Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi E.2024/2772 K.2024/3380

HMK 353/1-b-1

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

BAŞKAN : ... ÜYE : ... ÜYE : ... KATİP : ...

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : SAMSUN ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

NUMARASI

2016/930 Esas, 2021/837 Karar

KARAR TARİHİ : 19/11/2021

DAVACI : ... VEKİLLERİ : ... DAVALI : ... VEKİLLERİ : ...

DAVA

Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 01/11/2016

KARAR TARİHİ

30/12/2024 (İstinaf için)

KARAR YAZIM TARİHİ

30/12/2024 (İstinaf için)

Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 19/11/2021 tarih ve 2016/930 esas, 2021/837 karar sayılı kararına karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvuru üzerine, dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

İDDİA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. SASKi Genel Müdürlüğü yerleşkesi çevre ve dış cephe düzenlemesi yapımı işinin 05/10/2015 tarihinde ihale edildiğini, SASKİ Genel Müdürlüğü ile davacı Anna Yapı arasında 1.592.579,80 TL sözleşme bedelli iş yapım sözleşmesinin 18/12/2015 tarihinde imzalandığını, 04012016 tarihinde yer tesliminin yapıldığını ihale ve sözleşme koşullarının yerine getirilerek işe başlandığını,

işin yapımı sırasında beş kere ara hakkediş raporunun hazırlandığını ancak bunlarda imalat miktarları ve birim fiyatları yönünden davcı aleyhine durumlar olduğundan beş nolu hak edişi yüklenicinin hazırlayıp idareye sunduğunu ,davalının bu hak ediş raporunu dikkate almadığını ve keyfi cezalar uyguladığını bu yüklenicinin itiraz kaydı ile imzaladığını, davalı idarenin işin yapımı sırasında yükleniciye birçok imalat değişikliği ve yeni imalatlar yaptırdığını bunlarla ilgili detay ve projeler için yüklenicinin bekletildiğini,

yüklenicinin işin sözleşme bedeli ile bitirilemeyeceğine dair dilekçesi ve iş artış talebinin idare tarafından uygun görülmediğini, yüklenicinin %10 oranında fazla imalat yapıldığını, davalı kurum yöneticileri tarafından türlü güçlükler çıkarılarak yüklenicinin adeta işi bırakmaya zorlandığını, hak edişlerde dayanağı olmayan yüksek miktarlı kesintiler yapıldığını, hak edişlerin zamanında ödenmediğini belirterek mahallinde keşif yapılarak yüklenici firma tarafından yapılan imalatların ve bedellerinin, yüklenicinin bakiye alacağının tespitini, ek süre verilmesi ve %20 artış verilmesi halinde de işin bitirilemeyeceğinin tespitini,

SASKİ Genel müdürlüğü Yerleşmesi Çevre ve dış cephe düzenlenmesi yapımı işinin tasfiyesine, bakiye alacağının dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte tahsiline, davalı idare elinde bulunan teminat mektuplarının paraya çevrilmemesi için iş bu teminat mektubu üzerine ihtiyati tedbir konulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMA

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;18/12/2016 tarihinde sözleşmesi imzalanan 1.592.579,80 TL sözleşme bedelli "Saski Genel Müdürlüğü Yerleşkesi Çevre ve Dış Cephe Düzenlemesi Yapımı" işinin 04/01/2016 tarihinde yer tesliminin yapılacağı, işin süresinin 200 takvim iş günü olarak belirlendiğini, ancak işin bitiş tarihi olan 22/07/2016 tarihine kadar bitirileceğinin davacı tarafından taahhüt edilmesine rağmen davacının taahhüdünü yerine getirmediğini, davacının iş kapsamında sözleşmede yer almayan ve artan imalatlar sebebi ile süre uzatım talebinde bulunduğunu,

yapılan mukayeseli keşif sonucunda artan ve yeni birim fiyatı alınan imalatların toplamının işin keşfini doldurmadığının tespiti nedeniyle davalı kurum tarafından süre uzatılmasının söz konusu olmadığını, davacının işi zamanında bitirememesinde davalı kurumun herhangi bir kusurunun olmadığını, tüm hak edişlerin zamanında ödendiğini, davacıya uygulanan cezaların keyfi olarak değil şartname, sözleşme ve kanuni gerekçelerle uygunlandığını, işin bitiş tarihinde bitirilmemesinden dolayı gecikme cezası uygulanmak durumunda kalındığını, davacının eksik hususları hiçbir şekilde gidermediğini,

gerçekleştirilen bazı imalatların ise kontrol teşkilatına bilgi verilmeden yapıldığını uygun görülmeyen ve projeye göre fazla imal edilen imalatlar için herhangi bir ödeme yapılmayacağının bildirildiğini beyanla ihtiyati tedbir talebinin ve davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince, yapılıp bitirilen yargılama neticesinde. "Dava; eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir. Toplanan kanıtlara ve dosyadan oluşan kanaate göre; taraflar arasında 18/12/2015 tarihli 1.592.579,80 TL bedelli SASKİ Genel Müdürlüğü yerleşkesi çevre ve dış cephe düzenlemesi yapımı işine ilişkin sözleşme imzalandığı, 04.01.2016 tarihinde yer tesliminin yapıldığı, sözleşmede işin süresinin 200 takvim iş günü olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

Taraflar arasında sözleşme ve işin teslim tarihi husunda herhangi bir uyuşmazlık bulunmayıp taraflar arasındaki uyuşmazlık noktası sözleşmesinin davalı tarafından feshi sebebiyle davacının yaptığı imalat bedelinin ve sözleşme dışı fazla yapılan imalat bedelenin ne olduğu, sözleşme kapsamında yapılan imalatların bedeleninin tamamen alınıp alınmadığı sözleşme kapsamı ve sözleşme dışı imalatlardan davacı tarafın alacağının bulunup bulunmadığına, tasfiye şartlarının oluşup oluşmadığına nihayetinde davalının feshinde haklı olup olmadığına ilişkindir.

Feshin haklı olup olmadığı hususunda yapılan incelemede.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 20. maddesinde idarenin sözleşmesinin fesih şartları düzenlenmiş olup bu maddeye göre yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirlenen ihtara rağmen aynı durumun devam etmesi,

sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25. maddede sayılan yasak fiil ve davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi hallerinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme fesh edilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Aynı düzenlemeye Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 47/2.

Maddesinde yer verilmiş olup aynı maddenin devamı cümlesinden olarak yüklenicinin kusurundan kaynaklanan nedenlerle yapılan iş miktarının iş programının gerisinde kaldığı ve kalan sözleşme süresinde işin fiilen bitirilmesinin fen ve sanat kuralları çerçevesinde mümkün olmadığı hallerde sözleşmede yer alan işin bitim tarihi beklenmeden sözleşmenin ilk sırada belirtilen nedenle feshedilebileceği belirtilmiştir.

Yine taraflar arasında imzalanan 18/12/2015 sözleşmenin 25. ve 26. maddesinde aynı hüküm mevcuttur. İdarenin 31/10/2016 tarihli sözleşme ve şartname hükümlerine göre işin tamamlanması için 10 gün süre verildiği ihtarını içerir ihtarnamesi davacıya 01/11/2016 tarihinde tebliğ edilmiş, eksikliklerin devam etmesi ve imalatların tamamlanmaması nedeni ile Saski yönetim Kurulu'nun 14/11/2016 tarihli kararı ile sözleşme fesih edilmiştir.

Davadaki haklılık durumunun belirlenmesi için işe başlama tarihi, uzatma süreleri ve sözleşmeye göre teslim tarihinin tespit edilerek fesih tarihine göre değerlendirme yapılması gerekir.

Sözleşmenin 9. maddesine göre sözleşmenin imzalanmasından 15 gün içerisinde yer teslimi yapılarak işe başlanması gerektiği, işin teslim süresinin ise yer tesliminden itibaren 200 gün olup 04/01/2016 tarihli tutanak ile yer teslimi yapıldığına göre sözleşmenin gereği işin teslim tarihi 22/07/2016 olmaktadır. Bu noktada teslim tarihine ilave edilmesi gereken sürelerin tespit edilerek teslim tarihinine eklenmesi ve nihayetinde teslim tarihinin hesaplanması gerekir.

Taraflara arasında akdedilen sözleşmenin 18. maddesinde işin süresi ve uzatılma haline ilişkin yapım işleri genel şartnamesi'nin 29. maddesine atıf yapılmış olup bu madde düzenlemesine göre "(2) Mücbir sebepler nedeniyle süre uzatımı verilebilecek haller aşağıda sayılmıştır: a) Doğal afetler b) Kanuni grev c) Genel salgın hastalık ç) Kısmi veya genel seferberlik ilanı d) Gerektiğinde Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenecek benzeri diğer haller (3) İkinci fıkrada belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilmesi ve Yükleniciye süre uzatımı verilebilmesi için, mücbir sebep olarak kabul edilecek durumun;

a) Yüklenicinin kusurundan kaynaklanmamış olması, b) Taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, c) Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, ç) Mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde Yüklenicinin İdareye yazılı olarak bildirimde bulunması, d) Yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi, zorunludur.

(4) İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi,

bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.(5) Öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde ilave işin gerektirdiği ek süre Yükleniciye verilir.(6) Mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde,

durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır. (7) Yüklenicinin, sürenin uzatılmasını gerektiren hallerin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde, idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından usulüne göre düzenlenmiş belgelerle mücbir sebebin meydana geldiğini tevsik etmesi zorunludur.

Yüklenici bildiriminde, iş üzerinde gecikmeye yol açtığını düşündüğü sebeplerin ayrıntılarını, işin süresinin ne kadar uzatılması gerektiğini belirtecektir. Uzatılacak sürenin tespiti o anda mümkün değilse bunun da sebeplerini ayrıca belirtecek, durumun netlik kazanmasından sonra istediği süre uzatımını da ayrı bir yazı ile derhal bildirecektir.

Ancak idarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren gecikmelerde, yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz.(8) Zamanında yapılmayan yazılı bildirimler dikkate alınmaz ve yüklenici müracaat süresini geçirdikten sonra süre uzatımı talebinde bulunamaz.

Mücbir sebeplerin devamı sırasında yapılacak bildirim, yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir.(9) İşin tamamlanması için sözleşmesinde tespit edilen tarih veya süre haricinde başkaca kayıt bulunmayan işlerde, havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan devresi ile resmi tatil günleri göz önünde tutularak iş bitim tarihi veya süresi belirlenmiş sayılacağından, yüklenici, çalışmadığı bu gibi günleri öne sürerek süre uzatılması isteğinde bulunamaz.

Ancak süre uzatımlarında, yapılacak işin özelliğine göre çalışılamayacak günler de dikkate alınarak verilecek süre belirlenir." somut olayda mücbir sebep bulunmamakla birlikte davacı artan imalat sebebi ile süre uzatma istemiş olup idarenin ödeme yükümlülüğü sebebi ile uzatma için hemen yukarıda belirtilen maddenin 9. Fıkrasında yer alan şartların bulunması gerekmekle birlikte davacının geç ödeme sebebi ile uzatma talep ettiğine dair delili bulunmamaktadır.

Her ne kadar davacı tarafından hava durumu nedeni ile yer tesliminden bir süre sonra işe geç başlanıldığı belirtilmiş ise de sözleşmenin 9/2. Maddesinde hava durumunun sürelerin uzamasında etkili olmayacağı, dikkate alınmayacağı belirtilmiş olup 9/4.

Maddesinde 01/01/2016-15/03/2016 (75 gün) tarihleri arasının çalışmaya uygun olmadığı, işin bitiminde bu devrenin dikkate alınmayacağı ve idarenin yükleniciden teknik şartları yerine getirerek işi tamamlamasını isteyebileceği açıklanmış ise de iki hükmün birlikte yorumundan hava durumunun süreleri uzatmayacağı anlaşılmakta olup 02/10/2017 havale tarihli ikinci ek rapor, 17/03/2021 havale tarihli raporda da aynı sonuca ulaşılmıştır.

Teslim tarihine ilave edilmesi gereken sürelerin tespitinde hüküm kurmaya ve denetime elverişli görülen 17/03/2021 tarihli raporun atıf yaptığı mahkememizce alınan 02/10/2017 tarihli ek rapor göz önüne alınarak arazi kot çalışması için 10 gün, bekçi kulübelerinin projeleri hazırlanması için 5 gün, yağmur oluğu ve iniş raporları için 5 gün, dış cephe boya ve imalatına karar verilmesi için 10 gün, betopan imalatı için 5 gün beş hak edişin her birinde farklı birim fiyat olduğundan 10 gün olmak üzere toplam toplam 45 günlük bir ek süre alabileceği, bu durumda işin teslim edilmesi gereken tarih ise 22707/2016+45 gün 03/09/2016'dır.

İşin teslim tarihinde işin %83,37 bitmiş olmakla 14/11/2016 tarihli idare tarafından yapılan feshin haklı olduğu kanaatine varılmıştır.

İşin tasfiyesinin gerekip gerekmediği yönünden yapılan incelemede; bilirkişi raporuna göre işin yasada belirtilen %20 artışla da tamamlanamayacağı, sözleşmenin 27. Maddesinin atıf yaptığı Yapım İşleri Genel Şartnamesi ve aynı hükümleri içeren 4735 sayılı yasanın 24. Maddesinden anlaşılacağı üzere ihaleye konu işin %20'si oranında artış uygulanarak yükleniciye yaptırılabileceği,

işin şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabın genel hükümlere göre tasfiye edilmesi gerektiği belirtilmiş olup tasfiyenin yapılabilmesi için sözleşmeye konu işin artış yapılmadan ki yani önceki mevcut halinin tamamlanmış olması gerekir, İşbu davada hüküm kurmaya ve denetime elverişli görülen 17/03/2021 tarihli raporda da belirtildiği üzere işin %83,37'sinin tamamlandığı dikkate alındığında raporda da belirtildiği üzere tasfiye şartları oluşmadığı kanaatine varılmıştır.

Her ne kadar 23/11/2018 tarihli bilirkişi heyetince hazırlanan raporda ve eki raporda 24. Maddesinin yorumlanmasında hesabın ibaresinden kaynaklı olarak artışa ilişkin hesabın tasfiye edileceği, sözleşmenin iş artışına gitmeden ifa edileceği açıklanmış ise de madde başlığından ve içeriğinden işin tasfiyesinin gerektiği, amacın bu olduğu görülmekle bu yoruma katılınmamıştır.

Sözleşme kapsamında yapılan imalatlar, sözleşme dışında yüklenici tarafından yapılan imalatlar ile ilgili davacının bakiye alacağının bulunup bulunmadığı hususunda yapılan incelemede; yükleniciye yüklenici tarafından sözleşme kapsamı dışında imalat yapıldığı ve bu imalatların bedelinin dosya kapsamında çelişkileri gideren 17/03/2021 tarihli bilirkişi raporu da göz önüne alınarak 8.009,00 TL ile yükleniciye 45 günlük ek süre sonunda ödenmesi gereken bedelin 45x955,55 TL=42.999,75 TL'nin toplamı 51.008,75 TL ödenmesi gerektiği,

işin bedeli 1.592.579,80 TL ve işin tamamlanma yüzdesi %83,37 olduğuna göre işin fiziki oranına göre idare tarafından 1.327.733,78 TL ödenmesi gerekmekte olup idare tarafından 1.395.367,46 TL ödendiğine göre idarenin 67.633,68 TL fazla ödemesinin bulunduğu, bu durumda davacının herhangi bir alacağının olmadığı" gerekçeleri ile;"-Davanın REDDİNE," karar verilmiştir.

İSTİNAFA BAŞVURAN TARAF ve İSTİNAF SEBEP VE GEREKÇESİ:

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle: Mahkemece verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, davalı işin idaresi davanın devamı esasında davacının 117 günlük ek süre hakkı olması karşısında davalı idarece yapılan fesih işleminin yerinde görülmediğini davacıdan kesilen gecikme cezalarının teknik personel cezalarının geçici kabul teminat kesintilerinin davacıya iade edilmesini beyan ettiğini, bilirkişilerce harita mühendisi bulunmamakta olup, bilirkişi kurulu mahkeme tarafından eksik oluşturulduğunu, bilirkişi raporlarında olduğu gibi iş yapımı esnasında da yasal olarak ek süre haklarının bulunduğunu,

dosyası kapsamı davacı olarak tarafında incelenmiş olup, bu istinaf dilekçesinde yazılan bu hususlar bilgi ve belgeye dayandığını, bu nedenle kararın kaldırılması için istinaf talebinde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Samsun Asliye Ticaret Mahkemesinin 19/11/2021 tarih ve 2016/930 esas, 2021/837 karar sayılı kararına karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvuru üzerine, dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;

İddia ve savunmaya mahkemece toplanıp değerlendirilen deliller ile duruşma tutanaklarına yansıyan bilgi ve belgelere göre; İstinaf incelemesine konu ve esas teşkil eden eldeki dava; alacak (hizmet sözleşmesinden kaynaklanan) istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılıp bitirilen yargılama sonucunda, "...-Davanın REDDİNE," karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili tarafından süresinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

6100 sayılı HMK’nun 355. maddesi uyarınca inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır, kamu düzenine aykırılık olup olmadığı ise re'sen gözetilir; Yine; HMK'nun 357. Maddesine göre de "İlk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunma istinafta dinlenemez ve istinafta yeni delillere dayanılamaz."

Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları delillere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, vakıa mahkemesi hakiminin dosyadaki delillerle çelişmeyen tespit ve değerlendirmesine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre, HMK’nun 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı olarak ve re'sen kamu düzeni yönünden yapılan inceleme sonucu, ilk derece mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı kanaatine varıldığından;davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nun 353/(1)-b-1.madde ve bendi uyarınca esastan reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.