ÖNEMLİ GÜNCELLEME: 5651 sayılı Kanun m.9 yürürlükte değildir
Bu sayfada mağdurun haklarından biri olarak “içerik kaldırma (5651 m.9 sulh ceza hâkimliği)” gösterilmişti. Bu usul yürürlükte değildir.
Anayasa Mahkemesi, 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesini iptal etmiştir. Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel kanun metninde madde, “(İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)” şerhiyle yer almakta; madde metni bulunmamaktadır. İptalin gerekçesi, maddenin kapsam ve sınırlarının belirsiz olması ve yargı mercilerine geniş bir takdir alanı bırakarak ifade ve basın özgürlüğünü ölçüsüzce sınırlamasıdır.
Sonuç: “Kişilik hakkı ihlali” gerekçesiyle 5651 m.9 uyarınca sulh ceza hâkimliğinden içerik kaldırma/erişim engelleme istenmesi artık mümkün değildir. Kanunun güncel metninde “kişilik hakkı” ifadesi hiçbir maddede geçmemektedir; iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenleme de getirilmemiştir.
Yürürlükteki iki yol şudur:
- Özel hayatın gizliliği ihlali varsa — 5651 m.9/A (yürürlükte). Bu madde iptal edilmemiştir ve hızlı yoldur. Ancak yalnızca özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde işler; her kişilik hakkı ihlalini kapsamaz.
- Diğer tüm kişilik hakkı ihlallerinde — genel hükümler. Türk Medeni Kanunu m.24 ve m.25 uyarınca hukuk mahkemesinde saldırıya son verilmesi davası (ve HMK m.389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir) açılır. TMK m.25/son uyarınca davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir; maddi-manevi tazminat da bu dava içinde istenebilir.
Kaynak: 5651 sayılı Kanun güncel metni (mevzuat.gov.tr) · 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24-25
5651 m.9/A: Özel Hayatın Gizliliği Nedeniyle Erişimin Engellenmesi (Yürürlükteki Yol)
İptal edilmeyen ve bugün uygulanan hızlı yol budur. Kanun metnindeki süreler çok kısadır ve bir tanesinin kaçırılması tedbirin kendiliğinden kalkması sonucunu doğurur:
| Adım | Kanuni süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Başkanlığa (BTK) doğrudan başvuru | Süre koşulu yok | m.9/A f.1 |
| Erişim sağlayıcıların tedbiri uygulaması | Derhâl, en geç 4 saat | m.9/A f.3 |
| Talebi sulh ceza hâkimine sunma (mağdurun yükümlülüğü) | Talep saatinden itibaren 24 saat | m.9/A f.5 |
| Hâkimin kararını açıklaması | En geç 48 saat | m.9/A f.5 |
| Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Başkan emriyle engelleme → hâkim onayına sunma | 24 saat (hâkim 48 saat içinde açıklar) | m.9/A f.8-9 |
En sık yapılan hata: BTK'ya başvurup tedbirin uygulanmasıyla işin bittiğinin sanılmasıdır. Kanun, talepte bulunan kişiye 24 saat içinde sulh ceza hâkimine gitme yükümlülüğü yükler; bu yapılmazsa veya hâkim 48 saat içinde karar vermezse erişimin engellenmesi tedbiri kendiliğinden kalkar (m.9/A f.5). İçerik yeniden erişilebilir hâle gelir.
Başvuruda yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgiler yer almalıdır; bu bilgilerde eksiklik varsa talep işleme konulmaz (m.9/A f.2). Engelleme, ihlal eden yayın/kısım/bölüm/resim/video bakımından URL şeklinde uygulanır (m.9/A f.4) — sitenin tümü değil. İçerik yayından çıkarılırsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (m.9/A f.7).
Deepfake Mağdurunun Hukuki Dayanakları (Doğrulanmış Mevzuat)
Deepfake içerik tek bir suça değil, aynı fiille birden fazla hükme temas eder. Aşağıdaki maddeler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile 6698 sayılı KVKK'nın yürürlükteki metinlerinden alınmıştır.
1) Yüz ve ses “özel nitelikli kişisel veri”dir
KVKK m.6/1 özel nitelikli kişisel verileri sayarken biyometrik verileri açıkça bu kapsama almıştır. Kişinin yüzü ve sesi biyometrik veridir; dolayısıyla deepfake üretimi için bunların işlenmesi kural olarak yasaktır (KVKK m.6/3). İstisnalar arasında birinci sırada ilgili kişinin açık rızası yer alır — deepfake mağdurunda bu rıza yoktur.
2) Cezai dayanaklar ve ceza miktarları
| Madde | Fiil | Ceza | Şikâyete bağlı mı? |
|---|---|---|---|
| TCK m.134/2 | Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek (basın-yayınla yayımlanması da aynı ceza) | 2–5 yıl hapis | Evet (TCK m.139) |
| TCK m.135/1 | Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetmek | 1–3 yıl hapis | Hayır (m.139 istisnası) |
| TCK m.135/2 | Verinin cinsel yaşama, sağlığa, dinî/siyasî görüşe vb. ilişkin olması | m.135/1 cezası yarı oranında artırılır | Hayır |
| TCK m.136/1 | Kişisel verileri hukuka aykırı olarak başkasına vermek, yaymak veya ele geçirmek | 2–4 yıl hapis | Hayır |
| TCK m.137 | Fiilin kamu görevlisi tarafından görevin verdiği yetki kötüye kullanılarak ya da belli bir meslek/sanatın kolaylığından yararlanılarak işlenmesi | Ceza yarı oranında artırılır | — |
Uygulamada kritik ayrım: TCK m.139'a göre kişisel verilerin kaydedilmesi (m.135), verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme (m.136) ve verileri yok etmeme (m.138) şikâyete bağlı değildir. Yani deepfake içeriğin yayılmasında m.136 bakımından şikâyetten vazgeçilse bile soruşturma resen yürür; buna karşılık m.134 kapsamındaki ifşa suçu şikâyete bağlıdır. Mağdurun şikâyet dilekçesini hangi maddeye dayandırdığı, dosyanın kaderini doğrudan etkiler.
3) Müstehcen deepfake ve çocuk görüntüleri
TCK m.226/3, müstehcen ürünlerin üretiminde “çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri” kullanan kişi için 5–10 yıl hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası öngörür. Parantez içindeki ibare 6698 sayılı Kanunun 30. maddesiyle eklenmiştir ve gerçek bir çocuğun bulunmadığı, tamamen yapay zekâyla üretilmiş görüntüleri de kapsar. Bu ürünleri ülkeye sokan, çoğaltan, satışa arz eden, nakleden, depolayan, bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunan kişi için ceza 2–5 yıl hapistir.
4) Deepfake ile iftira: ceza yarı oranında artar
TCK m.267/1 uyarınca işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı fiil isnat eden kişi 1–4 yıl hapis cezası alır. Deepfake'in özel önemi m.267/2'dedir: “Fiilin maddî eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması hâlinde, ceza yarı oranında artırılır.” Sahte bir video veya ses kaydı üretmek, tam olarak “maddî delil uydurmak”tır. Ayrıca m.267/8'e göre iftira suçunda dava zamanaşımı, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar.
5) Ses klonlama ve sahte yönetici dolandırıcılığı
Klonlanmış sesle kendini banka çalışanı, kamu görevlisi veya şirket yöneticisi olarak tanıtan fail bakımından TCK m.158 devreye girer:
- m.158/1-l: Kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesi.
- m.158/1-f: Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması.
- Bu bentlerde temel ceza 3–10 yıl hapis ve beşbin güne kadar adlî para; ancak (f) ve (l) bentlerinde hapsin alt sınırı 4 yıldan, adlî para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
- m.158/3: Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır. Ses klonlamalı çağrı merkezi düzeneklerinde bu fıkra tipik olarak uygulanır.
6) KVKK yolu ve kaçırılmaması gereken süreler
Veri sorumlusuna (platform, site, veri işleyen) KVKK m.11 kapsamında başvurulur; m.11/1-e uyarınca verilerin silinmesini veya yok edilmesini, m.11/1-ğ uyarınca zararın giderilmesini isteme hakkı vardır.
- 30 gün: Veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırır (m.13/2).
- 30 / 60 gün: Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse; cevabı öğrenme tarihinden itibaren 30 gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde Kurula şikâyet edilir (m.14/1).
- Usul tuzağı: KVKK m.14/2 uyarınca m.13'teki başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz. Doğrudan Kurula yapılan şikâyet bu nedenle reddedilir; önce veri sorumlusuna yazılı başvuru zorunludur.
- KVKK m.14/3: Kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır — yani KVKK yolu, hukuk mahkemesindeki tazminat davasına engel değildir.
7) Tazminat ve içeriğin durdurulması: TMK m.24-25
5651 m.9 iptal edildiğinden kişilik hakkı ihlallerinde asıl yol genel hükümlerdir. TMK m.24 uyarınca hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse hâkimden korunmasını isteyebilir; rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması bulunmadıkça her saldırı hukuka aykırıdır. TMK m.25 ise davacıya şu istemleri tanır:
- Saldırı tehlikesinin önlenmesi, sürmekte olan saldırıya son verilmesi, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti,
- Düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması,
- Maddî ve manevî tazminat ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesi,
- Yetki kolaylığı: Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir (m.25/son). Mağdur, failin bulunduğu yere gitmek zorunda değildir.
Manevî tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez (m.25/4).
Kaynaklar: 5237 s. Türk Ceza Kanunu · 6698 s. KVKK · 4721 s. Türk Medeni Kanunu · 5651 s. Kanun (tümü mevzuat.gov.tr güncel metinleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın değerlendirilmesi için avukata başvurulmalıdır. Kesin sonuç vaadinde bulunulmamaktadır.
Aşağıdaki bölüm, 5651 m.9'un iptalinden önce yazılmış ARŞİV metnidir. Tarihsel karşılaştırma için bırakılmıştır; m.9'a ilişkin kısımları uygulamayın.
Deepfake, yapay zeka ile gerçek bir kişinin yüz/sesi başka videoda kullanılmasıdır. Birçok suç oluşturabilir.
İlgili Suçlar
- TCK m.134: Özel hayatın gizliliğini ihlal (1-3 yıl)
- TCK m.135: Kişisel verilerin kaydedilmesi (1-3 yıl)
- TCK m.136: Verileri hukuka aykırı verme/ele geçirme (2-4 yıl)
- TCK m.125: Hakaret (3 ay - 2 yıl)
- TCK m.226: Müstehcenlik (özellikle çocuk deepfake)
- TCK m.158/1-f: Bilişim sistemiyle dolandırıcılık
KVKK Boyutu
- Kişinin yüzü/sesi kişisel veri
- İzinsiz işleme = KVKK ihlali
- Özel nitelikli veri (örn: cinsel)
- İdari para cezası
Mağdurun Hakları
- Cezai şikâyet
- İçerik kaldırma (5651 m.9 sulh ceza hakimliği)
- Maddi-manevi tazminat
- KVKK Kurulu şikâyet
Tipik Senaryolar
- Pornografik deepfake (kadınlara karşı yaygın)
- Siyasi manipülasyon
- Dolandırıcılık (CEO sesi taklidi)
- İftira/hakaret
Yargıtay 8. CD ve 12. CD
Mahkemeler, deepfake suçlarında "birden fazla suç tipinin bir arada uygulanması" gerektiğini, mağdurun hem cezai hem hukuki yollardan yararlanabileceğini benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Pratik Tavsiyeler (Mağdur)
- Ekran görüntüsü ve link kayıt
- Platforma şikâyet
- Sulh ceza hakimliği erişim engelleme
- Cumhuriyet savcılığına suç duyurusu
- Avukat desteği şart
Bilişim suçları ve KVKK avukatı önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Deepfake için ayrı bir suç maddesi var mı?
Türk Ceza Kanunu'nda “deepfake” başlıklı özel bir madde bulunmamaktadır; fiil, somut görünümüne göre mevcut hükümlerden bir veya birkaçına girer. Bu nedenle şikâyet dilekçesinin hangi maddeye dayandırıldığı dosyanın kaderini belirler.
Hangi maddeler uygulanır?
Tipik olarak şunlar: TCK m.134/2 özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı ifşası (2-5 yıl); TCK m.135/1 kişisel verileri kaydetme (1-3 yıl), verinin cinsel yaşama, sağlığa, siyasî görüşe ilişkin olması hâlinde m.135/2 ile yarı oranında artırım; TCK m.136/1 kişisel verileri hukuka aykırı verme, yayma veya ele geçirme (2-4 yıl); m.137 fiilin kamu görevlisi tarafından veya meslek kolaylığından yararlanılarak işlenmesi hâlinde yarı artırım. İçerik müstehcen ise TCK m.226 devreye girer.
Şikâyetten vazgeçersem dosya kapanır mı?
Bu ayrım kritiktir. TCK m.139 uyarınca kişisel verilerin kaydedilmesi (m.135), verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme (m.136) ve verileri yok etmeme (m.138) ŞİKÂYETE BAĞLI DEĞİLDİR — soruşturma resen yürür, vazgeçme dosyayı sona erdirmez. Buna karşılık m.134 kapsamındaki ifşa suçu şikâyete bağlıdır ve TCK m.73/1 uyarınca şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlamak üzere altı aydır.
Yapay zekâyla üretilmiş çocuk görüntüsü suç mudur?
Evet ve bu husus kanunda açıkça düzenlenmiştir. TCK m.226/3, müstehcen ürünlerin üretiminde “çocukları, TEMSİLİ ÇOCUK GÖRÜNTÜLERİNİ veya ÇOCUK GİBİ GÖRÜNEN KİŞİLERİ” kullanan kişi için beş yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası öngörür. Parantez içindeki ibare 6698 sayılı Kanunun 30. maddesiyle eklenmiştir ve gerçek bir çocuğun bulunmadığı, tamamen yapay zekâyla üretilmiş görüntüleri de kapsar. Bu ürünleri bulunduran, yayan veya başkalarının kullanımına sunan kişi için ceza 2-5 yıl hapistir.
Deepfake ile suç isnadı yapılırsa ne olur?
İftira suçunda özel bir ağırlaştırma vardır. TCK m.267/1 uyarınca işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası alır; m.267/2: “Fiilin maddî eser ve delillerini UYDURARAK iftirada bulunulması hâlinde, ceza yarı oranında artırılır.” Sahte video veya ses kaydı üretmek tam olarak “maddî delil uydurmak”tır. Ayrıca m.267/8 uyarınca iftirada dava zamanaşımı, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar.