11075 sayılı Karar, 154 kV Uzundere I-II HES TM-Çayeli TM enerji iletim hattının 6 numaralı direğinin deplase edilmesi amacıyla bazı taşınmazlarda direk yerlerinin mülkiyet, iletken salınımı gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Burada alışıldık bir yeni hat kamulaştırması değil, mevcut bir hattın bir direğinin yer değiştirmesi söz konusudur ve bu durum kendine özgü sorular doğurur.
Deplase nedir, malik açısından ne değişir?
Deplase, hâlihazırda işletmede olan bir iletim hattındaki direğin teknik, güvenlik ya da imar gerekçeleriyle başka bir noktaya taşınmasıdır. Sonuç olarak bir parselde yük kalkarken, çoğu zaman başka bir parselde ilk kez yük doğar. Bu nedenle deplase kararlarında iki farklı malik grubu ortaya çıkar: yükü yeni üstlenenler ve üzerindeki tesis kaldırılanlar.
İlk kez yük altına giren taşınmaz sahibi için
- Direk yerinin mülkiyeti idareye geçeceğinden, o alan bakımından tam bedel talebi gündeme gelir.
- İletken salınımının gabarisi kapsamında kalan şerit için irtifak bedeli, kullanımdaki kısıtın değere etkisi ölçüsünde hesaplanır.
- Direğin parseldeki konumu, tarımsal makine hareketini ve ileride yapılaşmayı doğrudan etkilediğinden keşifte bu husus mutlaka tutanağa geçirilmelidir.
Daha önce kamulaştırma görmüş taşınmazlarda mükerrer yük sorunu
Aynı parselde geçmişte hat nedeniyle irtifak kurulmuşsa, yeni işlemin eski kısıtın üzerine ne eklediği ayrıca ortaya konmalıdır. Değerlendirmenin sıfırdan değil, mevcut kısıtlı durum ile yeni durum arasındaki fark üzerinden yapılması gerekir. Bu ayrım yapılmadığında ya malik ikinci kez aynı kısıt için eksik bedel alır ya da idare aynı yükü iki kez öder; her iki hâl de sonraki itirazların kaynağıdır.
Eski direğin kaldırıldığı taşınmazda ne olur?
- Tesisin fiilen sökülmesiyle tapudaki irtifak şerhinin kendiliğinden terkin edilmediği unutulmamalıdır; terkin için ayrıca işlem gerekir.
- Sökümden sonra arazide kalan beton temel, kablo ve şantiye artıklarının kaldırılması talep edilebilir.
- Söküm sırasında ekili ürün, ağaç veya tesise verilen zarar, oluştuğu anda tutanak ve fotoğrafla belgelenmelidir.
- Şerhin devam etmesi, taşınmazın satışında ve kredi işlemlerinde fiilî engel yaratır.
Dosya hazırlarken
Deplase dosyalarında teknik proje ile fiilî uygulama arasında sapma görülebildiğinden, direk ayaklarının koordinatları ve iletkenin geçtiği hat, uygulama sonrası da kontrol edilmelidir. Proje dışına taşan kullanım, kamulaştırmasız el atma tartışmasını gündeme getirir ve ayrı bir talep konusudur.
Yukarıdaki bilgiler yalnızca genel yönlendirme sağlar. Parselinizde daha önce kurulmuş bir irtifak bulunup bulunmadığı sonucu kökten değiştirdiğinden, tapu kaydınızın geçmişiyle birlikte incelenmesi ve süresinde adım atılması önem taşır.