Uluslararası Emniyet Yönetimi Kodunun Türk bayraklı gemilere ve işletmecilerine uygulanmasına dair düzenleme, gemi işletmeciliğini bir belge işi olmaktan çıkarıp sürekli işleyen bir emniyet yönetim sistemi kurma yükümlülüğüne dönüştürür. Uygulamadaki asıl sorun, sistemin kâğıt üzerinde var olup gemide yaşamıyor olmasıdır; denetimde ortaya çıkan uygunsuzlukların büyük bölümü buradan doğar.
Sistem Yükümlülüğü Kimin Üzerindedir
Kod, sorumluluğu gemi kaptanına değil, gemiyi işleten şirkete yükler. Şirketin yazılı emniyet politikası, kaynak tahsisi, karadan sorumlu personel ataması ve raporlama hattı kurması beklenir. Gemi ile kara teşkilatı arasındaki iletişim kanalının kim tarafından, hangi yetkiyle işletildiği belirsizse, olay sonrası sorumluluk tartışmasında şirketin savunması zayıflar.
Şirket Belgesi ile Gemi Belgesi Ayrımı
Uygulamada en sık karıştırılan nokta budur: şirkete verilen uygunluk belgesi ile gemiye verilen emniyetli yönetim belgesi farklı işlevlere sahiptir ve biri diğerini kendiliğinden ayakta tutmaz. Şirket belgesinin kapsamında bulunmayan bir gemi tipiyle faaliyet gösterilmesi, gemi belgesi geçerli görünse dahi ciddi bir uygunsuzluk başlığıdır. Filo yapısı değiştiğinde kapsam güncellemesinin ihmal edilmesi sık rastlanan bir hatadır.
Denetimde Uygunsuzluk Nasıl Doğar
- Prosedürün yazılı olması ama gemide uygulanmadığının kayıtlardan anlaşılması
- İç denetimlerin zamanında yapılmaması veya bulguların kapatılmamış olması
- Kaza, ramak kala ve arıza bildirimlerinin sisteme işlenmemesi
- Bakım kayıtları ile gerçek durum arasındaki uyumsuzluk
- Tatbikat kayıtlarının gerçekte yapılmamış tatbikatları göstermesi
Bu bulgular yalnızca teknik değildir; ileride bir deniz kazası yaşandığında kusur değerlendirmesinde ve sigorta ilişkisinde doğrudan kullanılabilecek nitelikte belgelerdir.
Belge Askıya Alınırsa veya İptal Edilirse
Belgeye ilişkin olumsuz karar, tek yanlı ve icrai nitelikte bir idari işlemdir. Bu nedenle işletmecinin izleyeceği yol, öncelikle işlemin gerekçesini ve dayanağını yazılı olarak temin etmek, ardından idari başvuru ve idari yargı yolunu süresi içinde değerlendirmektir. Dava açma süresi işlemin yazılı bildiriminden itibaren işlemeye başladığından, tebligatın kime ve ne zaman yapıldığı kritik önemdedir. Sefer iptali ve navlun kaybı gibi zararlar bakımından ayrıca tam yargı talebi gündeme gelebilir.
İşletmeci İçin Öncelik Sırası
- Belge kapsamınız ile fiilen işlettiğiniz gemi tipini karşılaştırın.
- Kapatılmamış iç denetim bulgularını tek listede toplayın.
- Bildirim kültürünü teşvik edin; gizlenen ramak kala en pahalı kalemdir.
- Denetim yazışmalarını tarihli ve eksiksiz arşivleyin.
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeve sunar. Gemi tipi, sefer bölgesi ve denetim tutanağının içeriği sonucu değiştirebileceğinden, belge kaybı riski doğduğunda dosyaya özel hukuki inceleme yaptırılması yerinde olur.