Enerji iletim hattı projelerinde kamulaştırma, çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyetine değil, hat güzergâhı üzerinde kurulan irtifak hakkına yöneliktir. 10878 sayılı Karar, belirli taşınmazlar bakımından acele kamulaştırma usulünün uygulanmasına ilişkindir. Malik açısından kritik olan, bu usulün olağan kamulaştırmadan farklı işlemesi ve sürecin hızlı ilerlemesidir.
Acele Kamulaştırma Olağan Usulden Nasıl Ayrılır?
Kamulaştırma Kanunu'nun acele kamulaştırmaya ilişkin hükmü, idareye bedel tespiti tamamlanmadan taşınmaza el koyma imkânı verir. Bu, malikin bedel hakkını ortadan kaldırmaz; yalnızca sıralamayı değiştirir. Önce mahkemece belirlenen bedel bloke edilir ve el koyma gerçekleşir, bedelin nihai tespiti sonraki aşamada yapılır. Malikin en sık düştüğü yanılgı, el koymaya ses çıkarmamanın bedel hakkından da vazgeçmek anlamına geldiğini sanmasıdır.
Direk Yeri ve Hat Koridoru Ayrımı
- Direk ayaklarının oturduğu alan genellikle mülkiyet kamulaştırmasına konu olur.
- İletkenlerin geçtiği koridor bakımından ise irtifak hakkı kurulur ve kullanım kısıtı doğar.
- Kısıt nedeniyle üzerine yapı yapılamaması ya da ağaç yetiştirilememesi, bedel hesabında dikkate alınması gereken bir değer kaybıdır.
- Kalan kısmın kullanılamaz hâle gelmesi durumunda, artık alanın da kamulaştırılması talep edilebilir.
Bedel Aşamasında Yapılması Gerekenler
- Keşif ve bilirkişi incelemesine bizzat veya vekil aracılığıyla katılın; taşınmazın gerçek konumunu yerinde gösterin.
- Arazinin sulu ya da kuru tarım vasfını, verimini ve dikili ağaçları belgeleyin.
- Emsal satış kayıtlarını, tapu ve belediye kayıtlarından resmî olarak temin edin.
- Bilirkişi raporundaki değerleme yöntemine, süresi içinde ve gerekçeli biçimde itiraz edin.
Sürelere Dikkat
Kamulaştırma sürecinde birden fazla süre aynı anda işler: tebligata bağlı dava süresi, rapora itiraz süresi ve kanun yoluna başvuru süresi. Tebligatın adreste bulunmama gibi nedenlerle geç öğrenilmesi, uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir. Bu nedenle proje sahasında taşınmazı bulunanların adres kayıtlarını güncel tutması pratik bir korumadır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Her parselin konumu, vasfı ve hattın geçiş biçimi farklı sonuç doğurduğundan, tebligatı alır almaz dosyaya özgü bir değerlendirme yaptırmak yerinde olur.