Katılım Öncesi Yardım Aracı kapsamında yürütülen projelerde, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki çerçeve anlaşmadan doğan vergisel muafiyet ve istisnalar uygulanır. 13040 sayılı sırada yayımlanan genel tebliğ, bu muafiyetlerin hangi işlemlerde, hangi belgelerle ve kimler tarafından kullanılabileceğini açıklığa kavuşturur. Fon kullanan kurum ve yüklenici açısından asıl mesele istisnanın varlığı değil, istisnanın belgeyle ispatıdır.
İstisnanın Kapsamı ve Sınırı
Çerçeve anlaşmadan doğan istisnalar, projenin finansmanına ilişkin işlemlerle sınırlıdır. Yani bir yüklenicinin proje kapsamındaki teslim ve hizmetleri ile aynı yüklenicinin proje dışındaki ticari faaliyeti birbirinden ayrılmalıdır. Bu ayrımın muhasebe kayıtlarında da görünür olması gerekir; karma faaliyet yürüten firmalarda inceleme çoğunlukla tam bu noktadan başlar.
Belge Düzeni: İstisnanın Kanıtı
- Proje sözleşmesi ve varsa zeyilnamelerin tarihli örnekleri.
- Sözleşme makamı tarafından düzenlenen ve istisnadan yararlanma hakkını gösteren belge.
- Faturada istisnaya ilişkin ibarenin ve dayanağının açıkça yer alması.
- Alt yüklenici kullanılıyorsa, alt yüklenicinin projeye bağlılığını gösteren sözleşme zinciri.
Alt Yüklenici Sorunu
Uygulamadaki en kritik başlıklardan biri, istisnanın zincirin neresine kadar uzandığıdır. Doğrudan sözleşme makamıyla akit yapan yüklenici ile onun tedarikçisi aynı konumda değildir. Bu nedenle alt yüklenicilere yansıtılan işlemlerde istisna varsayımıyla hareket etmek, sonradan cezalı tarhiyata yol açabilir. Tereddüt halinde işlemin başında yazılı görüş talep etmek, sonradan itiraz etmekten çok daha ucuz bir yoldur.
İnceleme ve Uyuşmazlık Aşaması
Vergi idaresi tarafından yapılan bir tespit sonucunda ek tarhiyat çıkarılırsa, mükellefin önünde birden fazla yol bulunur: idari aşamada uzlaşma ve düzeltme talebi, yargısal aşamada ise vergi mahkemesinde iptal davası. Bu yolların bir kısmı süreye tabidir ve süre, ihbarnamenin tebliğ tarihinden itibaren işler. Tebligatın kime, hangi adreste ve hangi tarihte yapıldığı bu nedenle dosyanın ilk kontrol edilmesi gereken unsurudur.
Proje Başında Kurulacak Uyum Düzeni
- Proje kodu bazında ayrı bir muhasebe izleme düzeni kurun.
- İstisna belgelerini fatura numaralarıyla eşleştirilebilir biçimde arşivleyin.
- Sözleşme makamı ile yazışmaları elektronik ve basılı olarak birlikte saklayın.
- Personel giderleri, seyahat ve tedarik kalemlerini uygunluk ölçütlerine göre etiketleyin.
- Proje bitiminden sonra da saklama sürelerine uygun arşiv planı yapın.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. AB fonlu projelerde vergisel sonuç, sözleşmenin türüne ve tarafların konumuna göre değiştiğinden, işlem öncesinde mali ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması isabetli olur.