İzmir'in Aliağa ilçesinde kurulacak rüzgâr enerji santrali ve bu santrale yardımcı kaynak olarak planlanan güneş enerjisi tesisi için alınan acele kamulaştırma kararı, saha ve güzergâh sınırları içinde kalan taşınmaz maliklerini doğrudan etkiler. Çoğu malik kararı Resmî Gazete'den değil, asliye hukuk mahkemesinden gelen bir tebligatla öğrenir. Bu rehber, o tebligatı alan kişinin hangi yola, hangi sırayla başvuracağını anlatır.
Kararın “Acele” Olması Ne Değiştirir?
Olağan kamulaştırmada idare önce satın alma usulünü dener, anlaşma sağlanamazsa dava açar. Acele kamulaştırmada ise 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun acele el koymaya ilişkin düzenlemesi uyarınca idare, Cumhurbaşkanı kararına dayanarak doğrudan mahkemeden kıymet takdiri ve el koyma ister. Bilirkişi marifetiyle belirlenen bedel bankaya bloke edildiğinde taşınmaza fiilen el konulabilir; mülkiyet ise ancak sonradan açılacak bedel tespiti ve tescil davasıyla idareye geçer. Bu ikili yapı, malikin iki ayrı dosyayı aynı anda takip etmesini gerektirir.
İdari Yargı ve Adli Yargı Ayrımı
Kamulaştırma kararının kendisi bir idari işlemdir; kamu yararı, acelelik gerekçesi ve saha sınırlarının hukuka uygunluğu iddiası idari yargıda ileri sürülür. Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılacak iptal davaları Danıştay'da görülür ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'ndaki genel dava açma süresi işler. Bedelin azlığı, arazinin niteliği, üzerindeki bağ-bahçe veya yapı değeri gibi iddialar ise adli yargıdaki bedel dosyasının konusudur. İki iddiayı karıştırmak, süresi geçtikten sonra yanlış mercide zaman kaybına yol açar.
Rüzgâr Santrali Sahalarında Bedeli Etkileyen Unsurlar
- Taşınmazın kamulaştırma tarihindeki fiilî kullanımı: arazi mi, arsa mı, zeytinlik mi?
- Sadece türbin yeri değil, erişim yolu ve kablo güzergâhının kalan kısımda yarattığı değer kaybı.
- Parselin bir bölümü alınıyorsa, geriye kalan kısmın ekonomik olarak kullanılabilirliğini yitirip yitirmediği.
- Ağaç, sera, sondaj kuyusu, çit ve benzeri bütünleyici parçaların keşifte tutanağa geçirilmesi.
Keşif Öncesi Hazırlık
- Tapu kaydını, varsa kira veya ortakçılık sözleşmesini ve ürün belgelerini bir dosyada toplayın.
- Taşınmazın mevcut hâlini tarihli fotoğraf ve video ile kayıt altına alın; el koymadan sonra bu kanıtlar üretilemez.
- Aynı köyde yakın tarihli satış örneklerini ve emsal bilgilerini derleyin.
- Keşifte bilirkişiye sözlü değil, yazılı beyan sunun ve tutanağa geçirtin.
En Sık Karşılaşılan Kayıplar
Tebligattaki duruşma gününe katılmamak, bedeli itirazi kayıt koymadan çekmek ve mirasçılar arasında temsil sorununu çözmeden süreci sürüncemede bırakmak, uygulamada en çok hak kaybı doğuran üç davranıştır. Bloke edilen bedelin çekilmesi sırasında yapılacak beyanın, sonraki artırım talebini etkileyebileceği unutulmamalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Parsel bazındaki sonuçlar tapu kaydına, imar durumuna ve dosyadaki bilirkişi raporlarına göre değiştiğinden, karar elinize ulaştığında dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.