Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E.2026/298 K.2026/317

Talep edenin mahkememize vermiş olduğu talep dilekçesinde özetle; ... Şubesi'ne ait, keşidecisi ..olan, ... çek seri numaralı, 31/12/2024 ödeme tarihli ve 1.500.000,00TL bedelli çekin hamili iken çekin rıza dışı elden çıktığından bahisle zayi nedeniyle çek iptaline karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır. Feri müdahil tarafından sunulan 16/10/2025 tarihli dilekçe ile, çekin yetkili hamilinin müvekkili ... ŞTi olduğundan bahisle ödeme yasağına ilişkin tedbir kararının kaldırılmasını istediği anlaşılmıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece Mahkemesi tarafından davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına ilişkin hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

İSTİNAFA BAŞVURAN TARAFLAR ve İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: İstinaf başvurusunda bulunan feri müdahil vekilinin dilekçesinde özetle; yerel mahkemece verilen 13/01/2026 tarihli istinaf değerlendirme kararının ve 19/12/2025 tarihli ara kararın usule aykırı olduğunu, verilen kararların müvekkilinin hak ihlaline neden olduğunu beyanla kaldırılmasını talep ettiği anlaşılmıştır.

DELİLLER

Tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE :

Talep, TTK' nın 757. maddesi uyarınca ödeme yasağı verilmesi istemine ilişkindir.

Dairemizce HMK'nın 355. maddesi kapsamında istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle ve kamu düzenine ilişkin hükümlerle sınırlı olmak üzere inceleme yapılmıştır.

Yerel Mahkemece, zayi nedeniyle açılan çek iptali davasında 06/102025 tarihli tensip tutanağının 8 numaralı bendi ile uyuşmazlık konusu çek için teminat karşılığında ödeme yasağı talebinin kabulüne karar verildiği, feri müdahil .. Ltd. Şti vekilinin ödeme yasağına ilişkin tedbir kararının kaldırılması talebi üzerine 19/12/2025 tarihli ara karar ile ödeme yasağının kaldırılması talebinin reddine karar verilmiş olup, verilen iş bu hüküm ihtiyati tedbire itiraz eden feri müdahil ... Ltd. Şti vekili davacı tarafından istinaf edilmiş, yerel mahkemece 13/01/2026 tarihli feri Müdahil... Ltd. Şti. Vekilinin istinaf başvurusunun reddine dair verilen karar ihtiyati tedbire itiraz eden feri müdahil .. . Ltd. Şti vekili tarafından istinaf edilmiştir.

HMK'nın 341/1. maddesi uyarınca ilk derece mahkemelerince verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir.

Yine HMK'nın 394/5. Maddesinde itiraz hakkında verilen karara karşı, kanun yoluna başvurulabileceği düzenlenmiştir.

Dosyanın incelenmesinde istinaf edilen karar ihtiyati tedbire itirazın reddine ilişkin olup HMK'nın 341/1 ve 394/5. Maddesi gereği istinaf kanun yoluna tabi olduğu, yerel mahkemece kararın kesin olduğu gerekçesiyle ihtiyati tedbire itiraz eden feri müdahil ... Ltd. Şti vekilinin istinaf başvurusunun reddine dair verilen kararın yerinde olmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurusunun reddine dair 13/01/2026 tarihli kararın kaldırılmasına, feri müdahil .. Grup Motorlu Araçlar San. Tic. Ltd. Şti'nin esasa yönelik istinaf talebinin incelemesine karar verilmiştir.

TTK'nın 818/1-s maddesi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanması gereken aynı kanunun 757/1. maddesinde "İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir" hükmü düzenlenmiştir.

Aynı kanunun 758. maddesinde "(1) Poliçeyi eline geçiren kişi bilindiği takdirde, mahkeme, dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre verir.

(2) Dilekçe sahibi verilen süre içinde davayı açmazsa, mahkeme, muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır" ,

759. maddesinde "(1) Poliçeyi eline geçiren kişi bilinmiyorsa, poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir.

(2) İptal isteminde bulunan kişi, poliçe elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür."

763. maddesinde "(1) Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." düzenlemeleri yer almaktadır.

Anılan yasal düzenleme karşısında hasımsız olarak açılan zayi nedeniyle çek iptali davalarında, talep eden çekin yasal hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını yaklaşık olarak ispat ettiğinde ihtiyati tedbirin özel bir türü olan muhatabın çek bedelini ödemekten men edilmesi yönünde tedbir kararı verilmesini isteyebilir.

Geçici Hukuki Koruma türlerinden olan “ihtiyati tedbir” 6100 Sayılı HMK’nın 389-399. maddelerinde düzenlenmiştir. HMK’nın 389. maddesinde ihtiyati tedbirin şartları, 391. maddesinde ihtiyati tedbir kararının kapsam ve içeriği, 393. maddesinde ihtiyati tedbir kararının uygulanması, 394. maddesinde ihtiyati tedbir kararına itiraz ve uygulanacak usule yer verilmiştir.

Yerel mahkemece HMK'nın 394. maddesi uyarınca, tarafları duruşmaya davet edip, gelmeseler bile duruşma açmak suretiyle itiraz hakkında bir karar verilmesi gerektiği açık olup somut uyuşmazlıkta, zayi nedeniyle açılan çek iptali davasında 06/102025 tarihli tensip tutanağının 8 numaralı bendi ile uyuşmazlık konusu çekle ilgili ödemeden men yasağı verildiği, feri müdahil...

Şti vekili çekin yetkili hamilinin müvekkili olduğunu beyan ederek ödeme yasağına ilişkin tedbir kararının kaldırılması talebi üzerine dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu 19/12/2025 tarihli ara karar ile ödeme yasağının kaldırılması talebinin reddine karar verildiği, 04/11/2025 tarihli ara kararı ile zayi nedeniyle çek iptali talep eden vekiline feri müdahil aleyhine istirdat davası açmak için 2 haftalık kesin süre verildiği,

22/01/2026 tarihli karar ile davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına, ödemeden men yasağına ilişkin tedbir kararına yönelik yapılan itirazların Mahkemenin 2025/2532 Esas sayılı dosyasında değerlendirilmesine karar verilerek dosyadan el çekildiği anlaşılmıştır.

TTK'nın kıymetli evrakın zayi olması nedeniyle iptaline ilişkin davanın hasımsız açılması, evrakı elinde bulunduran şahsın belirlenmesi halinde o şahsa karşı açılan istirdat davasının ise hasımlı dava olması, iptal davasının çekişmesiz yargı işlerinden olması, istirdat davasının ise menfi tespit davası niteliğinde olduğu açıktır.

Her iki kurumun gerek verilecek tedbirin niteliği ve gerekse esas hakkında verilecek kararların birbirinden farklı olduğu, kıymetli evrak iptali nedeniyle verilecek zayi kararının kesin hüküm olmamasına karşın, hasımlı açılan istirdat davasında verilen esas hükmün ise kesin hüküm niteliğinde olduğu sabittir.

Bu iki kurum bir bütün olarak somut dosyadaki bilgiler ışığında değerlendirildiğinde;

Hasımsız açılan işbu davada feri müdahilin tedbir kararına itiraz etmiş olmasına rağmen her ne kadar tedbirin duruşmalı olarak değerlendirilerek kaldırılıp kaldırılmayacağı yönünde karar verilmesi gerekmekte ise de, tedbir kararına itiraz hakkında 19/12/2025 tarihli ara karar ile tedbir kararının kaldırılma isteminin dosya üzerinden reddine karar verilmiş, kararın kesin olarak verildiği belirtildikten sonra 22/01/2026 tarihinde ise tedbirin açıldığı anlaşılan 2025/2532 Esas sayılı istirdat dosyasında değerlendirilmesi kararı verilmiştir.

Dosyanın esası hakkında verilen karar istinaf konusu yapılmadığından Dairemizce kararın esası inceleme konusu yapılmadan yalnızca tedbire itiraza ilişkin 19/12/2025 tarihli tedbire itirazın reddine ilişkin ara karar değerlendirilmiş bulunmaktadır.

Öncelikle yerel mahkemece tedbire itirazın duruşmalı incelenmesi gerekirken duruşma yapmadan dosya üzerinden karar vermesi yerinde olmadığı gibi, kararın kanun yoluna tabi olmasına karşın kesin olarak verilmiş olması ve istinaf isteminin 12/01/2026 tarihli karar ile reddedilmesi de yerinde bulunmamıştır.

Ara karara yönelik istinaf isteminin incelenmesi için dosya Dairemize gönderilmeden davanın esası hakkında karar verilmiş olması nedeniyle artık itirazın yukarıda bahsedilen HMK hükümlerine göre duruşmalı açarak değerlendirilmesi imkanı kalmamış olması da nazara alınarak, Dairemizce değerlendirme yapılma zorunluluğu doğmuştur.

Hasımsız açılan kıymetli evrakın iptali davasında verilen tedbir kararının, kıymetli evrakı elinde bulunduran şahsın ortaya çıkması durumunda, hasımlı açılacak istirdat davası nedeniyle devam etmesinin yasanın amacına aykırı olacağı, işbu davada verilen ödemeden men yasağına ilişkin tedbirin, İİK'nın 72.maddesi kapsamında düşünülmesi gereken istirdat davalarında uygulanması mümkün değildir.

İstirdat davasında ayrıca tedbir talebinde bulunulması halinde o mahkemece değerlendirilmesi de mümkündür.

Yukarıda bahsedildiği gibi her iki davanın gerek tedbir ve gerek esas açısından farklı hukuki kurallara tabi olacağı açık gerçeği karşısında, itiraz üzerine tedbirin kaldırılmasına karar vermek gerekirken dosya üzerinden reddedilmesi yerinde bulunmamıştır.

Bütün bu nedenlerle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİHİ : 24/02/2026

Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında E-İMZA ile imzalanmıştır!