Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E.2024/233 K.2024/459

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyadaki tüm belgeler ve dairemiz üyesi tarafından hazırlanan raporlar incelendi. Davanın dairemizin görev alanına girdiği, ilk derece mahkemesi kararının kesin olmadığı, istinaf başvurusunun süresi içinde yapıldığı, başvuru şartlarının yerine getirildiği anlaşılmakla;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı şirketin Sakarya ilinde makine imalatı yapan bir firma olduğunu, davalılardan Makro Çelik Ltd. Şti.

İle 2022 yılı 10. Ayından 2023 yılı 7. Ayına kadar birkaç sefer malzeme alımı olduğunu, davacının aldığı malzemeler karşılığında faturalar düzenlendiğini ve tüm bu fatura tutarlarının davacı şirket tarafından ödendiğini, davalılardan Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı Alemdar Vergi Dairesi Müdürlüğünce davacı şirkete 25.09.2023 tarihinde haciz ihbarnamesi e-tebligat ile gönderildiğini, 30.09.2023 tarihinde de okunmuş sayıldığını,

davacı şirket bu haciz bildirisine 7 günlük süreyi sehven kaçırdığından itiraz edemediğini belirterek davacı şirketin davalılardan Makro Çelik şirketine borçlu olmadığının tespiti ile davacı şirkete davalı Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilmiş bulunan 25.09.2023 tarihli haciz bildirisi yazısının teminatlı veya teminatsız olarak tedbiren durdurulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Dosyanın, 2023/538 Esas sayılı dosyadan davalı Alemdar Vergi Dairesi yönünden tefrik edilerek 2023/543 yeni esasına kaydının yapıldığı anlaşılmıştır. İlk derece mahkemesi tarafından Davanın yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle reddine, karar verilmiştir. Yerel mahkemenin bu kararına karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde.

Mahkemenin ret kararı gerekçesinde "kamu hizmeti gören davalı idarenin kamu hizmeti sırasında verdiği zararlardan dolayı özel hukuk hükümlerine tabi olmadığını, idari karar ve eylemlerden doğan zararlardan dolayı idare mahkemesinde dava açılması gerektiği gerekçe gösterilerek dava yargı yolu yönünden reddine" karar verildiğini, davalı idarenin kamu hizmeti görürken verdiği bir zarar nedeniyle bu davanın açılmadığını, Dava dilekçesinden açıkça anlaşıldığı üzere davanın menfi tespit davası olduğunu, kamu hizmeti görülmesinden kaynaklanan bir tazminat davası olmadığını,

davalı idarenin davacı şirkete göndermiş olduğu 25.09.2023 tarihli yazısı adı üstünde haciz bildirisi olup, davacı şirketin davalı vergi dairesinin borçlusu değil, 3. Şahıs konumunda olduğunu, dolayısıyla davalı idare tarafından gönderilmiş bulunan Haciz Bildirisi yazısının idari işlem olarak düşünülemeyeceğini, özel hukuka ilişkin bir işlem olduğunu, idari işlem olarak düşünülseydi bu davanın yerinin idare veya vergi mahkemesinin olacağını, mahkemece bu hususta yanılgıya düşerek karar verildiğini,

Davalı idare tarafından gönderilen Haciz Bildirisi ve 6183 sayılı yasanın 79. Maddesine göre açıklama kısmı incelendiğinde 3.pragrafında 3.Şahıs konumunda olan davacı şirketin 7 günlük itiraz süresini kaçırdığından dolayı 1 yıl içinde genel hükümlere göre menfi tespit davasının açılması gerektiği belirtildiğini, bu yazı içeriğine göre taraflarınca menfi tespit davası açmadan önce yasal zorunlu olarak arabulucuya başvurulduğunu ve akabinde anlaşma sağlanamadığından işbu menfi tespit davasının açıldığını,

Yerel mahkemenin dava dosyasında da bulunan Haciz Bildirisi ve açıklama kısmını hiç incelemeden ve dikkate alınmadan hiç alakası olmayacak şekilde emsal karar da belirterek yargı yolu yönünden davayı reddetmesinin açık bir biçimde hukuka ve davalı idarenin kendi göndermiş olduğu Haciz Bildirisi içeriğine ve 6183 Sayılı Yasanın 79. Maddesine aykırı olduğunu belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

6100 sayılı HMK'nın 355. Maddesi uyarınca istinaf incelemesi istinaf sebepleri ve kamu düzenini ilgilendiren hususlar kapsamında yapılan istinaf incelemesinde;

Görevle ilgili düzenlemeler kamu düzenine ilişkin olup, taraflar ileri sürmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir. Görevle ilgili hususlarda kazanılmış hak söz konusu olmaz. Görev itirazı yapılmamış olsa bile re'sen mahkeme, ilk önce görevli olup olmadığını inceleyip, karara bağlamalıdır.

HMK'nın 1. maddesinde görev hususunun kamu düzenine ilişkin olduğu, mahkemece yargılamanın her aşamasında re'sen gözetileceği düzenlenmiştir. Aynı Kanun'un 355. maddesindeki "İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir." şeklindeki düzenlemeyle kamu düzenini ilgilendiren hususların istinaf incelemesi sırasında resen gözetileceğine işaret edilmiştir.

HMK'nun 33. maddesi ve 04.06.1958 ve 15/6 Sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı gereğince, hakim Türk Hukukunu re'sen uygulamakla görevli olup, bir davada maddi vakıaları anlatmak taraflara, hukuki tasnif ve tespit ise hakime ait olacaktır. Bu nedenle hakim tarafların ileri sürdüğü hukuki sebepler ve tespitlerden bağımsız olarak somut olaya uygulanacak yasa hükümlerini kendisi belirleyecektir.

Asıl dava ve tefrik edilen eldeki davaların mahiyeti ve hukuki tasniflerinin öncelikle yapılması gerekmektedir. İlk derece mahkemesine başlangıçta birlikte açılan dava, davalılardan Makro Çelik Ltd.Şti yönünden , 2004 sayılı İcra İflas yasasının 72.maddesine göre menfi tespit istemine ilişkin olup; diğer davalı Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlı Alemdar Vergi Dairesi Müdürlüğü yönünden ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun 79.maddesine göre 3.kişinin açtığı menfi tespit istemine ilişkindir.

6183 sayılı Kanunun 79. maddesi "...haciz bildirisi tebliğ edilen üçüncü şahıs; borcu olmadığı veya malın yedinde bulunmadığı veya haczin tebliğinden önce borcun ödendiği veya malın tüketildiği ya da kusuru olmaksızın telef olduğu veya alacak borçluya veya emrettiği yere verilmiş olduğu gibi bir iddiada ise durumu, haciz bildirisinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadır.

Üçüncü şahsın süresinde itiraz etmemesi halinde, mal elinde ve borç zimmetinde sayılır ve hakkında bu Kanun hükümleri tatbik olunur. Herhangi bir nedenle itiraz süresinin geçirilmesi halinde üçüncü şahıs, haciz bildirisinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde menfi tespit davası açmak ve haciz bildirisinin tebliğ edildiği tarih itibarıyla amme borçlusuna borçlu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını ispat etmek zorundadır..." düzenlemesine haizdir.

Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun 79.maddesi, kamu alacaklarına ilişkin olmak üzere 2004 sayılı İcra İflas Kanunun 89.maddesinin özel bir görünümü olup; bu kapsamda kamu idareleri tarafından harç, vergi, sigorta primi ve diğer kamu alacaklarınında dolayı yükümlünün 3.kişilerdeki hak ve alacaklarının nasıl takip edileceğine ilişkin özel düzenleme içermekte ise de; bu kapsamda açılacak davalarda 2004 sayılı İcra İflas Kanunun 89/3.maddesine göre açılan menfi tespit davalarına ilişkin yargılama ve ispat usulleri da benzeşmektedir.

6183 sayılı Kanunun 79. Maddesine göre açılan menfi tespit davası bakımından, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin, 2016/2191 E- 2016/8807 K, 2015/12376 E- 2015/17041 K, 2015/15598 E- 2015/22606 K, 2015/15597 E- 2015/22607 K sayılı emsal kararları ile; yargı yeri belirlenmesine dair Yargıtay 20. Hukuk Dairesi'nin 2015/3154 E-2015/13193 K sayılı kararlarında ve de Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2013/19523 esas, 2013/ 2013/29182 karar sayılı, Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2016/12947 esas, 2016/9667 karar sayılı ilamları da belirtildiği gibi görevli mahkemenin genel mahkeme olduğunun anlaşılmış bulunmasına göre, uyuşmazlığın Asliye Hukuk Mahkemesinde görülerek çözümlenmesi gerektiğinin kabulü gerekecektir .

Bu kapsamda davacı tarafça, dava dilekçesinde hem Makro Çelik Ltd.Şti. ve hem de Vergi Dairesi Başkanlığı hasım gösterilerek; aynı dilekçesi ile birbirinde bağımsız ve asli iki ayrı dava farklı hukuksal sebeplere dayalı olarak açılmış bulunsa da, davalılardan Makro Çelik Ltd.Şti. yönünden açılan davanın, 2004 sayılı İcra İflas yasasının 72.maddesine göre menfi tespit istemine ilişkin olduğu bu dava da 6102 sayılı TTK 4.maddesi gereğince nispi ticari dava kapsamındaki uyuşmazlıkta Ticaret Mahkemesinin görevli olduğu,

diğer davalı Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlı Alemdar Vergi Dairesi Müdürlüğü yönünden ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun 79.maddesine göre 3.kişinin açtığı menfi tespit istemine ilişkin olmakla Genel Hükümlere göre Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu, yargılama usulleri ve ispat yöntemleri de farklı olan ger iki dava yönünden ilk derece mahkemesince yargılamanın daha sağlıklı yürütülebilmesi ve görevsizlik kararı verilebilmesi için 6100 sayılı HMK 167.maddesi gereğince davaların ayrılması kararı yerinde bulunduğundan davacı vekilinin anılan hususlara değinen istinaf talebi yerinde görülmemiştir.

Öte yandan, ilk derece mahkemesince tefrik edilen eldeki davanın 6183 sayılı Yasanın 79.maddesi kapsamında genel hükümlere göre Adli Yargı yolu içerisinde ve Asliye Hukuk Mahkemesinin görev alanınında olduğu gözetilmeksizin yanılgılı değerlendirme ile davanın İdari Yargının görev alında olduğuna ilişkin gerekçe ile davanın 6100 sayılı Yasanın 114/1-b maddesi gereğince "yargı yolunun caiz olmaması" nedeni ile 115/2.maddeye göre usulden reddine dair karar verilmesi hatalı bulunmuştur.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kamu düzenine ilişkin olan sebeple kabulü ile, HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, somut uyuşmazlık hakkında Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olması nedeniyle Usulden Ret kararı verilmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.