Çek, ticari hayatta yaygın olarak kullanılan bir ödeme aracıdır ve şeklen sıkı kurallara bağlıdır. Çek defterlerinin baskı şekline ve bankaların hamile ödemekle yükümlü olduğu miktara ilişkin tebliğler, hem yaprakların taşıması gereken zorunlu kayıtları hem de karşılığı bulunmasa dahi bankanın ödemek zorunda olduğu asgari tutarı belirler. Bu düzenlemenin pratik sonucu doğrudan çeki elinde bulunduran kişiyi ilgilendirir.
Bankanın Sorumlu Olduğu Asgari Tutar Ne Anlama Gelir
Çekin karşılığı yoksa banka, çek yaprağı başına belirlenen bir tutarı hamile ödemekle yükümlüdür. Bu tutar, alacağın tamamının güvence altında olduğu anlamına gelmez; yalnızca yaprak başına sınırlı bir asgari koruma sağlar. Tutar dönemsel olarak güncellendiğinden, hangi rakamın uygulanacağı çekin keşide tarihine ve ilgili düzenlemenin yürürlük tarihine göre belirlenir. Bu nedenle güncel tutar, ibraz öncesinde yürürlükteki metinden teyit edilmelidir.
İbraz Aşamasında Yapılması Gerekenler
- Çeki, ibraz süresi içinde muhatap bankaya sunun; süre geçtikten sonra yapılan ibraz hukuki sonuçları değiştirir.
- Karşılık yoksa bankadan karşılıksızdır işleminin çek üzerine yazılmasını isteyin.
- Kısmi ödeme yapıldıysa ödenen ve ödenmeyen tutarın çek arkasına işlendiğinden emin olun.
- Çekin aslını ve banka kayıtlarını takip dosyası için saklayın.
Şekil Şartlarındaki Eksikliğin Sonucu
Yaprak üzerindeki zorunlu kayıtların eksikliği, belgenin çek vasfını yitirmesine yol açabilir. Bu durumda elinizdeki belge, kambiyo senedine özgü takip imkanlarından yararlanamaz; alacak yalnızca temel ilişkiye dayanılarak istenebilir. Keşide yeri, tarih, imza ve banka bilgilerinin bulunup bulunmadığı bu nedenle ilk kontrol edilecek noktalardır.
Karşılıksız Çekte Hamilin Yolları
Karşılıksız işlemi yapılan çekte hamil, kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatabilir; ayrıca 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında öngörülen yaptırım süreci gündeme gelebilir. Bu iki yol birbirinin alternatifi değildir ve her birinin kendi süresi bulunur. Sürelerin kaçırılması, alacağın varlığını ortadan kaldırmasa da takip kolaylıklarının kaybedilmesine yol açar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır; çeke ilişkin tutar ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellendiğinden, işlem yapmadan önce elinizdeki belgenin bir hukukçu tarafından incelenmesi yararlı olacaktır.