Sayıştayca bilirkişi ve uzman görevlendirilmesine ilişkin yönetmelik, teknik bilgi gerektiren konularda dışarıdan görüş alınmasının çerçevesini çizer. Hesap yargılamasında bilirkişi raporu çoğu zaman dosyanın kaderini belirler; çünkü hukuki değerlendirme, raporda kurulan teknik kabuller üzerine inşa edilir. Bu nedenle savunmanın ağırlık merkezi, rapor yazıldıktan sonra değil rapora esas soruların belirlendiği anda oluşturulmalıdır.
Bilirkişiye ne zaman başvurulur?
Bilirkişi, hukuki nitelendirme yapmak için değil; hesaplama, teknik uygunluk, imalat miktarı, yapım işinin niteliği gibi özel ve teknik bilgi gerektiren konularda görüş vermek üzere görevlendirilir. Hukuki değerlendirmenin bilirkişiye bırakıldığı bir rapor, bu yönüyle eleştirilebilir ve bu eleştiri itirazın en güçlü başlıklarından biridir.
Görevlendirme aşamasında yapılabilecekler
- Bilirkişiye yöneltilecek soruların açık ve sınırlı biçimde belirlenmesini talep edin.
- Uzmanlık alanının uyuşmazlık konusuyla örtüşüp örtüşmediğini kontrol edin.
- Tarafsızlığı etkileyebilecek bir ilişki varsa bunu görevlendirme aşamasında dile getirin.
- İncelemeye esas alınacak belgelerin listesini ve tarih aralığını kayda geçirin.
Rapora itiraz ederken kullanılabilecek başlıklar
- Eksik inceleme: Dosyadaki bazı belgelerin hiç değerlendirilmemiş olması
- Yanlış kabul: Hesaplamanın hatalı bir birim, süre veya oran varsayımına dayanması
- Kapsam aşımı: Raporun teknik alanı bırakıp hukuki sonuç kurması
- Gerekçesizlik: Sonuca nasıl ulaşıldığının adım adım gösterilmemesi
- Çelişki: Raporun kendi içinde veya dosyadaki resmi kayıtlarla uyuşmaması
İtirazın etkili olması için her başlığın altında raporun ilgili sayfası ve karşı delil birlikte gösterilmelidir. Sayfa göstermeyen genel itirazlar, incelemede karşılık bulmakta zorlanır.
Karşı teknik görüş hazırlatmanın yeri
Dosyaya sunulan özel teknik görüş, bilirkişi raporunun yerine geçmez; ancak raporun dayandığı varsayımların tartışılabilir olduğunu göstermeye yarar. Bu belgenin hazırlanmasında, hesaplamanın veriye dayanan kısmıyla yoruma dayanan kısmının ayrıştırılması etkiyi artırır.
Delil eksikliği riskini önceden kapatmak
Teknik uyuşmazlıklarda delil çoğu zaman zamanla kaybolur: şantiye kayıtları dağılır, sistem çıktıları yenilenir, personel değişir. İnceleme başladığı anda ilgili verilerin tarih ve kaynak bilgisiyle dondurulması, sonraki aşamaların tamamını etkileyen bir tedbirdir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Bilirkişi incelemesinin kapsamı ve raporun içeriği dosyaya göre değiştiğinden, itiraz süresi başlamadan teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması tavsiye edilir.