Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi E.2025/664 K.2025/1468

Taraflar arasındaki Davacı tarafından yapılan trafo tesis bedelinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre davalıdan tahsili ve trafonun davalıya devri davası nedeniyle yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk derece mahkemesinin kararı davalı vekili tarafından istinaf edilmekle; kesinlik, süre, istinaf şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, istinaf dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Üye Hakim tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı; mülkiyeti kooperatife ait olan trafonun tesis bedeli ödenmek şartıyla SEDAŞ'a devrinin yapılacağının taahhüt edildiğinin, trafonun davalı tarafından kullanılmasına rağmen bedelinin ödenmediğini belirterek trafo tesisinin mülkiyetinin bedelinin ödenmesi karşılığında davalıya devrine karar verilmesini talep ve dava etmektedir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı tarafa şifahen 45.291,75 TL karşılığında devrin tamamlanabileceği teklifinde bulunulduğunu, bunun kabul edilmediğini, trafo tesisinin devri için herhangi bir bedel belirlenmediğini belirterek öncelikle davanın reddine, aksi takdirde devir bedeli olarak 45.295,75 TL'nin kabulüne karar verilmesini mahkememizden talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına göre; "Davanın kabulü ile; Kocaeli ili, Kartepe ilçesi, Maşukiye mahallesi, 162 ada 6 parsel sayılı taşınmazın parsel sınırları dışında harita mühendisi bilirkişi ...'ın 15.05.2024 tarihli raporunda gösterilen 100 kVA trafo tesisinin 489.463,23-TL bedeli mukabilinde davalı tarafından devir alınmasına, davanın bedel talebi yönünden kabulü ile; 489.463,23-TL trafo tesisi devir bedelinin dava tarihi olan 03.01.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf isteminde bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mevzuatta tesis devir bedelinin taraflar arasında serbestçe belirlenebileceği yer aldığını, 29.04.2019 tarihli taahhütname gereği devirden önce tüm ferdi abonelik işlemlerinin bitirilmesi gerektiğini, kamulaştırma süreci müvekkili tarafından Tedaş 'a başvuru tarihi olan 05.07.2021 tarihinde başlandığını, davalı müvekkili tesisin devir bedeli dışındaki zararlardan sorumlu olmadığını, bu nedenle tehiri icra taleplerinin kabulü ile yerel mahkemenin kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; Yerel mahkemenin kararının usul ve yasaya uygun olduğunu, bu nedenle davalı tarafın istinaf talebinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, Davacı tarafından yapılan trafo tesis bedelinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre davalıdan tahsili ve trafonun davalıya devri istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 HMK, 6098 Sayılı TBK

3. Değerlendirme ve karar Dava, davacı tarafından yapılan trafo tesis bedelinin vekaletsiz iş göre hükümlerine göre davalıdan tahsili ve trafonun davalıya devri istemlerine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek duruşmasız olarak yapılmıştır. İlk Derece Mahkemesince, Davanın kabulüne dair verilen kararına karşı davalı vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

Vekâletsiz iş görme, davaya konu dağıtım tesisinin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun (818 sayılı Kanun) 410 ila 415 inci maddeleri arasında düzenlenmiş olup, genel olarak bir kimsenin sözleşme veya hukuken yükümlü olmadığı hâlde başka bir kimsenin hukuk ve menfaat alanına müdahale ederek iş görmesinden doğan hukuki ilişkiyi ifade etmektedir.

Vekâletin bulunmaması, görülen işin bir vekâlet ilişkisine veya başka bir sözleşmesel ilişkiye ya da benzer bir yükümlülüğe dayalı olmadan yapılması anlamına gelmektedir. Görülen işin başkasına ait olması gerektiği de açıktır. Ancak bazı durumlarda görülen işte vekâletsiz iş görenin de menfaati olabilir.

Bu durumda ortak yarar söz konusu olur ki; ortak yararın bulunduğu durumlarda iş görenini menfaati iş sahibinin menfaatine göre daha üstün değilse işin başkasına aidiyeti unsuru var sayılır. Vekâletsiz iş görme nedeniyle taraflar arasında kurulan ilişki bir sözleşme ilişkisi olmamakla beraber iş gören ile iş sahibi arasında kanuni bir borç ilişkisi doğmaktadır.

Vekâletsiz iş görme, yasal düzenleme uyarınca gerçek (caiz olan) vekâletsiz iş görme ve gerçek olmayan vekâletsiz iş görme olmak üzere ikili bir ayrıma tabiidir.

Gerçek vekâletsiz iş görmede, iş gören iş sahibinin menfaatine ve yararına iş görme iradesi ile hareket etmektedir. Gerçek vekâletsiz iş görmede, bir kimse başkasına ait bir işin görülmesi iradesiyle, onun hukuk alanına bir yetkisi bulunmaksızın müdahale etmektedir. 818 sayılı Kanun'un 413 üncü maddesine göre;“İş sahibinin menfaati için yapılmış olan bir işte yapan kimsenin hâl icabına göre zaruri veya faideli bulunan bilümum masraflarını faizi ile edaya ve bu kabil taahhütlerini ifaya ve hakimin takdir edeceği zararı tazmine, iş sahibi mecburdur.

Maksadı hasıl olmasa bile, işi yaparken icabeden ihtimamda bulunan kimse hakkında dahi bu hüküm tatbik olunur. İşi yapan kimse yaptığı masrafı istifa edemediği takdirde, haksız bir fiil ile mal iktisabı faslındaki hükümlere göre yaptığı şeyi ref ettirebilir.”

Bu hükme göre kanun koyucu, iş görenin haklarını düzenlerken başkasının menfaatinin gerektirdiği bir işe kalkışan kimsenin bu mühadale ile kendi malvarlığında bir azalma olmamasını sağlamak ve bu suretle herkesi başkalarına yardıma teşvik etmek amacıyla iş görene malvarlığında meydana gelen azalmanın telafisini isteme yetkisini vermiştir. Diğer taraftan, vekâletsiz iş görme işi yapan için bir kâr teminine de vesile teşkil etmemelidir.

818 sayılı Kanun’un 413 üncü maddesinde bahsi geçen “masraf” tabirinden; iş görme nedeniyle, iş görenin malvarlığında kendi iradesiyle meydana gelen yahut meydana gelmesine katlandığı azalmalar anlaşılmalıdır.

Gerçek olmayan vekâletsiz iş görmede ise; iş görenin bir başkasının işini haksız bir biçimde ve kötü niyetli olarak kendisinin veya üçüncü bir kişinin menfaatine görmesi yahut bilerek ya da bilmeyerek başkasının işini kendi işiymiş gibi ve kendisine menfaat sağlamak üzere görmesi hâlidir ve 818 sayılı Kanun'un 414 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, “Kendi menfaati için yapılmamış olsa bile iş sahibi yapılan işten hasıl olan faydaları temellük etmek hakkını haizdir. Temellük ettiği faydalara göre, işi yapan kimsenin masrafını tazmin ve yapmış olduğu taahhütlerden onu tahlis eder.”

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 526 ve devamı maddelerinde de benzer düzenlemeler yer almaktadır. Nitekim anılan Kanun’un 529 uncu maddesinde, 818 sayılı Kanun'un 413 üncü maddesine paralel olarak “İşsahibi, işin kendi menfaatine yapılması hâlinde, işgörenin, durumun gereğine göre zorunlu ve yararlı bulunan bütün masrafları faiziyle ödemek ve gördüğü iş dolayısıyla üstlendiği edimleri ifa etmek ve hâkimin takdir edeceği zararı gidermekle yükümlüdür. Bu hüküm, umulan sonuç gerçekleşmemiş olsa bile, işi yaparken gereken özeni göstermiş olan işgören hakkında da uygulanır. İşgören, yapmış olduğu giderleri alamadığı takdirde, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre ayırıp alma hakkına sahiptir.” hükmü mevcuttur.

Öte yandan, vekaletsiz iş görme hükümlerine dayalı alacak davaları; 01.10.1958 tarihli ve 1958/15 E., 1958/6 K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı gereğince, 818 sayılı Kanun'un 125 inci maddesinde hüküm altına alınmış olan on yıllık zamanaşımına tabidir.

Somut olay değerlendirildiğinde, Davacının Kartepe İlçesi .... Mah. ..... Sokak No: ..... ....

Parsel 42 .... üzerinde bulunan taşınmazların yapım işini üstlenmiş Yapı Koaperatifi olduğu, bu taşınmazda bulunan 34 villa için bedeli kooperatif tarafından ödenerek trafo tesisi yapıldığı, Kartal 4. Noterliğinin 29.04.2019 tarih ve .... vevmiye nolu taahhütnamesiyle tesis bedeli ödenmesi şartıyla trafo tesisinin TEDAŞ adına SEDAŞ'a devrinin yapılacağının taahhüt ettiği, devir bedeli olarak iki taraf arasında her hangi bir bedel belirlenmediği, ancak mülkiyeti kooperatife ait olan trafo tesisine davalı SDEAŞ tarafından elektrik verilmek ve enerji nakledilmek suretiyle fiili olarak el atıldığı,

Davacı kooperatif tarafından trafo tesisinin devir işlemlerinin gerçekleşmesi için SEDAŞ tan bedel talep edildiği, davalı SEDAŞ tarafından trafonun devir bedeline karşılık davacı tarafa 45.291.753 TL bedel teklifi yapıldığı, davacı tarafça yapılan teklifin kabul görmediği, trafo yapımını gerçekleştiren Enerji Şirketi ile yapılan 11.09.2018 tarihli Sözleşme ile KDV dahil 70.036,70 TL ödendiği, geçici kabul işlemlerinin 21.03.2019 tarihi itibariyle gerçekleştiği, trafonun devir ve kamulaştırılma işlemlerinin 27.07.2021 tarihinde başlandığı, davacı kooperatife 27.07.2021 tarihli yazı ile bildirimde bulunduğu,

davacı tarafın 29 adet konutların bireysel abonelik işlemlerinin bitirildiği, trafo devrinin başlatılması için gereğinin yapılmasının istendiği, bu durumda davacı Yapı Kooperatifi söz konusu trafo üzerinden .... Sitesinde bulunan ferdi abonelik işlemlerini 29.04.2019 tarihli ..... yevmiye numaralı taahhütnamesinde belirtilen devir işlemi sürecinde gerçekleştiremediğini anlaşılmaktadır.

Elektrik mühendisi bilirkişisi, mülkiyeti davacı kooperatife ait olan trafo tesisine, davalı SEDAŞ tarafından elektrik verilerek ve enerji nakledilerek fiili olarak el atıldığını, davacının devire rıza gösterilmemesi halinde kamulaştırma işlemleri kapsamında, dağıtım şirketinin ilk resmi başvuru tarihi olan 05/07/2021 itibarıyla trafo bedelinin 114.633,71 TL, dava tarihi itibarıyla ise 489.463,23 TL olduğu yönünde mahkememize görüş bildirmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bilirkişi kurulundan alınan kök raporda; mülkiyeti davacı kooperatife ait olan trafo tesisine, davalı SEDAŞ tarafından elektrik verilerek ve enerji nakledilerek fiili olarak el atıldığını, davacının devire rıza gösterilmemesi halinde kamulaştırma işlemleri kapsamında, davaya konu dağıtım tesisinin inşası için yapılan giderin 70.036,70 TL, dağıtım şirketinin ilk resmi başvuru tarihi olan 05/07/2021 itibarıyla Yİ-ÜFE'ye göre dava tarihi itibariyle güncellenmiş değerinin 114.633,71 TL, dava tarihi itibarıyla Yİ-ÜFE'ye göre dava tarihi itibariyle güncellenmiş değerinin ise 489.463,23 TL olduğu, İlk Derece Mahkemesince raporda belirtilen dava tarihindeki güncellenmiş değere hükmedildiği anlaşılmıştır.

Davacı kooperatif, davalı dağıtım şirketi tarafından yapılması gereken dağıtım tesisini, yapımını üstlendiği inşaat projesinin elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla gerçek vekâletsiz iş görme hükümleri çerçevesinde inşa etmiş ve bu tesisin inşasından doğan masraflarını talep etmiştir.

Bu hâlde, uyuşmazlığının hukuki niteliğinin vekaletsiz iş görmeden kaynaklanması nedeniyle davalı dağıtım şirketinin tazmin sorumluluğunun 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 529 üncü maddesi uyarınca belirlenmesi ile bu bağlamda dağıtım tesisinin inşası için yapılan ve piyasa rayici olan 70.936,70 TL masrafın davalı dağıtım şirketinden tahsiline karar verilmesi gerekirken uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesinde hata yapılması, ayrıca yanılgılı değerlendirme ile yapılan masrafın güncellenmiş bedelinin tahsiline karar verilmiş olması doğru görülmemiştir.

(Emsal: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 18.01.2023 tarihli, 2022/6404 Esas, 2023/49 Karar, 15.05.2024 tarihli, 2023/5134 Esas, 2024/1698 Karar, 29.03.2023 tarihli, 2022/7837 Esas, 2023/859 Karar, 05.10.2023 tarihli, 2023/3848 Esas, 2023/2559 Karar sayılı ilamları)

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, bu durum yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden HMK’nun 353/1-b-2 maddesi gereğince aşağıdaki şekilde yeniden hüküm kurulmuştur.

* · Başkan ... · e-imzalıdır Üye ... · e-imzalıdır Üye ... · e-imzalıdır Katip ... · e-imzalıdır