1163 sayılı Kooperatifler Kanunu, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini korumak amacıyla kurulan kooperatiflerin işleyişini düzenler. Konut yapı kooperatiflerinden tarımsal kalkınma ve tüketim kooperatiflerine kadar geniş bir alanı kapsadığı için uyuşmazlıkların büyük bölümü ortaklık sıfatı, genel kurul kararları ve yönetim kurulunun sorumluluğu ekseninde toplanır.
Ortaklık Sıfatı Ne Zaman Doğar
Ortaklık, yazılı başvurunun yönetim kurulunca kabulüyle kurulur ve ortaklar defterine kayıtla belgelenir. Uygulamada en çok karşılaşılan sorun, ödeme yapmış olmasına rağmen kayıt işlemi tamamlanmamış kişilerin durumudur. Bu nedenle ödeme dekontlarının açıklama kısmına aidat veya sermaye payı ibaresinin yazılması ve kabul kararının bir örneğinin istenmesi önem taşır.
Genel Kurul: Kararların Alındığı ve Denetlendiği Yer
- Çağrının usulüne uygun yapılması, gündemin açıkça belirtilmesi gerekir.
- Gündemde bulunmayan konularda kural olarak karar alınamaz; istisnalar dardır.
- Toplantı ve karar yeter sayıları tutanakta gösterilmelidir.
- Karara katılmayan ve muhalefetini tutanağa geçirten ortağın konumu, iptal talebinde farklıdır.
Genel kurul kararlarının iptali için kanunda süre öngörülmüştür ve bu süre kaçırıldığında karar, sakat olsa dahi tartışılamaz hâle gelebilir. Bu nedenle itiraz edilecek karar varsa muhalefet şerhi toplantı sırasında düşülmelidir.
Ortaklıktan Çıkarma ve İtiraz
Aidat ödemelerinin aksaması hâlinde ortaklıktan çıkarma gündeme gelir. Çıkarma kararının geçerliliği, öncesinde usulüne uygun ihtar yapılmasına ve kararın gerekçesiyle birlikte bildirilmesine bağlıdır. Karara karşı kanunda öngörülen iç denetim yolu ve yargı yolu birbirini izler; hangi yolun önce işletileceği kararın hangi organca alındığına göre değişir.
Yönetim Kurulunun Sorumluluğu
- Defter ve kayıtların düzenli tutulmaması sorumluluğun en sık dayanağıdır.
- Kooperatif kaynağının amaç dışı kullanımı ayrıca hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.
- İbra kararı, gizlenmiş veya bilgi dışı bırakılmış işlemleri kapsamaz.
- Görevden ayrılan yönetici, görev dönemine ilişkin işlemlerden sorumluluğunu kendiliğinden yitirmez.
Ortakların Bilgi Alma Yolu
Ortaklar, kooperatifin mali durumu hakkında bilgi isteme hakkına sahiptir. Talebin yazılı yapılması ve kayda alınması, cevap verilmemesi hâlinde izlenecek adımlar bakımından dayanak oluşturur. Denetçi raporlarının ve bilanço eklerinin genel kurul öncesinde incelenmesi, toplantıda etkili itirazın önkoşuludur.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; kooperatif uyuşmazlıklarında ana sözleşme hükümleri belirleyici olduğundan, adım atmadan önce sözleşme ve karar defteriyle birlikte hukuki değerlendirme yaptırılması yerinde olur.