Yurtiçinde işe yerleştirme hizmetleri hakkındaki yönetmelik, iş arayanların kaydı, açık işlerin toplanması ve işe yerleştirme faaliyetinin hangi kurallarla yürütüleceğini düzenler. Düzenlemenin can alıcı noktası, aracılık faaliyetinin yetkiye bağlı olması ve iş arayandan menfaat sağlanmasının kural olarak yasaklanmış olmasıdır.
Aracılık Faaliyeti Kimler Tarafından Yürütülebilir
İşe yerleştirme faaliyeti, kamu istihdam kurumu ile izin verilmiş özel istihdam büroları eliyle yürütülür. İzinsiz aracılık, yalnızca idari yaptırım riski doğurmaz; bu faaliyet kapsamında yapılan sözleşmelerin geçerliliği de tartışmalı hale gelir. Danışmanlık, eğitim veya kariyer hizmeti adı altında yürütülen faaliyetin fiilen işe yerleştirme aracılığı olup olmadığı, unvana değil işin gerçek içeriğine bakılarak belirlenir.
İş Arayandan Ücret Alma Yasağı
Temel kural, işe yerleştirme karşılığında iş arayandan ücret veya menfaat alınamamasıdır; bedel işverenden talep edilir. Uygulamada bu yasak, dolaylı yollarla aşılmaya çalışıldığında sorun büyür:
- Zorunlu tutulan ücretli eğitim veya sertifika programı şartı.
- Dosya, kayıt ya da inceleme bedeli adıyla alınan tutarlar.
- İşe başlandıktan sonra ücretten kesinti yapılacağına dair taahhüt alınması.
Bu uygulamaların tespiti halinde iznin iptaline kadar giden sonuçlar doğabilir.
Bildirim Yükümlülükleri ve Kayıt Düzeni
Bürolar açısından risklerin önemli bölümü, faaliyetin kendisinden değil bildirim ve kayıt düzeninden kaynaklanır. Açık iş ve yerleştirme bilgilerinin süresinde bildirilmemesi, iş arayan verilerinin mevzuata aykırı işlenmesi ve şube faaliyetlerinin izin kapsamı dışında yürütülmesi sık rastlanan aykırılıklardır. İş arayanlara ait kişisel verilerin işlenmesinde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki aydınlatma ve hukuka uygunluk şartlarının ayrıca sağlanması gerekir; istihdam mevzuatına uygunluk tek başına yeterli değildir.
Yaptırımla Karşılaşıldığında
İdari para cezası veya izin iptali kararı tebliğ edildiğinde iki şey aynı anda yapılmalıdır: kararın dayandığı tespitin belgelerle karşılaştırılması ve başvuru süresinin hesaplanması. İdari para cezalarında kanun yolu ile iznin iptaline ilişkin işlemin denetim yolu farklılaşabildiğinden, tebliğ evrakındaki başvuru bilgisi esas alınmalı, tereddüt halinde süre en kısa varsayım üzerinden yönetilmelidir.
Büro İçi Uyum Kontrolleri
- İzin belgesinin kapsamı ile fiilen sunulan hizmetler örtüşüyor mu.
- İş arayanla imzalanan metinlerde bedel doğuran hiçbir madde var mı.
- Bildirimler için sorumlu ve takvim belirlenmiş mi.
- Veri saklama ve imha süreleri yazılı politikaya bağlanmış mı.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. İzin başvurusu, denetim tutanağı ya da uygulanan yaptırım gibi somut bir konuda, dosyadaki belgeler üzerinden ayrı bir hukuki değerlendirme yapılmalıdır.