Devlet yolu ve bağlantı yolu projeleri kapsamında bazı taşınmazların Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin kararlar, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun acele kamulaştırmayı düzenleyen 27. maddesine dayanır. Bu usul, olağan kamulaştırmadan farklı olarak idarenin taşınmaza el koymasını hızlandırır; malikin hakları ise ayrı bir hatta korunur.
Acele Kamulaştırma Neyi Değiştirir
Acele kamulaştırmada mahkeme, öncelikle taşınmazın değerini tespit ettirir ve tespit edilen bedelin idare tarafından bloke edilmesi üzerine el koymaya izin verir. Yani mülkiyet o anda idareye geçmez; idare fiilen taşınmazı kullanmaya başlar, mülkiyetin devri için ayrıca bedel tespiti ve tescil davası açılması gerekir. Malikin bu ayrımı bilmesi, sürecin hangi aşamasında ne talep edeceğini belirler.
Malikin Önündeki Üç Ayrı Yol
- Kamulaştırma kararına karşı iptal davası: Kamu yararı kararının ve acele el koyma gerekçesinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla idari yargıya başvurulur. Cumhurbaşkanı kararı niteliğindeki işlemlerde ilk derece görevi Danıştay'a aittir.
- Bedele itiraz: Tespit edilen bedelin taşınmazın gerçek değerini yansıtmadığı, bedel tespiti ve tescil davasında ileri sürülür.
- Kısmi kamulaştırmada artan kısım: Geriye kalan bölümün kullanılamaz hâle gelmesi hâlinde, o kısmın da kamulaştırılmasının istenmesi gündeme gelebilir.
Değer Tespitinde Belirleyici Unsurlar
- Taşınmazın imar durumu ve fiilen arsa niteliği taşıyıp taşımadığı
- Arazi vasfındaki taşınmazlarda dikili ağaç, ürün ve sulama imkânı
- Üzerindeki yapıların yaşı, yapı sınıfı ve ruhsat durumu
- Yola cephe, ulaşım imkânı ve çevredeki emsal satış kayıtları
Duruşma Öncesi Hazırlık
Keşif ve bilirkişi incelemesi bu dosyaların kaderini belirler. Keşif gününden önce taşınmazın sınırlarının belirlenmesi, ağaç ve yapıların sayımının hazır bulundurulması, varsa kira sözleşmelerinin dosyaya sunulması gerekir. Emsal olarak gösterilecek satışların tapu kayıtlarıyla desteklenmesi, soyut fiyat iddialarından çok daha etkilidir.
Ödeme ve Tescil
Bloke edilen bedelin çekilmesi ile bedele itiraz hakkının ilişkisi, ihtirazi kayıt konularak korunmalıdır. Tescil kararının kesinleşmesiyle taşınmazın tapu kaydı idare adına düzenlenir; bu aşamadan sonra bedel dışındaki taleplerin ileri sürülmesi güçleşir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Tebligat aldığınız anda süreler işlemeye başladığından, dosyanızı gecikmeden bir hukukçuyla değerlendirmeniz hak kaybını önler.