Türkiyat alanında çalışan merkezler; yazma eser incelemesi, arşiv taraması ve alan araştırması yürütür. Bu faaliyetlerin bir kısmı doğrudan 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun kapsamına girer. Kanunun getirdiği yükümlülükler akademik iyi niyetle ortadan kalkmaz; bilimsel amaçla hareket eden bir araştırmacı da usule uymak zorundadır.
Korunması Gerekli Varlık Kavramı
Kanun, taşınır ve taşınmaz kültür varlıklarını devlet malı niteliğinde sayar ve bunlar üzerinde özel bir koruma rejimi kurar. Bir yazma eser, kitabe, sikke ya da mimari kalıntı tesadüfen bulunmuş olsa dahi bu rejime tabidir. Varlığın kim tarafından ve hangi amaçla bulunduğu, bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Bulgu Tespit Edildiğinde İzlenecek Yol
Alan çalışmasında korunması gerekli bir varlıkla karşılaşılması hâlinde durumun gecikmeksizin yetkili birime bildirilmesi gerekir. Uygulamada bildirim en yakın müze müdürlüğüne ya da mülki idare amirliğine yapılır. Bildirimin yazılı olarak ve tarihli biçimde yapılması, sonradan doğabilecek sorumluluk tartışmasında araştırmacıyı koruyan en önemli belgedir. Bulgunun yerinden alınmaması, fotoğraflanması ve konumunun kaydedilmesi ise hem bilimsel hem hukuki açıdan doğru davranıştır.
İzinsiz Araştırma ve Kazının Sonuçları
Kanun, izin alınmadan araştırma ve kazı yapılmasını yasaklamış ve buna aykırı davranışlar için kendi ceza hükümlerini öngörmüştür. Yüzey araştırması için alınan iznin kapsamının aşılması, sondaj yapılması ya da izin verilen alan dışına çıkılması da aynı çerçevede değerlendirilebilir. Bu nedenle izin yazısının kapsamı, süresi ve ekip listesi saha çalışmasında yanınızda bulunmalıdır.
Arşiv ve Yazma Eser Kullanımında Usul
- Kurum arşivlerinde inceleme için önceden yazılı başvuru ve izin alınması
- Görüntü alma ve yayımlama izninin ayrı ayrı istenmesi
- Özel koleksiyonlardan gelen malzemede mülkiyet ve bildirim durumunun teyidi
- Yurt dışına materyal çıkarılmasında ayrı bir izin rejiminin bulunduğunun bilinmesi
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatmakta olup, planlanan alan çalışması veya karşılaşılan bir soruşturma bakımından izin belgelerinin ve tutanakların ayrıca incelenmesi gerekir.