Sayıştay önündeki bir dosyanın sonucu, çoğu zaman esasa ilişkin tartışma başlamadan önce hangi kurulun önüne geldiğine göre şekillenir. Genel Kurul, Temyiz Kurulu ve Daireler Kurulunun çalışma usul ve esaslarını düzenleyen metin, bu üç organın görev alanlarını ve karar alma biçimlerini birbirinden ayırır. Hakkında ilam düzenlenen kamu görevlisi, sorumlu sayılan gerçekleştirme görevlisi ya da harcama yetkilisi bakımından ilk soru hep aynıdır: elimdeki karara karşı gidilecek yol hangisidir?
Üç kurul, üç ayrı işlev
Daireler Kurulu, düzenleyici nitelikteki metinler ve daireler arasında ortaya çıkan görüş ayrılıkları üzerinde çalışır. Temyiz Kurulu, dairelerin hesap yargılaması sonucunda verdiği ilamların denetlendiği yerdir. Genel Kurul ise ilke niteliğindeki kararlar ve içtihat birliğinin sağlanması bakımından belirleyicidir. Bu ayrım kavranmadan kaleme alınan bir dilekçe, esası hiç incelenmeden usulden elenebilir.
Temyiz aşamasında gerçekte ne tartışılır?
Temyiz incelemesi, dosyanın baştan yeniden yargılanması anlamına gelmez. Tartışma; hukuka aykırılık, maddi hataya dayanma, hesap unsurlarının yanlış değerlendirilmesi gibi sınırlı başlıklarda yoğunlaşır. Bu nedenle dilekçede her itirazın ilamın hangi maddesine ve hangi tespitine yöneldiği tek tek gösterilmelidir. Toplu ve genel ifadelerle yazılmış bir itiraz, incelenmiş olsa dahi karşılığını bulmakta zorlanır.
Yanlış merci ve kaçan süre riski
Uygulamada en sık karşılaşılan kayıp, kararın tebliğinden sonra dilekçenin görevli olmayan bir birime verilmesidir. Sürenin ne zaman işlemeye başladığı tebligat belgesiyle ispatlanır; bu nedenle tebliğ zarfı, elektronik tebligat kaydı veya tutanak dosyada saklanmalıdır. Başvurunun yanlış yere yapılmış olması her durumda süreyi korumaz. Ayrıca ilamın kesinleşmesi, tahsil sürecinin başlaması sonucunu doğurabileceğinden gecikmenin bedeli yalnızca usuli değildir.
Dosya hazırlarken izlenebilecek sıra
- İlamın türünü ve hangi organ tarafından verildiğini belirleyin.
- Tebliğ tarihini belgeye dayanarak sabitleyin.
- İtiraz edilen her tespiti ayrı başlık altında ele alın.
- Her başlığın altına dayanak belgeyi (ödeme emri, muhasebe kaydı, ihale dosyası, yazışma) numaralandırarak ekleyin.
- Sorumluluğun kime ait olduğuna ilişkin görev dağılımını yazılı olarak gösterin.
Sorumluluk savunmasının çekirdeği
Hesap yargılamasında savunma çoğu zaman iki eksende kurulur: işlemin mevzuata uygun olduğu ya da kamu zararının bulunmadığı; bunlar olmuyorsa sorumluluğun kişiye izafe edilemeyeceği. Bu üç savunmanın aynı anda ve birbiriyle çelişecek biçimde ileri sürülmesi, kurul nezdinde savunmanın tümünü zayıflatır. Önce hangi eksenin dosyaya uyduğu belirlenmeli, diğerleri terditli biçimde ve tutarlı bir sıra içinde sunulmalıdır.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. İlamın içeriği, sorumluluk türü ve dosyadaki belgeler her olayda farklı sonuç doğurabileceğinden, süre işlemeye başlamadan hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.