Kontrollü alanlarda çalışan harici görevliler, yani asıl işletmenin kadrosunda olmadığı hâlde radyasyon riskli alanlarda geçici olarak görev yapan kişiler, koruma mevzuatının en kırılgan grubudur. Sorumluluğun iki işveren arasında paylaşılması, uygulamada kayıtların kopmasına ve doz takibinin boşluğa düşmesine yol açabilir. Bu rehber, o boşluğun hukuki sonuçlarını inceler.
İki İşverenli Yapının Yarattığı Belirsizlik
Harici görevlinin kendi işvereni ile alanı işleten kuruluş arasındaki yükümlülük paylaşımı sözleşmeyle düzenlenir; ancak bu sözleşme, mevzuattan doğan yükümlülükleri tamamen devretmeye elverişli değildir. Alanı işleten kuruluş, kendi sahasında çalışan herkesin korunmasından; harici görevlinin işvereni ise çalışanının eğitimi, sağlık gözetimi ve doz kayıtlarının sürekliliğinden sorumludur. Bir olay yaşandığında her iki tarafın da kendi yükümlülüğünü belgeleyebilmesi gerekir.
Doz Kaydının Hukuki Değeri
Kişisel doz izleme kayıtları, ileride ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarında nedensellik bağının kurulmasında merkezî delildir. Kayıtların kopuk olduğu dönemler, çalışan aleyhine yorumlanabileceği gibi işveren aleyhine de belirsizlik yaratır.
- Dozimetre teslim ve okuma tarihlerinin eksiksiz tutulması
- Görev değişikliklerinde kaydın yeni alana taşınması
- Sağlık gözetimi sonuçlarının çalışana da bildirilmesi
- Alana giriş çıkış kayıtlarının doz kayıtlarıyla eşleştirilebilmesi
İş Sağlığı ve Güvenliği Boyutu
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, asıl işveren ile alt işveren ilişkisinde koordinasyon yükümlülüğü öngörür. Radyasyonlu alanlarda bu koordinasyon; ortak risk değerlendirmesi, alana özgü bilgilendirme ve acil durum planlarının çalışana fiilen aktarılmasını gerektirir. Yalnızca imza toplanan bir eğitim formu, içeriğin aktarıldığını göstermeye çoğu zaman yetmez.
Sağlık Sorunu Ortaya Çıktığında İzlenecek Hatlar
- Sosyal güvenlik boyutu: meslek hastalığı ya da iş kazası bildiriminin zamanında yapılması
- Tazminat boyutu: maddi ve manevi zararların, kusur oranı ve doz kayıtları üzerinden değerlendirilmesi
- İdari boyut: yetkili düzenleyici kurumun denetimi ve uygulanabilecek yaptırımlar
- Ceza boyutu: koşulları oluşmuşsa taksirle yaralama hükümleri bakımından soruşturma
Bu hatların hepsi aynı belge kümesinden beslendiği için, olayın hemen ardından kayıtların bütün hâlinde temin edilmesi belirleyicidir.
Zamanaşımı ve Gecikme Riski
Radyasyona bağlı sağlık etkileri geç ortaya çıkabildiğinden, sürelerin ne zaman işlemeye başladığı ayrı bir tartışmadır. Bu nedenle tanı konulduğu an, tıbbi raporun içeriğiyle birlikte kayda alınmalı ve gecikilmemelidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Radyasyon kaynaklı uyuşmazlıklar tıbbi ve teknik bilirkişiliği zorunlu kıldığından, dosyanız için ayrıca uzman hukuki değerlendirme almanız önerilir.