Asya, Pasifik ve Afrika çalışmaları gibi bölgesel araştırma alanlarında faaliyet gösteren üniversite merkezleri, doğası gereği yurt dışı kurumlarla yoğun temas halindedir. Bu temas akademik verimi artırırken, aynı zamanda veri aktarımı, personel görevlendirmesi ve mali kaynak yönetimi bakımından kendine özgü riskler doğurur. Aşağıda bu risklerin nasıl yönetileceği ele alınmaktadır.
İşbirliği Protokolünde Yetki Zinciri
Merkezler 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde üniversite bünyesinde faaliyet gösterdiğinden, yurt dışı kurumlarla imzalanan mutabakat metinleri kurumu bağlayan taahhütler doğurabilir. İmza yetkisinin kimde olduğu, metnin bağlayıcı sözleşme mi yoksa niyet beyanı mı olduğu ve mali yükümlülük içerip içermediği baştan netleştirilmelidir. Bu ayrım yapılmadığında, niyet beyanı sanılan bir metnin ifa talebiyle karşılaşılması mümkündür.
Saha Araştırmasında Veri Yönetimi
Bölgesel çalışmalarda mülakat, anket ve arşiv taraması yoluyla kişisel veri toplanması sık görülür. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında, araştırma amacı verinin sınırsız işlenmesini meşrulaştırmaz. Özellikle etnik köken, siyasi görüş veya inanca ilişkin bilgiler özel nitelikli veri kategorisinde olduğundan, toplanması ve saklanması bakımından ek güvenceler gerekir. Verinin yurt dışındaki ortak kuruma aktarılması ise ayrı bir hukuki değerlendirme konusudur.
Araştırma Öncesi Yapılacaklar
- Araştırma sorusunu, toplanacak veri türüyle eşleştirip gereksiz veri toplamayı baştan eleyin.
- Katılımcı aydınlatma metnini, verinin kimlerle paylaşılacağını içerecek biçimde hazırlayın.
- Etik kurul onayını saha çalışması başlamadan önce tamamlayın.
- Ham veriyi anonimleştirilmiş çalışma setinden ayrı ortamda saklayın.
- Saklama süresi dolduğunda imha prosedürünü kayıt altına alarak uygulayın.
Personel ve Mali Kaynak Başlıkları
- Yurt dışı görevlendirmelerde görev süresinin ve giderlerin önceden onaylanması
- Yabancı uyruklu araştırmacıların çalışma ve ikamet izinlerinin tamamlanması
- Dış kaynaklı fon kullanımında raporlama ve denetim yükümlülükleri
- Ortak yayınlarda katkı sırası ve atıf usulünün yazılı belirlenmesi
İşbirliği Sona Ererken
Protokolün süresi dolduğunda ya da erken sona erdirildiğinde, ortak üretilen materyalin akıbeti çoğu zaman düzenlenmemiş olarak kalır. Arşiv erişiminin devam edip etmeyeceği, yayın hakkının hangi tarafta olduğu ve devam eden tez çalışmalarının nasıl tamamlanacağı sona erme hükümleri arasında yer almalıdır.
Bu yazı yol gösterici genel bilgiler içerir. Uluslararası akademik işbirliklerinde kurum içi yönergeler ve karşı ülke mevzuatı da devreye girdiğinden, protokol imzalanmadan önce konusunda deneyimli bir hukukçudan görüş alınması önerilir.