Mecburi standard tebliğleri, belirli ürünlerin ilgili standarda uygun olmadan üretilmesini, satılmasını ve ithal edilmesini engellemek amacıyla çıkarılır. ÖSG-2007/09 sayılı Tebliğ de bu nitelikte bir düzenleme olup, kapsamına giren ürünlerde standarda uygunluk zorunluluğu doğurur. Firmalar açısından asıl mesele, bu zorunluluğun yalnızca üretim aşamasını değil, tedarik zincirinin tamamını etkilemesidir.
Zorunlu Standart ile Gönüllü Standart Farkı
Bir standardın mecburi uygulamaya konulması, o standarda uygunluğun ticari bir tercih olmaktan çıkıp hukuki yükümlülük hâline gelmesi demektir. Uygun olmayan ürünün piyasaya arzı; ürünün toplatılması, satışının yasaklanması ve idari para cezası uygulanmasıyla sonuçlanabilir. Ürünün tüketiciye zarar vermesi hâlinde ayrıca hukuki ve cezai sorumluluk gündeme gelir.
Sorumluluk Zincirde Nasıl Dağılır?
- Üretici: Ürünün standarda uygun tasarlanması ve üretilmesinden birinci derecede sorumludur.
- İthalatçı: Yurt dışından gelen üründe üretici gibi değerlendirilir; uygunluk belgelerini temin etmekle yükümlüdür.
- Dağıtıcı: Uygunsuzluğu bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde sorumluluktan kurtulamaz; ayrıca izlenebilirlik kayıtlarını tutmalıdır.
- Yetkili servis ve montajcı: Montaj kaynaklı uygunsuzluklarda ayrı bir sorumluluk doğabilir.
Denetim Sırasında Doğru Davranmak
- Denetim tutanağını okumadan imzalamayın; katılmadığınız tespitleri şerh olarak yazın.
- Numune alınıyorsa şahit numunenin de ayrılmasını ve mühürlenmesini talep edin.
- Test raporunun size tebliğ edilmesini isteyin ve itiraz süresini o tarihten hesaplayın.
- İkinci bir laboratuvarda karşı test yaptırma imkânınızın bulunup bulunmadığını değerlendirin.
Ceza Kararına Karşı İzlenecek Yol
Piyasa gözetimi ve denetimi sonucunda uygulanan idari yaptırım kararlarında, kararın tebliğ tarihinden itibaren işleyen başvuru süresi hayati önemdedir. Süre kaçırıldığında ceza kesinleşir ve esasa ilişkin haklı savunmalar dinlenemez hâle gelir. Başvuruda öne çıkarılacak argümanlar genellikle şunlardır: ürünün tebliğ kapsamına girmediği, numunenin usulüne uygun alınmadığı, test yönteminin standarda uygun uygulanmadığı ve uygunsuzluğun üretimden değil sonraki taşıma-depolama koşullarından kaynaklandığı.
Önleyici Kurumsal Tedbirler
Uygulamada en etkili koruma, her ürün grubu için bir teknik dosya tutmaktır: uygunluk beyanı, test raporları, tedarikçi taahhütleri, parti bazlı izlenebilirlik kayıtları ve etiket örnekleri. Tedarikçi sözleşmelerine standarda uygunluk taahhüdü ve rücu hükmü konulması, uygunsuzluk çıktığında zararın gerçek sorumluya yansıtılmasını mümkün kılar.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; ürününüzün tebliğ kapsamına girip girmediği teknik bir tespit gerektirdiğinden, denetim veya ceza sonrası adım atmadan önce dosyanızı hukuki değerlendirmeye sunmanız önerilir.