Türkiye'de bazı ürünler için standartlara uygunluk isteğe bağlı değildir. Mecburi Standard Tebliği (Tebliğ No: ÖSG-2010/6) gibi düzenlemeler, belirli bir Türk Standardını ilgili ürün için zorunlu hale getirir ve o standardın gereklerini karşılamayan ürünün üretimini, satışını veya ithalini kısıtlar. Bu rehber, zorunlu standart rejimine tabi ürünlerde ortaya çıkan pratik sorunları ele alır.
Zorunlu Standardın Kapsamını Belirleme
İlk mesele, ürünün gerçekten tebliğ kapsamına girip girmediğidir. Kapsam çoğunlukla ürün tanımı ve gümrük tarife pozisyonu üzerinden belirlenir. Benzer görünen iki ürün farklı tarife pozisyonunda sınıflandırıldığında rejim de değişir. Bu nedenle kapsam değerlendirmesi, ürünün ticari adına değil teknik tanımına ve sınıflandırmasına dayandırılmalıdır.
Standardın Hangi Hükümleri Zorunludur?
- Tebliğ, standardın tamamını ya da yalnızca belirli maddelerini zorunlu kılabilir
- Zorunlu kılınan bölümler dışında kalan kısımlar tavsiye niteliğini korur
- Standardın yeni sürümü yayımlandığında hangi sürümün esas alınacağı ayrıca kontrol edilmelidir
- Etiketleme ve işaretleme gereklerinin ihmali başlı başına aykırılık oluşturur
İthalatta Karşılaşılan Tıkanma Noktaları
Zorunlu standarda tabi ürünlerde ithalat aşamasında uygunluk denetimi yapılır. Bu aşamada eksik belge, laboratuvar raporunun kapsam dışı kalması veya numunenin test sonucunun olumsuz çıkması sevkiyatın bekletilmesine yol açar. Antrepo ve demuraj maliyetleri hızla arttığı için, itiraz ve şahit numune talebi gibi usul haklarının süresinde kullanılması ekonomik olarak da kritiktir. Ret kararının gerekçesi ve dayandığı test yöntemi mutlaka yazılı olarak istenmelidir.
Piyasada Tespit Edilen Aykırılık ve Yaptırım
Ürün piyasaya arz edildikten sonra yapılan denetimlerde aykırılık tespit edilirse; ürünün piyasadan çekilmesi, düzeltilmesi veya toplatılması ile birlikte idari para cezası gündeme gelebilir. Ürün güvenliği ve teknik düzenlemeler mevzuatı, yükümlülüğü üretici, ithalatçı ve dağıtıcı arasında farklı ağırlıklarda paylaştırır. Dağıtıcının sorumluluğu daha çok kayıt tutma ve izlenebilirliği sağlama üzerinden kurulduğundan, tedarik zincirindeki belgelerin saklanması savunmanın omurgasını oluşturur.
Ürün Dosyanızı Güçlendirmek İçin
- Ürünün tarife pozisyonunu ve tebliğ kapsamındaki durumunu yazılı analizle sabitleyin.
- Test raporlarının hangi standart sürümüne göre alındığını kaydedin.
- Etiket ve kullanım kılavuzu örneklerini parti bazında arşivleyin.
- Denetim ve ret kararlarının tebliğ tarihini takvime işleyerek itiraz süresini kaçırmayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Ürün grubu, ilgili standardın içeriği ve denetim tutanağındaki tespitler sonucu değiştirebileceğinden, somut olayda teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması önerilir.