İstanbul Arel Üniversitesi bünyesindeki toplum çalışmaları uygulama ve araştırma merkezine ilişkin yönetmelik, sosyal bilimler alanında yürütülecek araştırma, eğitim ve danışmanlık faaliyetlerinin kurumsal çerçevesini belirler. Bu alandaki merkezlerde hukuki risk, laboratuvar temelli merkezlerden farklı olarak doğrudan insanla temastan doğar.
Faaliyet Alanının Genişliği Neden Sorun Yaratır?
Toplum çalışmaları başlığı; anket, derinlemesine görüşme, sosyal proje, eğitim programı ve kamu kurumlarına danışmanlık gibi çok farklı işleri kapsar. Yönetmelikte sayılan faaliyet alanı ile fiilen yürütülen iş arasındaki uyumsuzluk, hem işlemin yetki yönünden sakatlanmasına hem de proje bütçesinin kullanımında sorun çıkmasına yol açar.
Katılımcı İlişkisinde Üç Temel Başlık
- Gönüllülük: katılımın serbest iradeye dayandığının ve her aşamada çekilme hakkının belgelenmesi
- Aydınlatma: verinin hangi amaçla işleneceğinin, ne kadar saklanacağının ve kimlerle paylaşılacağının açıkça bildirilmesi
- Kırılgan gruplar: çocuk, hasta veya bağımlılık ilişkisi bulunan katılımcılarda ek koruma ve temsil sorunu
Kişisel Veri Boyutu
Saha verisi çoğu zaman doğrudan kimlik bilgisi içermese de, birleştirildiğinde kişiyi belirlenebilir kılar. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından anonimleştirmenin gerçekten sağlanıp sağlanmadığı teknik olarak kontrol edilmelidir. Ses ve görüntü kaydı alınan çalışmalarda, kaydın saklama süresi ve imha yöntemi baştan yazılı hale getirilmeli; ham kayıtlar proje ekibi dışına aktarılmamalıdır.
Etik Kurul ve Kurumsal Onaylar
Etik kurul onayı, hukuki sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmaz; ancak onayın hiç alınmamış olması ya da onay kapsamının dışına çıkılması, sonradan ileri sürülen iddialar karşısında savunmayı ciddi biçimde zayıflatır. Yöntemde yapılan değişikliklerin de ayrıca onaya sunulması gerekir.
Şikâyet Geldiğinde İzlenecek Sıra
- Şikâyetin konusu belirlenir: veri işleme, yayın içeriği, ücret veya davranış.
- İlgili projenin onay dosyası, rıza metinleri ve saha kayıtları bir arada incelenir.
- Kişisel veri boyutu varsa, ilgili kişiye cevap yükümlülüğü ayrı bir takvimle takip edilir.
- Kurum içi inceleme ile idari veya adli süreç arasındaki ayrım korunur, aynı belge iki süreçte de tutarlı biçimde kullanılır.
Yukarıdaki başlıklar genel bir yol haritası sunar; her araştırma tasarımının riski yöntemine, katılımcı grubuna ve fon koşullarına göre farklılaştığından, proje başlamadan önce ayrıca değerlendirme yapılmasında yarar vardır.