10770 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 400 kV G24-Karapınar GES TM – Konya Kuzey TM enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırma çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyetini değil, direk yerlerinin mülkiyetini ve hat güzergâhı boyunca irtifak hakkını konu alır. Bu ayrım, malikin karşılaşacağı sonucun ve talep edebileceği bedelin niteliğini doğrudan belirler.
Mülkiyet mi, irtifak mı?
Direk ayaklarının oturduğu alanlarda genellikle mülkiyet kamulaştırması yapılırken, iletkenlerin geçtiği koridorda irtifak hakkı kurulur. İrtifakta tapu maliki olarak kalırsınız; ancak koridorda yapılaşma, ağaçlandırma ve belirli tarımsal faaliyetler sınırlanır. Bu kısıtlama, taşınmazın piyasa değerinde kalıcı düşüş yaratabilir ve bedel hesabında ayrıca dikkate alınması gerekir.
Acele kamulaştırmanın malik açısından anlamı
Acele kamulaştırma, idarenin bedel tespiti tamamlanmadan taşınmaza el koyabilmesine imkân veren istisnai bir usuldür. Karar, bedelin ödenmeyeceği anlamına gelmez; bedelin sonradan mahkemece belirleneceği anlamına gelir. Bu nedenle malikin ilk refleksi el koymayı engellemeye çalışmak değil, bedelin doğru tespiti için delil hazırlamak olmalıdır.
Bedeli etkileyen ve çoğu zaman ihmal edilen kalemler
- Koridor altında kalan alanın tarımsal kullanım kaybı
- Parselin ikiye bölünmesi hâlinde ortaya çıkan geometrik değer kaybı
- Sulama tesisi, damla sulama hattı, sera gibi yapıların durumu
- Meyve ağaçları ve dikili tesislerin yaş ve verim durumuna göre değeri
- Erişim ve makine hareketinde doğan güçlük
Süreç boyunca yapılması gerekenler
- Tebligatın size ulaştığı tarihi ve tebliğ evrakının tamamını saklayın.
- El koymadan önceki fiili durumu tarihli fotoğraf ve varsa uydu görüntüsüyle kayda alın.
- Parseldeki ürün, ağaç ve tesisleri sayısal olarak listeleyin.
- Keşif gününü kaçırmayın; keşifte beyanlarınızı tutanağa geçirtin.
- Bilirkişi raporundaki birim değerlere ve kapitalizasyon yaklaşımına süresi içinde itiraz edin.
En kritik risk: keşif aşamasının kaçırılması
Bedel davalarında sonucu belirleyen aşama keşiftir. Keşifte tespit edilmeyen bir sulama hattı ya da kayıt altına alınmayan ağaç varlığı, sonradan ileri sürüldüğünde çoğu zaman ispat edilemez. Bu nedenle mahallinde yapılacak inceleme öncesinde parseldeki her unsurun belgelenmesi, sürecin en yüksek getirili adımıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Enerji iletim hattı dosyalarında güzergâh, parsel şekli ve mevcut kullanım her taşınmazda farklı olduğundan, kendi parseliniz için ayrı bir değerlendirme yaptırmanız önerilir.