Votorantim Çimento trafo merkezi ile Tokat trafo merkezi arasındaki 154 kV enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 154 sayılı Karar, güzergâh üzerindeki arazi sahipleri için özel bir soruyu öne çıkarır: mülkiyet elden gitmeden de ciddi bir değer kaybı yaşanabilir mi? Enerji nakil hatlarında yanıt çoğu zaman evettir.
İrtifak Kamulaştırması ile Mülkiyet Kamulaştırması Farkı
Enerji iletim hatlarında idare, çoğunlukla taşınmazın tamamının mülkiyetini almaz; direk yerleri için sınırlı bir alanın mülkiyetini, iletken hattın geçtiği koridor için ise irtifak hakkı tesis eder. Malik tapuda görünmeye devam eder, fakat koridorda yapılaşma ve belirli yüksekliğin üzerinde ağaçlandırma kısıtlanır. Bedel de bu kısıtlamanın arazi değerinde yarattığı azalmaya göre belirlenir.
Direk Yeri ve Hat Koridorunun Arazi Kullanımına Etkisi
- Tarım aracının manevra alanı daralır, sürüm ve hasat verimi düşer.
- Basınçlı sulama ve yağmurlama sistemlerinin kurulumu hat altında sınırlanabilir.
- Meyve bahçelerinde belirli boyu aşan ağaçların budanması veya sökülmesi gerekebilir.
- İmar sınırına yakın parsellerde gelecekteki yapılaşma hakkı fiilen kullanılamaz hâle gelebilir.
- Parsel ortasından geçen hat, arazinin kullanılabilir bütünlüğünü bozarak artık alanda ayrı bir değer kaybı doğurur.
Bedel Tespitinde Bilirkişi Raporuna İtiraz
Bedel, keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenir. Raporun en çok tartışılan noktaları şunlardır: arazinin niteliğinin doğru saptanıp saptanmadığı, irtifak nedeniyle değer düşüşünün hangi oranla hesaplandığı, direk yerleri için ayrı bedel öngörülüp öngörülmediği ve artık alandaki kaybın hesaba katılıp katılmadığı. İtirazın etkili olması için soyut şikâyet yerine, rapordaki her kalemin sayfa ve satır bazında karşılanması gerekir. Karşı ölçüm ve fotoğraf, itirazın gücünü belirgin biçimde artırır.
Hat Enerjilendikten Sonra Doğan Zararlar
Kamulaştırma tamamlandıktan sonra da uyuşmazlık bitmeyebilir. Bakım çalışmaları sırasında ekili alana verilen zarar, sözleşme dışı alanın fiilen kullanılması ya da irtifak sınırının aşılması hâlinde ayrı talepler gündeme gelir. Bu tür zararlarda tespit önceliklidir: zarar sürerken alınacak bir delil tespiti, sonradan yapılacak uzun tartışmanın önüne geçer.
Malikin Yapması Gereken İlk Üç Şey
- Tebliğ evrakının tarihini ve içeriğini kayıt altına almak.
- Arazinin mevcut kullanımını tarihli fotoğraf ve üretim belgeleriyle belgelemek.
- Keşif gününü takip ederek yerinde hazır bulunmak.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; her parselin niteliği, konumu ve hattın geçiş biçimi bedeli doğrudan etkilediğinden, dosyanızın bir hukukçu eşliğinde değerlendirilmesi hak kaybını önlemenin en sağlıklı yoludur.