Belediyeler, bağlı kuruluşları ve mahalli idare birliklerinin personel yapısını belirleyen norm kadro ilke ve standartları, yerel yönetimlerin serbestçe personel istihdam edememesi sonucunu doğuran bağlayıcı bir çerçeve getirir. Kadro ihdası, dolu-boş kadro dengesi ve unvan değişikliği gibi işlemler bu çerçeveye aykırı yapıldığında, hem idare hem de personel açısından geri dönülmesi güç sonuçlar ortaya çıkar.
Norm Kadronun Amacı
Düzenlemenin temelinde, 5393 sayılı Belediye Kanunu ile mahalli idarelere tanınan örgütlenme serbestisinin mali disiplin ve hizmet gereklerine göre sınırlandırılması yatar. Nüfus, hizmet alanı ve kurumsal büyüklük gibi ölçütlere göre belirlenen kadro sayıları, keyfi kadro şişirmesinin önüne geçmeyi hedefler. Mahalli idare birlikleri açısından ise 5355 sayılı Kanun'un kurduğu yapı esas alınır.
Kadro İşlemlerinde Sık Yapılan Hatalar
- Norm dışı unvanda kadro ihdas edilerek atama yapılması
- Meclis kararı alınmadan veya usulüne uygun ilan yapılmadan işlem tesisi
- Dolu kadronun iptaline ilişkin işlemin gerekçesiz bırakılması
- Unvan değişikliğinde aranan öğrenim ve hizmet şartlarının gözden kaçırılması
- Sözleşmeli personel istihdamının kadro karşılığı olmaksızın sürdürülmesi
Personel Açısından Hak Arama
Norm kadroya aykırı biçimde tesis edilmiş bir atama veya kadro iptali işlemi, ilgili memurun statüsünü doğrudan etkiler. Böyle bir işlemle karşılaşan personel, işlemin kendisine tebliğinden itibaren idari yargı süresi içinde iptal davası açabilir; parasal kayıp doğmuşsa iptal talebiyle birlikte tam yargı talebi de ileri sürülebilir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'ndaki kazanılmış hak aylığı ve derece-kademe hükümleri, bu davalarda sonucu belirleyen ölçütlerdendir.
İdare İçin Denetim Riski
Norma aykırı kadro ve atama işlemleri, sayıştay denetimi ile kamu zararı tespiti sonucunu doğurabilir ve ödenen tutarların ilgililerden istenmesi gündeme gelebilir. Bu nedenle işlem öncesinde hukuk biriminin görüşünün alınması, sonradan yürütülecek düzeltme çabalarından çok daha az maliyetlidir.
Uygulanabilir Kontrol Sırası
- Mevcut kadro cetvelinin norm tablosuyla karşılaştırılması
- Boş ve dolu kadro dağılımının unvan bazında çıkarılması
- Planlanan işlemin meclis ve onay sürecinin önceden kurgulanması
- İşlem sonrası tebligatların usulüne uygun yapılması ve belgelenmesi
Yukarıdakiler genel çerçeve niteliğindedir. Kadro veya atama işlemine ilişkin somut bir uyuşmazlıkta, işlem metni ve dayanak kararlar incelenerek hukuki destek alınmasında yarar vardır.