Tanıklık, kişinin isteğine bağlı olmayan bir kamusal yükümlülüktür; ancak bu yükümlülük, tanığın cebinden para harcaması sonucunu doğurmamalıdır. Yıllık olarak yayımlanan tanıklık ücret tarifeleri, tam da bu dengeyi kurmak için düzenlenir ve tanığa ödenecek kalemlerin sınırlarını gösterir.
Tanığa Ödenen Tutarın Hukuki Niteliği
Bu ödeme bir ücret ya da hizmet bedeli değil, tanıklık nedeniyle uğranılan kaybın ve yapılan zorunlu giderin karşılığıdır. Kalemler tipik olarak kaybedilen zamanla orantılı bir tutar ile yol ve gerektiğinde konaklama giderinden oluşur. Bu ayrım önemlidir: tanığın beyanının içeriği ya da yararlılığı, ödemeye hak kazanıp kazanmadığını etkilemez.
Eski Tarihli Bir Tarife Bugün Neden Konuşulur
Tarifeler yıl esaslı yayımlandığından, uygulanacak tarife kural olarak tanıklığın yapıldığı tarihteki tarifedir. Bu nedenle geçmiş yıllara ait bir tarife, o dönemde dinlenen tanıklar ve o döneme ilişkin gider hesapları bakımından hâlâ ölçü oluşturur. Uzun süren dosyalarda yargılama gideri hesabı yapılırken bu ayrıntının gözden kaçması, hesaplama hatalarına yol açar.
Talebin Usulü ve Zamanı
- Talebin, dinlenme işlemi tamamlandıktan sonra aynı celsede iletilmesi
- Yol giderine ilişkin bilet ya da benzeri belgenin sunulması
- Çalışan tanıklarda kaybedilen süreye ilişkin durumun tutanağa geçirilmesi
- Ödemenin hangi tarafın yatırdığı avanstan karşılanacağının netleştirilmesi
Talep o an dile getirilmediğinde, sonradan başvurmak imkânsız olmasa da fiilen zorlaşır; çünkü dosya başka bir aşamaya geçmiş olur.
Yargılama Gideri İçindeki Yeri
Tanığa yapılan ödeme, dosyanın yargılama giderleri arasında yer alır ve nihai kararda haksız çıkan tarafa yükletilir. Ceza yargılamasında bu husus Ceza Muhakemesi Kanunu, hukuk yargılamasında ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde değerlendirilir. Gider avansının yetersiz kalması halinde tanık dinlenmesinin aksama ihtimali, tarafın kendi delil planlaması bakımından ayrıca dikkate alınmalıdır.
Aktarılanlar genel bilgi amaçlıdır; hangi yıla ait tarifenin uygulanacağı ve talebin nasıl ileri sürüleceği dosyanın durumuna göre değişir. Tereddüt halinde duruşma öncesinde hukuki görüş alınması pratik bir çözümdür.