 6335 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki halinden farklı olarak iş bölümü ilişkisi değil görev ilişkisidir. Bu nedenle, asliye ticaret mahkemesinin bakması gereken davalarda, asliye hukuk mahkemesi görevli sayılamaz.

Göreve ilişkin düzenlemeler, 6100 sayılı HMK'nın 1. maddesi uyarınca kamu düzenine ilişkin olup yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınır. Bu kuralın tek istisnası, 6335 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile değişik 6102 sayılı TTK'nun 5/4. maddesinde düzenlenmiş olup yargı çevresinde ayrı bir asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde, asliye hukuk mahkemelerine açılan davalarda görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez.

6102 sayılı TTK m. 4 hükmünde, bir davanın ticarî dava niteliğinde olup olmadığının tespiti bakımından üç ayrı kıstas kabul edilmiştir:

(i) Bunlardan ilki, tarafların sıfatına ve işin ticarî işletme ile ilgili olup olmadığına bakılmaksızın ve başka hiçbir şart aranmaksızın TTK veya diğer kanunlarda ticarî sayılan davalardır (mutlak ticarî davalar). Mutlak ticarî davalar herhangi bir unsurun, bağlama noktasının veya sebebin davanın ticarî niteliğini değiştirmediği, mahkemenin kanaatinin rol oynamadığı davalardan olup; TTK m. 4/1 hükmünde (a) ilâ (f) bentlerinde sayılmıştır.

(ii) İkincisi ise, yalnızca bir ticarî işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticarî nitelikte kabul edilen davalardır. TTK m. 4/1-son cümle hükmü uyarınca ikinci grup ticarî davalar, yalnızca bir tarafın ticarî işletmesini ilgilendiren havale, vedia (saklama) sözleşmesi ile fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalardır. Bu nevi davaların ticarî nitelikte sayılması için yalnızca bir tarafın ticarî işletmesiyle ilgili olması TTK’da gerekli ve yeterli görülmüştür.

(iii) Üçüncü grup ise, nispî ticarî davalar olup, TTK m. 4/1 hükmü uyarınca her iki tarafın ticarî işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticarî dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticarî dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticarî işletmesini ilgilendirmesi, hem de iki tarafın tacir olması gereklidir.

Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticarî iş niteliğinde olması veya ticarî iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticarî sayılması davanın ticarî dava olması için yeterli değildir. TTK m. 19/2 hükmü uyarınca, taraflardan biri için ticarî iş niteliğindeki bir sözleşmenin diğer taraf için de ticarî sayılması, davanın niteliğini ticarî hale getirmeyecektir.

Zira TTK, kanun gereği ticarî dava sayılan davalar haricinde, ticarî davayı “ticarî iş” esasına göre değil, “ticarî işletme” esasına göre belirlemiştir. Hâl böyle olunca, işin ticarî nitelikte olması tek başına davayı ticarî dava haline getirmez.

Öte yandan, 507 sayılı Kanun'un 2. maddesinde ''İster gezici olsun ister bir dükkan veya bir sokağın belli yerinde sabit bulunsunlar ticari sermayesi ile birlikte vücut çalışmalarına dayanan ve geliri o yer ve gelenek ve teamülüne nazaran tacir niteliğini kazanmasını icap ettirmeyecek miktarda sınırlı olan ve bu bakımdan ticaret sicili ve dolayısıyla ticaret ve sanayi odasına kayıtları gerekmeyen, ayni niteliğe (sermaye unsuru olsun olmasına) sahip olmakla beraber, ayrıca çalıştığı sanat, meslek ve hizmet kolunda bilgi, görgü ve ihtisasını değerlendiren hizmet,

meslek ve küçük sanat sahipleriyle bunların yanında çalışanlar ve geçimini sınırlı olarak kamyonculuk, otomobilcilik ve şoförlükle temin eden kimselerin 1. maddede belirtilen amaçlarla kuracakları dernekler bu kanun hükümlerine tabidir” denilmektedir.

507 sayılı Kanun, 21/06/2005 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5362 Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 76. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış ve maddenin 2. cümlesi ile diğer yasaların 507 sayılı Yasaya yaptıkları atıfların 5362 sayılı yasaya yapılmış sayılacağı belirtilmiştir.

Yeni yasal düzenlemede esnaf ve sanatkar tanımı değiştirilmiş olup Yasa'nın 3. maddesine göre esnaf ve sanatkar, ister gezici ister sabit bir mekanda bulunsun, Esnaf ve Sanatkar ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkar meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseleri olarak belirtilmiştir.

Mülga 6762 sayılı TTK'nın 1463. maddesine göre, Bakanlar Kurulunca 18/06/2007 tarihinde kararlaştırılıp, ... tarih ve ... sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında esnaf-tacir ayırımının nasıl yapılacağı belirlenmiştir. 6103 sayılı Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 10. maddesinde ticari işletmeler hakkında 6102 sayılı TTK'nın 11/2 madde ve fıkrasında öngörülen Bakanlar Kurulu kararı çıkarılıncaya kadar yürürlükte bulunan düzenlemelerin uygulanacağı belirtildiğinden Bakanlar Kurulu kararının uygulanmasına devam edilerek esnaf ve tacir ayrımının anılan kararda belirtilen kıstasların değerlendirilmesi suretiyle yapılması gerekecektir.

Bu açıklamalar ışığında somut olaya bakıldığında;

Süresinde bankaya ibraz edilmemesi nedeniyle çekin kambiyo senedi vasfını yitirmesi durumunda hâmil, 6102 sayılı TTK m. 732 (mülga 6762 sayılı TTK m. 644) hükmüne dayalı olarak ya hakkında sebepsiz zenginleşme nedeniyle keşideci aleyhine ya da temel ilişkiye dayalı olarak kendi cirantası aleyhine alacak davası açabilir. Somut olayda lehtar olan davacı tarafça davalı arasında temel ilişki söz konusu olup, davacı taraf aradaki temel ilişkiye dayalı olarak (kambiyo vasfını kaybeden çek, mutabakat formu ve ticari defter kayıtları takibe dayanak gösterilerek aradaki temel ilişki nedeniyle) keşideci davalı aleyhine takip yapma ve dava açma yolunu tercih etmiştir.

Çekin yasal süre içinde muhatap bankaya ibraz edilmemesi nedeniyle kıymetli evrak vasfını kaybettiği, bu nedenle medeni usul hukuku anlamında yazılı delil başlangıcı niteliğinde olduğu kabul edilmelidir. Bu durumda uyuşmazlığın çözümünde hakim kambiyo senetlerine ilişkin kuralları tartışmayacak, ibraz edilmediği için kambiyo senedi vasfını kaybetmiş belgeyi taraflar arasındaki sözleşmenin delili olarak kabul edecektir. Bu belirlemeye göre uyuşmazlığın münhasıran kıymetli evraka dayanmadığı ve davanın mutlak ticarî dava sayılamayacağı sonucuna varılmalıdır.

Şu halde davaya konu uyuşmazlık, 6102 sayılı TTK’nın 4. maddesinde tahdidi olarak sayılan mutlak ticari davalardan değildir. Dolayısıyla, bu türden uyuşmazlığın ticari dava sayılabilmesi ve ticaret mahkemesinde ya da ticaret mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülebilmesi için tarafların her ikisinin de tacir ve dava konusunun tarafların ticari işletmeleriyle ilgili olması gerekir. Bu bakımdan, davanın taraflarından davacı taraf 6102 sayılı TTK uyarınca tacir olmadığı gibi diğer taraf olan davalının da tacir olmadığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle; 6100 sayılı HMK'nın 21 ve 22. maddeleri ile 5235 sayılı Kanunun 36/3. maddesi gereğince, Yahyalı 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesi gerektiği anlaşıldığından dosyanın yargı yeri olarak tespit edilen mahkemeye gönderilmek üzere merci tayini talebinde bulunan mahkemeye iadesine karar verilerek aşağıdaki hüküm kurulmuştur.