1256 sayılı Karar, 154 kV Traçim-Demirköy enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu rehber, bedel tartışmasından farklı bir soruya odaklanıyor: acele kamulaştırma yolunun kullanılması hukuken denetlenebilir mi ve malik bu denetimi nasıl işletir?
Aciliyet, Kural Değil İstisnadır
Kamulaştırmanın olağan usulü, mülkiyetin bedel ödenerek ve belirli aşamalar izlenerek devredilmesidir. Acele usul, idareye erken el koyma imkânı verdiği için istisnai niteliktedir ve kanunda öngörülen özel koşulların varlığına bağlıdır. Buradan çıkan sonuç şudur: aciliyet gerekçesinin somut olayda gerçekten bulunup bulunmadığı yargısal denetime tabidir. Kararın soyut ifadelerle gerekçelendirilmesi, bu denetimde tartışma konusu yapılabilir.
Kamu Yararı Kararı ve Güzergâh Alternatifleri
Enerji iletim hatlarında güzergâh, teknik zorunluluklarla belirlenir; ancak bu, güzergâhın denetlenemez olduğu anlamına gelmez. Malik tarafından tartışılabilecek noktalar:
- Kamu yararı kararının usulüne uygun alınıp alınmadığı,
- Güzergâhın parselin en verimli veya en değerli kısmından geçirilmesinin zorunlu olup olmadığı,
- Daha az müdahale doğuran alternatiflerin değerlendirildiğine dair bir kayıt bulunup bulunmadığı,
- Aynı parselde önceden var olan kısıtların dikkate alınıp alınmadığı.
Orman ve Kamu Taşınmazlarından Geçen Kesimler
Güzergâhın orman sayılan alanlar veya kamu taşınmazlarından geçmesi hâlinde işlemler kamulaştırma değil izin ve tahsis rejimi üzerinden yürür. Özel mülkiyete konu parselin bu kesimlere komşu olması, malik bakımından ayrı sonuçlar doğurabilir: geçiş yollarının kullanımı, ağaç kesimi ve şantiye alanı gibi başlıklar bu noktada gündeme gelir. Hangi kesimin hangi rejime tabi olduğunun baştan ayrıştırılması, yanlış merciye başvuru riskini azaltır.
İptal Davası ile Bedel Davasının İlişkisi
Bu iki yol birbirinin alternatifi değildir; farklı taleplere hizmet eder. İptal talebi işlemin hukuka aykırılığını, bedel davası ise ödenecek karşılığın belirlenmesini konu alır. İptal yolunu tercih eden malikin bedel hattındaki sürelerini ihmal etmesi, sonuçta hem işlem hem karşılık yönünden korunmasız kalmasına yol açabilir. Bu nedenle iki hattın takvimi birlikte kurulmalı ve her aşamada tebliğ tarihleri kayda geçirilmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; aciliyet denetimi her dosyada gerekçe ve belgelere göre farklı sonuç verir. Kararı öğrendiğinizde, hangi hattı hangi sırayla kullanacağınızı bir hukukçuyla planlamanız yerinde olur.