Üniversite bünyesinde kurulan uygulama ve araştırma merkezlerine ait yönetmelikler, ilk bakışta yalnızca kurumsal organizasyonu düzenleyen iç metinler gibi görünür. Oysa bu düzenlemeler merkezin kimi bağlayacağını, kaynakları kimin kullanacağını ve üretilen bilginin kime ait olacağını belirlediği için hukuki sonuç doğurur. Temiz enerji teknolojileri alanında kurulan bir uygulama ve araştırma merkezinin yönetmeliği bu açıdan iyi bir örnektir.
Merkez Yönetmeliğinin Hukuki Niteliği
Resmî Gazete-de yayımlanan bu tür yönetmelikler düzenleyici idari işlemdir. Bu nitelik iki sonuç doğurur: birincisi, yönetmeliğe dayanılarak tesis edilen her bireysel işlem yönetmeliğe uygun olmak zorundadır; ikincisi, yönetmeliğin kendisi de dayanağı olan kanuna aykırı olamaz. Bir öğretim üyesinin görevlendirilmesi ya da bir projenin merkez bünyesine alınmaması gibi kararlar tartışılırken, önce yönetmeliğin ilgili hükmünün organlara hangi yetkiyi verdiğine bakılır.
Organlar ve Yetki Sınırının Okunması
Merkez yönetmelikleri tipik olarak müdür, yönetim kurulu ve danışma kurulu şeklinde bir yapı kurar. Uyuşmazlıkta belirleyici olan husus, kararı alan organın o konuda yetkili olup olmadığıdır. Kontrol edilmesi gereken başlıklar şunlardır:
- Karar, yönetmelikte müdüre bırakılmış bir konuda yönetim kurulunca mı alınmıştır?
- Toplantı ve karar yeter sayısı tutanakta gösterilmiş midir?
- Görev süresi dolmuş bir üyenin katılımıyla karar alınmış mıdır?
- Merkezin faaliyet alanı dışında kalan bir işe karar verilmiş midir?
Enerji Alanına Özgü İki Kritik Başlık
Temiz enerji araştırmaları çoğu zaman dış kaynaklı proje desteği ve sanayi iş birliği içerir. Bu durumda üretilen prototip, veri seti veya yöntem üzerindeki hak sahipliğinin proje sözleşmesinde açıkça düzenlenmesi gerekir; yönetmeliğin sessiz kaldığı noktalarda sözleşme metni belirleyici olur. İkinci başlık ise saha ölçümleri ve pilot uygulamalarda ortaya çıkan üçüncü kişi zararlarıdır. Sorumluluğun merkeze mi, üniversiteye mi yoksa iş birliği yapılan kuruluşa mı ait olacağı önceden yazılı hâle getirilmelidir.
Düzenleyici İşleme Karşı Başvuru
Yönetmelik hükmünün hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, düzenleyici işleme karşı iptal istemiyle dava açılabileceği gibi, ona dayanılarak tesis edilen bireysel işlem dava edilirken dayanak düzenlemenin hukuka aykırılığı da ileri sürülebilir. Görevli yargı yeri işlemi tesis eden makama ve işlemin niteliğine göre belirlendiğinden, dilekçe hazırlanmadan önce bu tespitin yapılması gerekir.
Buradaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır; belirli bir görevlendirme, proje ya da kurul kararı söz konusu olduğunda ilgili yönetmeliğin güncel metni ve dosyadaki yazışmalar üzerinden ayrı bir inceleme yapılması gerekir.