Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2024/295 K.2024/456

KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin istinafa konu edilen 21/11/2023 tarih ve 2023/590 E - 2023/1045 K kararına karşı süresi içinde davacı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle.

Müvekkiline atir belirli bir miktar yükün ... numaralı konişmento kapsamında Alexandria Limanından Mersin Limanına 37 konteyner ile taşınması hususunda anlaşma sağlandığını, söz konusu anlaşma çerçevesinde müvekkilinin kendisinden talep edilen 12691,00 USD tutarındaki lokal masrafları ve 22.200,00 USD tutarındaki depozitoyu davalıya ait hesaba gönderdiğini, gemi limana vardıktan ve yük boşaltıma hazır hale geldikten sonra müvekkilinin yükü derhal teslim aldığını ve konteynerları herhangi bir zarara ve/veya gecikmeye yol açmaksızın iade ettiğini,

bu hususun Mersin Gümrük Müdürlüğü nezdindeki ve malın boşaltımını yapan nakliye firması nezdindeki kayıtlar ile sabit olduğunu, ancak davalı uhdesinde bulunan 22.200,00 USD tutarındaki depozitoyu müvekkiline iade etmediğini, müvekkilince harici girişimlerden ve gönderilen ihtara rağmen olumlu bir sonuç alınamadığını, davalının depozitoyu haksız bir biçimde uhdesinde tuttuğunu,

müvekkili ile davalı arasındaki deniz yolu taşıma sözleşmesi kapsamında davalıya gönderilen 22.200,00USD tutarındaki depozitonun TBK m. 99/3 hükmü uyarınca fiili ödeme gündeki rayiç kur üzerinden iadesi hususunda Kayseri Genel İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosyası üzerinden takip başlatıldığını, davalı tarafından borca ve yetkiye itiraz edildiğini, kayseri icra dairelerinin ve mahkemelerinin yetkili olduğunu, takibe konu borcun müvekkili ile davalı arasındaki taşıma sözleşmesinden kaynaklandığını, davalının haksız itirazı üzerine takibin durdurulmasına karar verildiğini belirterek,

Kayseri Genel İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosyasına yapılan itirazın iptaline, davalının takibe konu alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinden özetle. Müvekkilinin ... firması merkezi Kopenhag - Danimarka'da bulunan yabancı bir şirket olduğunu, aynı zamanda müvekkilinin ... firmasının Türkiyede 5520.

Kurumlar Vergisi Kanunu madde 3/2 uyarınca ''Dar Mükellef'' yani merkezi ve iş yerinin her ikisinin birden Türkiyede bulunmayan Yabancı şirket olarak faaliyet gösterdiğini, müvekkilinin ... firmasının dünyanın en büyük konteyner taşıyıcısı ve hat operatörü olan Danimarka'lı ...'nin bağlı iştiraki olduğunu, tüm dünyada 110.000'den fazla çalışanı ile sahip işletmecisi olduğu 741 gemi ile dünyanın hemen hemen tüm limanlarına ve limanlarından konteynerize yük taşımacılığı yaptığını, dava konsu ihtilafa ilişkin yüklerin, merkezi Kopenhag - Danimarka da bulunan ...'nin ... numaralı konişmentosu tahtında taşındığını,

konişmento tahtında yapılan taşımalarda, yükleme- taşıma - boşaltma - teslim vs ameliyelerin nasıl ve ne şekilde yapılacağı, taşıma tahtında çıkacak uyuşmazlıklar halinde uygulanacak hukuk ve uyuşmazlığın görüleceği yetkili mahkeme (yetki anlaşması) içinde konişmento hükümlerinin uygulanması gerektiğini, konişmento tahtındaki taşımalardan kaynaklanacak tüm uyuşmazlıklarda uygulanması gereken yasaların İngiliz Yasaları olduğunu ve yetkili mahkemenin ise Londra'daki İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesi olduğunun taraflarca kabul edildiğini ve diğer tüm mahkemelerin yetkisini ortadan kaldırdığını, yabancılık unsuru taşıyan taşımalarda,

konişmentolarda yer alan yetki sözleşmeleri MÖHUK gereğince de taraflar için kesin surette bağlayıcı olduğunu belirterek konişmentoda bulunan Milletlerarası yetki şartı uyarınca davanın yetki yönünden reddine, haksız ve hukuka aykırı davanın esas yönünden reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkeme kararında; "...Davalı vekili tarafından konişmentoda bulunan yetki nedeniyle Milletlerarası yetki itirazında bulunulmuş olmakla öncelikle bu hususta değerlendirme yapılması gerektiği, Türk Acentenin mal teslimine ilişkin beyannamesi oluşturulduğu, taşıyana izafaten dava yöneltilebileceği, bu suretle taraf teşkilinin sağlınmış olduğu, dava konusu taşımanın yükün ...numaralı konişmento kapsamında Alexandria Limanından Mersin Limanına yapıldığı,

uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıdığından yetki itirazının MÖHUK kurallarına göre belirleneceği, MÖHUK 47. Maddesinde ''yer itibariyle yetkinin kamu düzeni veya münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde taraflar arasındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşma yapılabileceği'' düzenlemesinin bulunduğu, konişmentonun arka yüzünde yer alan taşıma şartlarının düzenlendiği 26. Maddesinde sözleşmeden doğan taleplerde Londra'da bulunan İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesi yetkili olacağının belirtildiği,

taşımaya ilişkin düzenlenen konişmentonun davalı taşıyanın cirosunun bulunduğu, davacının gönderilen davalının taşıyan sıfatının haiz olduğu, TTK'nun 1237 maddesinde taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmentonun esas alınacağı, konişmentodaki yetki şartına göre somut olayda,

sözleşmenin Türkiye bulunan acente tarafından değil Mısırda bulunan acente tarafından yapılmış olması nedeni ile taraflar arasında yapılan sözleşmenin 26. Maddesi gereğince Londrada bulunan İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinin yetkili olması ve Konişmento da davalının taşıma işleminin olmadığına dair savunmasının olmaması ve taşıma işlemini kabul etmiş olması nedeniyle imzasının bulunmasının gerekli olmadığı hususları dikkate alınarak Londrada bulunan İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinin yetkili olduğu gözetilerek davanın reddine karar verilerek aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.

Davaya bakmaya Londra İngiliz Yüksek Adalet Mahkemeleri yetkili olduğundan davanın reddine, ..." şeklinde karar verilmiştir.Bu karara karşı davacı vekilince yasal süresinde istinafa başvurulmuştur.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinafa başvuru dilekçesinde özetle.

Davanın reddine yol açan konişmento m. 26 hükmünün; genel işlem koşulu niteliğinde asimetrik bir yetki kaydı olduğunu, dürüstlük kurallarına aykırı bir biçimde müvekkilinin durumunu ağırlaştırdığı ve hak arama hürriyetini kısıtladığını, Türk kamu düzenine ve dürüstlük kurallarına aykırı olduğunu, esasa uygulanacak hukuk her ne olursa olsun geçersiz olduğunu, aksi düşünüldüğünde ise TBK m. 20, 21 ve 25 hükümleri gereğince yazılmamış sayılması gerektiğini, yani her halükarda bahse konu hükme itibar edilemeyeceğinin izahtan vareste olduğunu,

davalının her ne kadar birtakım kararları “emsal” adı altında dosyaya sunmuşsa da bunların tamamının aynı mahkemeler tarafından verilmiş kararlar olduğunu, ne var ki, belirli bir mahkemenin ısrarlı ancak isabetsiz tutumunun ürünü olan bu kararların herhangi bir bağlayıcılığı olmadığının şüphesiz olduğunu, kaldı ki güncel ve benzer olaylarda İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesi 16.06.2021 tarihli, 2020/686 Esas 2021/49 Karar sayılı 6 ve 29.06.2021 tarihli, 2018/1246 Esas - 2021/530 Karar sayılı 7 ilamları ile dosyanın taraflarınca öne sürülen yetki itirazlarını detaylı ve doğru bir şekilde irdeleyerek son derece isabetli kararlar verdiğini,

ayrıca, ekte sunduğumuz Yargıtay kararları incelendiğinde görüleceği üzere; başka benzer olaylarda yerel mahkemelerin yetki itirazını reddettiğini,, Yargıtay’ın bu kararların birini onadığı ,diğerini ise başkaca bir sebeple bozduğunu, yani yetki itirazının reddine yönelik yerel mahkeme tutumlarını zımnen isabetli bulduğunun anlaşıldığını, konişmento m. 26 hükmünde yer alan yetki şartının geçerli olmadığını, eldeki uyuşmazlık bakımından Türk mahkemelerinin yetkili olduğunun şüphesiz olup yerel mahkemece aksi yönde verilen kararın ortadan kaldırılması gerektiğini,

taraflarınca 21.11.2023 tarihli duruşmada bahse konu yetki şartının uygulanacak hukuk çerçevesinde geçersiz olduğunun öne sürüldüğünü, bu sebeple, söz konusu yetki şartının geçerliliğinin tespiti için uygulanacak hukuk kapsamında da değerlendirme yapılmasının zaruri olduğunu, bu hususta öncelikle uygulanacak hukukun tayini, şayet bu hukuk bir yabancı ülke hukuku ise Yabancı Hukuk Hakkında Bilgi Edinilmesine Dair Avrupa Sözleşmesi kapsamında araştırma yapılması gerektiğini, yerel mahkemenin bu yönde bir araştırma yapmadığını ve eksik inceleme sonucu hatalı bir karar verdiğini,

istinaf başvurularının kabulü ile Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/590 Esas 2023/1045 Karar sayılı hakkaniyete ve hukuka aykırı kararının ortadan kaldırılmasına, Mahkemenizce esas incelemesi yapılarak haklı davamızın kabulü ile davalının Kayseri Genel İcra Müdürlüğü ...

Esas sayılı dosyasına yapmış olduğu itirazın iptaline, davalının takibe konu alacağın %20'sinden aşağı olmamak kaydıyla icra inkar tazminatına mahkum edilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; Yerel Mahkemenin vermiş olduğu kararın hukuka uygunluğunun tespiti ile davacının tüm istinaf taleplerinin reddine karar verilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

H.M.K 355. Maddesi gereğince inceleme Kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılmıştır.

Dava itirazın iptali davasıdır.

Davacı davalı ile kendisine ait yükün ...numaralı konişmento kapsamında Alexandria Limanı'ndan Mersin Limanı'na 37 konteyner ile taşınması hususunda anlaşma sağladıklarını söz konusu anlaşma çerçevesinde kendisinden talep edilen 12.691,00 USD tutarındaki lokal masrafları ve "22.200,00 USD tutarındaki depozitoyu " davalıya ait hesaba gönderdiğini, Gemi limana vardıktan ve yük boşaltıma hazır hale geldikten sonra, yükü teslim aldıklarını konteynerları herhangi bir zarara ve/veya gecikmeye yol açmaksızın iade ettiklerini bunlara rağmen, davalının uhdesinde bulunan 22.200,00 USD tutarındaki depozitoyu iade etmediğini belirterek eldeki davayı açmıştır.

Davalı tahkim itirazında bulunmuştur.

Mahkemece davaya Londra'da bulunan İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinin yetkili olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin milletlerarası yetki itirazının kabulü ile davanın yetkisizlik nedeniyle reddine karar verildiği görülmüştür.

5718 Sayılı MÖHUK madde 24/1'e göre,sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tabidir. Aynı Kanunun 29/1 maddesine göre de, eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler, tarafların seçtikleri hukuka tabidir. Aynı Kanun "Yetki anlaşması ve sınırları" başlıklı 47. maddesi hükmü ile.

Türk mahkemelerinin yer itibariyle yetki kurallarının münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, tarafların, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan bir uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesini kararlaştırmalarının Türk Hukuku bakımından geçerli olacağı düzenlenmiştir.

Yabancı devlet mahkemesine yetki tanıyan anlaşmanın Türk hukuku bakımından hukuki değer taşıması için öncelikle, yazılı ve taraflar arasında yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan bir uyuşmazlığa ilişkin olmalıdır. İkinci olarak söz konusu uyuşmazlık yönünden münhasır bir mahkeme tayin edilmiş olmalıdır. Üçüncü olarak ise yetki anlaşması "uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda" olmalıdır.

Diğer yandan yetki anlaşmasıyla yetkilendirilen yabancı devlet mahkemesinin HMK 17 ve 18. maddelerindeki düzenlemeye paralel olarak "belirli" olması şartı MÖHUK'un 47. maddesi yönünden de aranmalıdır. Seçilen mahkemenin belirli olduğunun kabulü için yetkili kılınan mahkeme ismen zikredilmiş olmalıdır.

Uyuşmazlık konusu taşıma bakımından düzenlenen Konişmentonun 26. maddesinde "Amerika Birleşik Devletlerine/devletlerinden veya başka yere yapılan mal taşıma işlemlerinde madde 6.2 (d) ve/veya ABD COGSA'nın uygulanabilir olduğu her zaman, taşımanın o aşaması Amerika Birleşik Devletleri yasalarına tabi olacak ve Amerika Birleşik Devletleri New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi buradan kaynaklanan tüm anlaşmazlıkları görüşmek üzere münhasır kaza yetkisine sahip olacak olup, tüm diğer durumlarda, işbu konişmento İngiliz Yasasına tabi olarak yorumlanıp buradan kaynaklanan tüm anlaşmazlıklar başka bir ülke mahkemesinin kaza dairesi hariç tutularak, Londra'da İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinin kaza yetkisine tabi olacaktır.." denilmiştir.

Taraflar arasında yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkisi mevcut olup, bu ilişkiden doğan uyuşmazlıkların yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda tarafların anlaşması mümkündür. Davada münhasır yetki veya ve kamu düzeni sözkonusu değildir. Yetki şartının bulunduğu düzenlemede davacı taraf sigortalısının imzasının (cirosunun) yer aldığı gibi konişmentoda gönderilen ve aynı zamanda navlun faturasının tarafı olarak taşıtan sıfatını haiz olduğu anlaşılmaktadır.

6102 sayılı TTK'nın 1237. Maddesine göre. Taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmento esas alınır, taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkiler ise navlun sözleşmesinin hükümlerine bağlı kalır.

Anılan bu düzenlemede 'taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkinin navlun sözleşmesi hükümlerine bağlı kalacağı öngörülmüş olmakla birlikte navlun sözleşmesi hakkında ayrı bir belgenin düzenlenmediği hallerde, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide de konişmento esas alınır; zira konişmento bir navlun sözleşmesi yapıldığını ve şartlarını tespit eder (Kender/Çetingil/Yazıcıoğlu, a.g.e, s.193). TTK'nın 1228 Maddesine göre ise.

Konişmento, bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı, ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir.

Bu belge bir gemi sirketinin veya onun yetkili acentesinin veya yükleme limanında acentesi yoksa gemi kaptanının malı yükletene verdigi, nama, emre ve hamile yazılı olarak düzenlenebilen ve belge konusu malların taşınmak üzere kabul edildigini gösteren kıymetli evrak niteliğinde taşıma senedidir.

Konişmento yükletene verildiği ve konişmentoda yer alan ...'nin ... numaralı konşimento hüküm ve koşullarına itiraz etmemiş olması ve taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkiler için uygulanması gereken navlun sözleşmesinin bulunmaması nedeniyle onun yerine kaim olarak uygulanacak kıymetli evrak niteliğindeki konişmento arkasında yer alan ve konşimentonun ön yüzünde "arka sayfada bulunan birden yirmialtıncı maddeye kadar numaralandırılmış şart ve koşullar taşıyanın tarifesine dahildir." şeklindeki şerh karşısında 26. maddede düzenlenen yetki şartı davacının sigortalısının(gönderilen) imzasını ihtiva etmese dahi geçerlidir.

Kaldı ki, yetki şartının bulunduğu düzenlemede davacı taraf sigortalısının imzasının (cirosunun) bulunmaktadır.

TTK'nın 1237/1. maddesinde taşıyan ile konişmento hamili(gönderilen) arasındaki hukuki ilişkilerde konşimentonun esas alınacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda konişmentodaki yetki şartı alıcı/gönderilen için de bağlayıcıdır.( Yargıtay 11. H.D : 2022/882 Esas 2023/3401 Karar 2022/1904 Esas 2023/5629 Karar: 2020/1939 Esas 2021/839 Karar)

Taşıyıcının yabancı bir şirket olması, konşimentoyu düzenleyen acentenin ...'nin Türkiye acentesi olmadığı, dava konusunun Türk mahkemelerinin yetkisinin münhasır yetki sine ilişkin bir konuya ilişkin olmayıp deniz taşımasından yani akdi ilişkinden kaynaklandığı, konişmentonun 26.maddesinde düzenlenen yetki klozunun davacıyı bağladığı, konişmentodaki yetki şartına göre somut uyuşmazlık yönünden Londra'da bulunan İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesinin yetkili olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin milletlerarası yetki itirazının kabulü ile davanın yetkisizlik nedeniyle reddine karar verilmesi usul ve yasaya uygun görülmüştür.

İstinafa konu karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Bu nedenlerle davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.