Serbest müşavirlik ve mühendislik hizmeti veren bir mühendisin karşısına çıkan ilk soru şudur: hangi hizmeti hangi belgeyle verebilirim ve ücreti neye göre belirlerim? 13047 sayılı sırada yer alan TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik ve Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret Yönetmeliği, bu iki sorunun cevabını verir. Bu rehber, belgesiz hizmetin sonuçları ile tarifenin sözleşmeye etkisine odaklanır.
Belge Olmadan Hizmet Vermenin Sonucu
SMM belgesi ve büro tescil belgesi, hizmetin oda nezdinde tanınmasının koşuludur. Belgesi bulunmayan kişinin düzenlediği rapor veya proje, ilgili idare tarafından kabul edilmeyebilir. Bu durumda mühendis, yaptığı işin bedelini talep ederken zorlanır; iş sahibi ise gecikmeden doğan zararını ileri sürer. Belgenin geçerlilik tarihi, işin başlangıç tarihinden önce olmalıdır; sonradan alınan belge geçmişteki işi geriye dönük olarak geçerli kılmaz.
Asgari Ücret Tarifesinin Sözleşmeye Etkisi
Oda tarafından belirlenen asgari ücret tarifesi, taraflar arasındaki sözleşme serbestisini yukarı yönde değil, aşağı yönde sınırlar. Yani tarifenin üzerinde ücret kararlaştırmak mümkünken, altında kararlaştırılan ücret oda nezdinde sorun yaratabilir. Sözleşmede ücretin net mi brüt mü olduğu, revizyonların ayrıca ücretlendirilip ücretlendirilmeyeceği ve ödeme takvimi açıkça yazılmazsa, uyuşmazlık büyük ölçüde bu boşluklardan doğar.
Tescil, Yenileme ve Denetim
- Büro tescil belgesinin yıllık yenilenmesi gerekir; yenilenmemiş belge, faaliyet sırasında sorun çıkarır.
- Adres, unvan ve ortaklık yapısı değişikliklerinin odaya bildirilmesi zorunludur.
- Oda, hizmetin tarifeye ve tekniğe uygunluğunu denetleyebilir.
- Denetim sonucu düzenlenen tutanağa şerh koyma hakkı kullanılmalıdır.
Disiplin Süreci ve Savunma
Meslek kurallarına aykırılık iddiasıyla başlatılan disiplin sürecinde, isnadın somut olarak bildirilmesi ve yazılı savunma için makul süre tanınması usulün temel güvenceleridir. Verilen disiplin kararına karşı üst kurula itiraz yolu bulunur; itiraz süresi kararın tebliğinden itibaren işler. İç yollar tükendikten sonra idari yargı gündeme gelebilir.
Ücret Alacağında İspat
- Yazılı sözleşme yoksa bile teklif, kabul ve iş talimatlarını içeren yazışmaları saklayın.
- Teslim edilen proje, rapor ve hesapların teslim tarihini belgeleyin.
- Revizyon taleplerini ve bunlara ilişkin ek ücret bildirimlerini yazılı yapın.
- Kısmi ödemeleri, hangi işe mahsuben yapıldığını belirterek kayda alın.
- Alacak için icra takibi ya da dava tercihini, elinizdeki belgenin niteliğine göre belirleyin.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve niteliğindedir. Ücret ve disiplin uyuşmazlıklarında sonuç, sözleşme metnine ve dosyadaki yazışmalara göre şekillendiğinden, süreci başlatmadan önce belgelerin bir hukukçuyla gözden geçirilmesi yararlı olur.