Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği, İstanbul ve Çanakkale boğazları ile Marmara Denizi'ndeki gemi trafiğinin can, mal, seyir ve çevre güvenliği gözetilerek düzenlenmesine ilişkin kuralları içerir. Yoğun trafiğe ve zorlu akıntı koşullarına sahip bu geçitlerde, kurallara aykırılık yalnızca idari yaptırım değil, çoğu zaman ağır tazminat sorumluluğu da doğurur.
Geçiş Rejiminin Temel Unsurları
Yönetmelik, geçişi bildirim ve raporlama sistemi üzerine kurar. Gemiler, boğaza yaklaşırken ve geçiş boyunca belirli noktalarda trafik hizmetleri merkezine rapor verir; tehlikeli yük taşıyanlar ile büyük boyutlu gemiler için ek koşullar öngörülür. Trafik düzeni bakımından öne çıkan başlıklar şunlardır:
- Geçiş öncesi bildirim ve gemi bilgilerinin doğruluğu
- Trafik ayırım düzenine ve şerit disiplinine uyum
- Tehlikeli yük taşıyan gemilerde ilave güvenlik tedbirleri
- Görüş mesafesi ve hava koşullarına bağlı geçici trafik düzenlemeleri
- Demirleme ve bekleme sahalarının kullanımı
Kılavuz Kaptan ve Römorkör Meselesi
Kılavuz kaptan alınması, gemi kaptanının sorumluluğunu kural olarak ortadan kaldırmaz. Kılavuz, seyre ilişkin danışmanlık ve yerel bilgi sağlar; geminin sevk ve idaresine dair nihai sorumluluk kaptanda kalır. Bu ayrım, çatma veya karaya oturma sonrası sorumluluk tartışmalarının merkezinde yer alır. Aynı şekilde römorkör desteğinin alınmaması, kaza sonrası kusur değerlendirmesinde ağırlık taşıyan bir unsur olabilir.
Kaza Sonrası Delil Düzeni
Boğazlarda meydana gelen olaylarda delillerin çok hızlı değişmesi nedeniyle ilk saatler belirleyicidir. Seyir jurnali, dümen ve makine hareket kayıtları, radar ve otomatik tanımlama sistemi verileri, telsiz konuşma kayıtları ve kılavuz raporu, kusur dağılımının belirlenmesinde esas alınır. Bu kayıtların bütünlüğünün korunması ve zaman damgalarının tutarlı biçimde saklanması, sonraki yargılamada tarafın en güçlü dayanağıdır.
Yaptırım ve Uyuşmazlık Boyutu
Kurallara aykırılık, idari yaptırımların yanında çevre kirliliğine yol açması hâlinde ayrı sorumluluk doğurur. Ayrıca gemi alıkonulması, seyir izninin geciktirilmesi gibi işlemler ticari kayıp yarattığı için, bunlara karşı hangi mercie başvurulacağının hızla belirlenmesi gerekir. Zarar gören üçüncü kişilerin talepleri ise deniz ticareti hükümleri çerçevesinde değerlendirilir ve sınırlı sorumluluk, sigorta ve zamanaşımı gibi konular ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Donatan ve İşletici İçin Öncelik Sırası
- Olaydan hemen sonra tüm elektronik seyir kayıtlarını yedekleyin.
- Kılavuz ve römorkör hizmetine ilişkin talep ve yazışmaları toplayın.
- Tutulan tutanaklara itiraz kayıtlarınızı yazdırın.
- Sigortacıya bildirimi süresinde yapın ve belgeleri paylaşın.
- İdari ve özel hukuk süreçlerini ayrı takvimlerde izleyin.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; deniz kazalarında sorumluluk paylaşımı olayın teknik ayrıntılarına göre değiştiğinden, kayıtlarla birlikte uzmanlaşmış hukuki değerlendirme alınması önerilir.