Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Deneysel Araştırmalar Uygulama ve Araştırma Merkezi gibi birimlerin yönetmelikleri, bilimsel araştırmanın yürütüldüğü fiziki ve idari düzeni belirler. Deneysel çalışmalarda hukuki risk, çoğu zaman sonuçtan değil sürecin belgelendirilmesindeki eksiklikten doğar.
Çalışmaya Başlamadan Önce Tamamlanması Gerekenler
- Araştırma protokolünün yazılı hâle getirilmesi ve yetkili etik kuruldan izin alınması
- İzin kapsamının, kullanılacak yöntem ve sayılarla birebir örtüşmesi
- Araştırmacıların yetkinlik belgelerinin ve görev dağılımının kayda geçirilmesi
- Merkez kullanımına ilişkin başvurunun ve tahsis kararının dosyalanması
İzin Kapsamının Aşılması En Sık Görülen Sorun
Verilen izin belirli bir yöntem ve kapsam için geçerlidir. Çalışma sırasında yöntemin değiştirilmesi ya da kapsamın genişletilmesi hâlinde ek izin alınması gerekir. Kapsam dışına çıkılarak elde edilen veriler, yayın aşamasında geri çekilme, proje desteğinin iadesi ve idari soruşturma gibi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle protokol değişiklikleri gecikmeden ve yazılı olarak bildirilmelidir.
Kayıt ve Veri Güvenliği
- Deney kayıtlarının tarih sıralı ve sonradan değiştirilemeyecek biçimde tutulması
- Ham verinin işlenmiş veriden ayrı saklanması
- Kişisel veri içeren araştırmalarda 6698 sayılı Kanun kapsamındaki aydınlatma ve açık rıza yükümlülüklerinin yerine getirilmesi
- Numune ve materyal giriş-çıkışının izlenebilir olması
Sorumluluk Kime Ait?
Merkezde yürütülen bir çalışmada sorumluluk; proje yürütücüsü, merkez müdürlüğü ve üniversite arasında paylaşılır. Bu paylaşımın sınırı, merkez yönetmeliği ile çalışma izni yazısında belirlenir. Dış paydaşlı projelerde sözleşmeye, verinin mülkiyeti, yayın hakkı ve olası zararın karşılanması konularında açık hüküm konulmaması, uyuşmazlık çıktığında tarafları belirsiz bir zemine bırakır.
Deneysel çalışmalarda hukuki koruma, sürecin başında kurulan kayıt düzeniyle sağlanır. Bir proje sözleşmesi, etik izin sorunu veya veri paylaşımı tartışması söz konusuysa, belgeler üzerinden önceden değerlendirme yapılması sonradan telafiden çok daha etkilidir.