Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi E.2026/225 K.2026/874

Taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklı iş bedelinin tahsili için başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali davası nedeniyle yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk derece mahkemesinin kararı davalı asil tarafından istinaf edilmekle; kesinlik, süre, istinaf şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, istinaf dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Üye Hakim tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;

Tarafların Sakarya ili, Sapanca İlçesi, Kuzuluk Mahallesinde inşası tamamlanan 50 daire ve 1 dükkandan oluşan sistemin su ve doğalgaz tesisat işleri noktasında anlaştığını, öncelikle iş karşılığında inşası devam eden sitede bulunan D Blokta yer alan daire 9 (3+1) 350.000 TL, Daire 11 (2+1) 250.000 TL ve nakit 100.000 TL ödeme olarak anlaşıldığını, devam eden süreçte vekil edeninin üzerine düşen tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini, davalı tarafın devrini taahhüt ettiği dairelerin devrini vermediğini, davalıya çekilen ihtardan sonuç alınmadığını,

daha sonra Kocaeli İcra Müdürlüğü 2022/873270 Esas sayılı dosyası ile müvekkilinin talebe konu alacağının tahsili için icra takibi başlattığını, davalı tarafın haksız ve mesnetsiz itirazları üzerine takibin durduğunu, davalının haksız ve mesnetsiz itirazlarının iptali ile takibin devamına, asıl alacağa takip tarihinden itibaren avans faizi işletilmesine, davalı aleyhine %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;

Taraflar arasında imzalanan Filizfidanoğlu Yuvam Mobilya İnşaat Sözleşmesi başlıklı sözleşme ile yapılacak iş ve kullanılacak malzemeler ayrı ayrı belirtildiğini, davacı şirket tarafından sözleşmede belirtilen malzemeler dışında farklı malzemeler kullanılarak işin tesliminin yapıldığını, davacı tarafından sunulan sözleşmeye istinaden işi teslim ettiğini beyan ettiğini, bahsi geçen sözleşmenin incelenmesi halinde tarafınca imza atılmadığını tamamen davacı tarafın kendini aklama amacıyla düzenlemiş olduğu bir sözleşme sunduğunu,

kullanılan malzemelerin sözleşmede belirtilen malzemeler olmadığının 03-04-26/01/2022 tarihli irsaliye faturalarından da sabit olduğunu, davacı tarafın yapılan sözleşmeye riayet etmediğini kendi düzenlemiş olduğu faturalarla da ikrar ettiğini, sözleşme çerçevesinde 50 daire ve 1 dükkandan oluşan sitenin su ve doğalgaz işinin yapılması hususunda tarafların anlaştığını, davacı şirketin işin tamamını bitirmediğini, davacı tarafça kesilmiş olan faturalarda 24 dairelik iş yapıldığını, yapılan işlerin karşılığı olan bedellerin faturalar ile tarafına bildirildiğini, faturalara istinaden çekler ile ödeme yapıldığını,

faturalar altında yer alan açıklama kısmında çek numaralı ile de sabit olduğunu, davacı tarafından başlatılan icra takibinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına göre; "...Davanın kısmen kabulü ile Davalının Kocaeli İcra Müdürlüğünün 2022/87270 Esas sayılı dosyasına yapmış olduğu itirazın kısmen iptali ile takibin 461.589,93 TL üzerinden takip tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte takibin devamına, İcra inkar tazminat talebi yönünden şartlar oluşmadığından reddine, fazlaya ilişkin talebin reddine..." karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf isteminde bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı asil istinaf dilekçesinde özetle;

Yerel mahkeme kararının hakkaniyete aykırı olduğunu, davacının edimini sözleşmeye uygun olarak yerine getirip getirmediği hususu tam olarak araştırılmadan hüküm kurulduğunu, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve doğru sonuca ulaşılmasının engellendiğini, yargılama sürecinde ileri sürülen usule ilişkin itirazların mahkemece ayrı ayrı ele alınmadığını, hukuki dinlenilme hakkı ile usuli kazanılmış hak ilkesinin açıkça ihlal edildiğini, ilk derece mahkemesince verilen kararın, taraflar arasındaki sözleşme hükümleri, dosya kapsamına sunulan deliller,

kendisi tarafından ileri sürülen açık ve somut itirazlar ile usul ve maddi hukuka ilişkin temel ilkeler gözetilmeksizin tesis edildiğini, davacı tarafça ileri sürülen alacağın varlığı ve miktarının usulüne uygun ve kesin delillerle ispatlanamadığını, kararın maddi gerçeği yansıtmamakta olup, hukuki denetime elverişli olmadığını, davacı tarafından sunulan faturaların önemli bir kısmının sözleşme kapsamı dışında kalan iş ve malzemelere ilişkin olduğunu, mahkemece bu husus irdelenmeden, salt fatura düzenlenmiş olması ile işin sözleşmeye uygun şekilde ve eksiksiz yapıldığı sonucuna varıldığını,

davacı tarafından üstlenilen işlerin bir kısmının hiç yapılmadığı, bir kısmının ise sözleşmede öngörülen nitelik ve standartlara aykırı şekilde eksik ve ayıplı olarak ifa edildiği hususlarının somut açıklamalarla ortaya konulduğunu, kendisine ait banka hesapları olan Vakıfbank, İş Bankası ve Ziraat Bankası kayıtları incelendiğinde davacıya yapılan ödemelerin görüleceğini ve davacı yana hiçbir borcunun bulunmadığının tespit edilebileceğini, davacı tarafından dosyaya sunulan dava dilekçesi ile yapılan beyanların gerçeğe açıkça aykırı olduğunu, davacı tarafça üzerine düşen yükümlülüklerin yerine getirilmediğini,

ek olarak bu beyanlara dayanak olarak dosyaya sunulan delillerin kötü niyetli olduğunu, bilirkişi tarafından bu deliller ışığında yapılan tespitlerin de açıkça hukuka aykırı olduğunu beyanla; yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olması nedeniyle bozulmasına, davanın tümden haksız olması nedeniyle reddine karar verilmek üzere dosyanın yeniden görülmesine veya gerekli görülmesi hâlinde ilk derece mahkemesine iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklı iş bedelinin tahsili için başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı HMK, 6098 sayılı TBK, 6102 sayılı TTK

3. Değerlendirme ve karar Dava, eser sözleşmesinden kaynaklı iş bedelinin tahsili için başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek duruşmasız olarak yapılmıştır. İlk Derece Mahkemesince, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de; yapılan inceleme ve araştırma hüküm vermek için yeterli değildir. Eksik inceleme ile hüküm kurulamaz. Bu kapsamda; 1-Davacı yüklenici, davalı iş sahibidir.

Eser sözleşmesi TBK'nın 470 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Eser sözleşmesinde taraflardan biri iş sahibi, diğeri ise yüklenicidir. Eser Sözleşmesinde, işin uzmanı sayılan yüklenici yapımını üstlendiği eseri işi, özen borcu gereği fen ve sanat kurallarına, sözleşme hükümlerine, kendisine duyulan güvene ve beklenen amaca uygun şekilde yapmakla yükümlüdür. Eser sözleşmesini diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran en önemli özelliklerinden birisi sonuç sorumluluğudur.

Bununla yüklenici tarafların iradeleri doğrultusunda biri sonucun meydana getirilmesi taahhüdü altına girmektedir. Zira eser sözleşmesinde bir eserin yaratılıp teslim edilmesi borcu altına girilmektedir. Bu taahhüdün altına giren yüklenici işin niteliği gereği sadakat ve özenle yerine getirmek zorundadır. Sadakat borcu, yüklenicinin iş eser sahibinin yararına olacak şeyleri yapması ve ona zarar verecek her türlü eylemden kaçınmasıdır.

Sözleşmede iş bedeli 6098 sayılı TBK'nın 480. maddesinde düzenlenen götürü bedel olarak kararlaştırılması durumunda, davalı iş sahibinin eksik ödemesi bulunup bulunmadığı fiziki oran kurularak bulunmalıdır.

Götürü bedelli sözleşmede, iş sahibinin fazla ödemesinin bulunup bulunmadığı fiziki oran yöntemi ile başka bir ifadeyle asıl sözleşme kapsamında yapılan işin eksiklikler gözetilerek tüm işe göre fiziki oranı bulunmalı ve bu oran sözleşme bedeline uygulanmalı, ilave yani sözleşme dışı işlerle ilgili olarak da yapıldığı yıl mahalli serbest piyasa rayici ile hesaplama yapılıp (serbest piyasa rayici içerisinde KDV bulunduğundan ayrıca KDV ilave edilmemelidir) her iki kalemin toplamı yüklenicinin hakkettiği iş bedeli olarak bulunmalı, davacının ödediği bedel iş bedelinden mahsup edilmeli, fazla ödeme varsa iade edilmelidir.

Diğer yandan, eser sözleşmesi yapıldıktan sonra işin yüklenici tarafından yapıldığı ve tamamlandığı karine olarak kabul edilmiştir. Ancak bunun aksini iddia eden ispatı mümkündür. Bir başka anlatımla iş sahibi eseri kendisinin tamamladığını, yüklenicinin işi terk ettiğini, yani sözleşmenin sona erdiğini kanıtlamakla yükümlüdür.

Ticari defterlerin delil olmasına ilişkin düzenleme HMK'nın 222. maddesinde yer almaktadır. Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir (HMK 222/1).

Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır (HMK 222/2).

Bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya ilgili hususta hiç bir kayıt içermemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerektiği ise üçüncü fıkrada düzenlenmiştir.

Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur (HMK 222/4).

Ticari defterler uyumlu değil ise muntazam tutulmuş olsun veya olmasın sahibi aleyhine delil olacaktır. Ancak defterlerden biri muntazam olsa da her iki defter de sahibi aleyhine kayıt içeriyor ise aleyhe delil sayılma yönünden öncelikle iddiasını ispat yükü altında olan taraf defterleri aleyhine delil sayılmalıdır.

Yani ispat yükü altında olan taraf kendi defterindeki aleyhe kayıtları bertaraf edecek şekilde karşı tarafın aleyhine olan ticari defterler kayıtlarından yararlanmamalıdır. Bunun sonucu ise aleyhe kayıtların uyuşmayan kısmından ispat yükü altında olan tarafın yararlanamayacağı kabul edilmelidir.

Çünkü ispat yükü, uyuşmazlık konusu hususlar için olup, karşı tarafın ileri sürmediği bir husus için ispat yükü de söz konusu olamayacağından bu sonuca varılması usul kurallarının da temel bir sonucudur.

Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK 21/2). Süresi içinde itiraz edilmeyerek kesinleşen faturadaki alacakla ilgili olarak, süre geçtikten sonra iade edilmesi veya ticari defterlere kaydedildikten sonra iade faturası düzenlenmesi, borçtan kurtulmayı sağlayan ve alacağı tartışmalı hale getiren geçerli bir araç değildir.

İtiraz süresi geçtikten sonra, faturaların doğrudan iade edilmesi veya iade faturası kesilmesi alacağın varlığını ortadan kaldıran bir sonuç doğurmayacaktır. Faturaya itiraz edilmemesi sözleşme ilişkisini kanıtlamaz ise de, sözleşme ilişkisinin kanıtlanması halinde, bu sözleşme gereğince düzenlenmiş olan ve süresinde itiraz edilmeyen faturadaki miktar kesinleşir.

Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğine, Davacı yüklenici ile davalı iş sahibi arasında bila tarihli imzalanan Sakarya ili, Sapanca ilçesi, Kuzuluk Mahallesinde inşası tamamlanan 50 Daire ve 1 Dükkandan oluşan sitenin Su ve Doğalgaz tesisat işleri yapım işine ilişkin taraflar arasında ihtilafsız olup, taraflar arasındaki sözleşmede iş bedeli toplam 700.000,00 TL için iş karşılığında inşası devam eden sitede bulunan D Blokta yer alacak Daire 9 (3+1) 350.000 TL, Daire 11 (2+1) 250.000 TL verileceği, nakit 100.000 TL ödeme olmak ödeneceği kararlaştırılmıştır.

Bu hali ile taraflar arasındaki sözleşme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 480. maddesine göre götürü bedelli eser sözleşmesidir. Götürü bedelli işlerde yukarıda ayrıntılı açıklandığı üzere Yargıtayın yerleşik içtihat ve uygulamalarında fiziki gerçekleşme oranına göre yüklenicinin hak edişinin hesaplanması ve hesaplanacak bedelden iş sahibinin kanıtlanan ödemeleri düşülerek yüklenici alacağının tespiti gerektiği kabul edilmektedir.

Mahkemece, davacının kendi ticari defter incelemesine göre davalıdan sözleşmeden kaynaklanan 656.286,81 TL alacaklı olduğu, davacının ihtarnamesinde bakiye alacağının 526.289,93 TL olduğu kabul edilmesi sebebiyle bu miktar ile davacının alacaklı olduğu kabul edilerek karar verilmiş ise de; dosya kapsamında götürü bedelli sözleşmeye uygun hakediş belirlemesi bulunmamaktadır.

Mahkemece keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmış ise de, alınan raporda açıklanan yöntemle yüklenicinin hak edişinin belirlenmesi yapılmadığı gibi, iki örnek dairede yapılan inceleme ile tespit edilebilenlerden mutfak- banyo bataryaları, gömme rezervuarlar ve doğalgaz radyatörlerinin sözleşmede yazılı markadan farklı markalar olduğu saptaması ile yetinildiği,

bilirkişi raporunda belirlenen mutfak- banyo bataryaları, gömme rezervuarlar ve doğalgaz radyatörlerinin sözleşmede yazılı markadan farklı markalar olduğu tespitinin eksik veya ayıplı ifa olup olmadığı ve eksik veya ayıp iş olduğunun kabulü halinde fiziki orandaki karşılığının ne olduğu yönünde inceleme ve araştırma yapılmadığı görülmüştür.

Bu haliyle yukarıda açılanan yöntemle yüklenicinin hak edişi belirlenmediği anlaşıldığından anılan raporun hükme esas alınarak karar verilmesi doğru değildir.

2-Davacı sözleşme kapsamında davalıya iş bedeli olarak toplam 776.289,93 TL bedelli fatura düzenlediğini, 240.000,00 TL ödeme yapıldığını, ödeme mahsup edildiğinde 526.289,93 TL bakiye alacağı olduğunu açıklamıştır. Mahkemece, işin tamamlandığı gözetilerek işin yüklenici tarafından yapıldığı yasal karinesine göre davacının ticari defterinde davacı defterinde davacının davalıdan 656.286,81 TL alacağı olduğu kabul edilerek karar verilmiştir.

Mahkemece, sadece davacının kayıtları dikkate alınarak iş bedelinin kesinleştiğinin kabulü mümkün değildir. Buna göre; tarafların ticari defteri incelenmiş ise de davacının dayandığı faturaların davalının defterinde kayıtlı olup olmadığı her bir fatura yönünden karşılaştırmalı olarak incelenerek tarafların mutabık kaldığı ve kesinleşen fatura bedellerin belirlenmesi gerekmektedir.

Diğer yandan, ödemeyi ispat yükü iş sahibinde olup, davalı mahkemece kabul edilen miktardan fazla ödemede bulunduğunu iddia etmektedir. Davalının ticari defterinin incelenmesine ilişkin bilirkişi raporda, çek ödemelerine ilişkin 320 92 nolu hesapdaki ticari borçlar 555.701,95 TL'nın 350.870,93 TL kısmı 321 01 hesaba aktarılan borcun davalının tüm borçlu olduğu firmalara ait çekli ödeme kaydı olduğu çeklerin ödenip ödenmediğinin mevcut kayıtlardan anlaşılamadığı belirtilmiştir.

Mahkemece, ödemeye ilişkin bir kısım çek kayıtları ilgili bankalardan getirtilmiş ise de iş sahibinin ödeme iddiasına ilişkin tüm deliller toplanarak ve belirlenen ödemeler dışında ödemesi varsa ödeme iddiasına konu adı geçen bankalarla yazışma yapılarak ödeme kayıtlarının ve çekle ödeme iddiası kapsamında ilgili çeklerin okunaklı ön ve arka yüzünü gösterir onaylı suretlerinin dosyaya getirtilmeli, çek ödemelerinin icra takibine konu edilmesi durumda icra dosyasının onaylı örneği dosyaya kazandırılmalı, ödemeler yönünden ticari defterleri karşılaştırmalı olarak incelenerek davalı iş sahibinin ödeme toplamı ortaya konulmalıdır.

Tarafların ticari defterlerine göre kesinleşen faturalar ve miktarı belirlenmeden, ödemeler yönünden tarafların ticari defteri incelenmeden ve davacının sözleşme kapsamındaki ödemeleri denetlenmeden karar verilmesi doğru bulunmamıştır.

Bu durumda mahkemece yapılacak iş, taraflar arasındaki sözleşmede su ve doğalgaz tesisat işleri yapım işi götürü bedelli belirlenmiş olduğu gözetilerek yerinde yapılacak inceleme ile dava ve fatura konusu bütün işin (imalat konusu bağımsız bölümler ayrı ayrı incelenerek) yapılıp yapılmadığı araştırılıp, davacının gerçekleştirdiği tüm imalatın ayıp ve eksiklikler dikkate alınmak suretiyle fiziki gerçekleşme oranını yüzde (%) olarak belirlenmeli, bu oranı, götürü bedele (700.000,00 TL) ye uygulanması suretiyle iş bedelinin tespiti, bu şekilde sözleşme kapsamındaki davacının hakediş bedeli ortaya konmalı,

tarafların ticari defterleri ve kayıtları üzerinde birlikte ve karşılaştırmalı olarak incelenerek, davalı iş sahibinin çek ve diğer ödemeleri, ödeme miktarı toplamı, iki tarafın ticari defterinde kayıtlı olan faturalar belirlenerek mutabık kalınan faturaların belirlenmesi, iş sahibinin ödemeleri yönünden tarafların ticari kayıtlara göre farklılık bulunup bulunmadığı, kayıtlara göre iş sahibinin fazla ödemesi bulunması durumunda bunun sebebinin ortaya konulması ve belgeli ödemelerin dayanakları araştırılarak ödeme olarak kabul edilip edilmeyeceği saptanması,

davalının mevcut çek ödemeleri dışında çek ödeme kaydı bulunması durumunda adı geçen bankalarla yazışma yapılarak ödeme kayıtlarının ve çekle ödeme iddiası kapsamında ilgili çeklerin okunaklı ön ve arka yüzünü gösterir onaylı suretlerinin dosyaya getirtilmesi,

çek ödemelerinin icra takibine konu edilmesi durumda icra dosyasının onaylı örneği dosyaya kazandırılarak davalının toplam ödemesi belirlenmesi hususlarında davaya konu işin yapıldığı yerde keşif de yapılmak suretiyle dosyaya rapor sunan bilirkişi heyetinden ve mali müşavir bilirkişiden veya yeni bir bilirkişi kurulundan belirtilen hususları kapsayan gerekçeli ve denetime elverişli belirtilen hususlarda rapor veya ek rapor alınmalı, sözleşme kapsamında yapılan ödemeler de düşürülerek sonucuna göre karar verilmesinden ibarettir.

Bu hususlar üzerinde durulmadan eksik inceleme ile davanın yazılı miktarda kısmen kabulü doğru bulunmamıştır.

V. KARAR

Yukarıda açıklanan nedenlerle davalının diğer istinaf nedenleri incelenmeksizin mahkemece uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması nedeniyle davalının istinaf talebinin kabulü ile, HMK nun 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için yerel mahkeme kararının kaldırılarak dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesi gerektiği sonucuna varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

* · ... · Başkan · ... · ¸e-imzalı · ... · Üye · ... · ¸e-imzalı · ... · Üye · ... · ¸e-imzalı · ... · Katip · ... · ¸e-imzalı