154 kV İsdemir Diyarbakır GES TM ile Diyarbakır-3 TM arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, çoğu malik bakımından mülkiyetin tamamen elden çıkması sonucunu doğurmaz. İletim hatlarında asıl konu irtifak hakkı kurulması ve buna bağlı kullanım kısıtıdır.
Mülkiyet mi, İrtifak mı? Ayrım Neden Önemli?
İletim hattı projelerinde genellikle direk yerleri için mülkiyet, hattın havadan geçtiği koridor için ise irtifak hakkı kamulaştırması yapılır. İrtifakta tapu malik adına kalır; ancak taşınmaz üzerinde kalıcı bir kullanım kısıtı doğar. Bu ayrım hem ödenecek karşılığın hesaplanmasını hem de malikin sonraki taleplerinin niteliğini belirlediği için, dosyanın başında hangi tür kamulaştırmaya konu olduğunuzu netleştirmek gerekir.
Direk Yeri ve Koridor Farkı
- Direk yeri: Fiilen kullanılamaz hâle gelen, sınırlı fakat mutlak bir alan kaybı.
- Koridor (irtifak alanı): Yüzey kullanımı büyük ölçüde sürer, fakat yapılaşma ve belirli faaliyetler kısıtlanır.
- Erişim yolu: Bakım ve onarım amaçlı geçiş ihtiyacı, ayrı bir müdahale doğurabilir.
Tarımsal Faaliyete Etkisi
Koridor altında tarımsal üretim çoğu zaman devam eder; ancak yüksek boylu ağaç dikimi, sera ve benzeri yapıların kurulması sınırlanabilir. Bu kısıtın karşılığı, irtifak bedelinin hesabında dikkate alınması gereken bir unsurdur. Parselde hâlihazırda meyve ağacı bulunuyorsa, kesilecek ağaçların sayı ve yaşının hat çalışması başlamadan önce belgelenmesi büyük önem taşır; çalışma sonrası yapılan tespitler yalnızca kalanı gösterir.
Yapılaşma Hakkının Sınırlanması
Taşınmaz imar planı içinde ya da yakınında ise, hattın geçişi yapılaşma hakkını fiilen daraltabilir. Böyle bir iddia ileri sürülecekse, taşınmazın imar durumu belgesi, plandaki konumu ve emsal parsellerdeki yapılaşma verileri dosyaya sunulmalıdır. Sadece gelecekteki bir değer beklentisine dayanan soyut anlatımlar, teknik incelemede karşılık bulmaz.
Çalışma Sırasında ve Sonrasında Doğan Talepler
Hat çalışması sırasında yol açılması, malzeme taşınması veya ekili alandan geçilmesi nedeniyle zarar doğabilir. Bu tür talepler, kamulaştırma bedelinden ayrı değerlendirilir. Talebin sonuç vermesi için zararın çalışma öncesi ve sonrası hâl karşılaştırmasıyla gösterilmesi gerekir. Zamanında yapılmayan bildirimler, zararın hattan mı yoksa başka nedenden mi kaynaklandığı tartışmasını doğurur.
Malik İçin Sıralı Adımlar
- Kamulaştırmanın mülkiyet mi irtifak mı olduğunu belgeye dayalı olarak öğrenin.
- Direk yeri ve koridor alanlarını harita üzerinde ayrı ayrı tespit ettirin.
- Ağaç ve ekili alanı çalışma başlamadan önce sayım ve görüntüyle kaydedin.
- Zarar doğduğunda gecikmeksizin yazılı bildirimde bulunun.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. İrtifak kamulaştırmalarında bedelin ve kısıtın kapsamı parsele göre değiştiğinden, keşif öncesinde teknik hazırlığın hukuki destekle yapılması yararlı olur.