Kamu kurumları ve bazı kuruluşlar, yatırım projelerini finanse etmek için Hazine aracılığıyla sağlanan dış kaynaklardan yararlanabilir. Bu imkânların kullandırılmasına ilişkin tebliğler, kaynağın hangi koşullarla aktarılacağını ve geri ödemenin nasıl yürüyeceğini düzenler. Rehberin amacı, bu ilişkide tarafların yükümlülüklerini ve uyuşmazlık çıkan noktaları göstermektir.
Üç Farklı Hukuki İlişki
Uygulamada birbirine karıştırılan üç yapı vardır. İkraz, dış kaynağın Hazine tarafından temin edilip kuruluşa borç olarak aktarılmasıdır; kuruluş Hazineye karşı borçludur. Garanti, borcun doğrudan kuruluş tarafından alınması ancak geri ödemenin Hazine tarafından güvence altına alınmasıdır; garanti işletildiğinde Hazinenin kuruluşa rücu hakkı doğar. Hibe niteliğindeki kaynaklarda ise geri ödeme yükümlülüğü bulunmaz, buna karşılık kullanım amacına aykırılık yaptırıma bağlanır. Sözleşmenin hangi kategoride olduğu, sonraki tüm tartışmaların çerçevesini belirler.
Başvuru ve Tahsis Aşamasında Dikkat Edilecekler
- Projenin yatırım programında yer alıp almadığı ve ödenek durumunun teyidi
- Talep edilen kaynağın para birimi ile projenin gelir yapısı arasındaki kur uyumu
- Geri ödeme takviminin projenin nakit akışıyla örtüşmesi
- Kaynağın kullanılabileceği harcama kalemlerinin sözleşmede açıkça sayılması
Uygulama Sırasında Doğan Yükümlülükler
Dış finansman sözleşmeleri yalnızca para aktarımını değil, raporlama ve satın alma usullerini de düzenler. Kaynağı sağlayan kuruluşun satın alma kurallarına uyulmaması, harcamanın uygun olmayan gider sayılmasına ve tutarın geri istenmesine yol açabilir. Bu nedenle ihale dosyaları ile finansman sözleşmesindeki usul hükümleri birlikte yürütülmelidir. Ara raporların süresinde sunulmaması da ödeme dilimlerinin askıya alınması sonucunu doğurabilir.
Geri Ödemede Aksama ve Sonuçları
Geri ödemenin aksaması hâlinde ilk sonuç, gecikilen tutara ilişkin mali yükümlülüktür. Bunun ötesinde, kuruluşun yeni finansman taleplerinin değerlendirilmesi olumsuz etkilenir. Hazine tarafından üstlenilen bir ödeme söz konusuysa, üstlenilen tutarın kuruluştan tahsili için kamu alacağı usulünün işletilmesi gündeme gelebilir. Bu aşamada yapılacak ilk iş, tahakkuk hesabının sözleşmedeki formülle karşılaştırılması ve kur ile faiz uygulamasının doğruluğunun kontrol edilmesidir.
Uyuşmazlığın Çözümü
Kaynağı sağlayan uluslararası kuruluşla imzalanan sözleşmelerde uyuşmazlık çözümüne ilişkin özel hükümler yer alabilir; buna karşılık Hazine ile kuruluş arasındaki iç ilişkiye ulusal mevzuat uygulanır. Bu iki katmanın ayrıştırılmadan yürütülmesi, yanlış mercie başvuru riskini artırır.
Kamu borç yönetimi alanındaki sözleşmeler teknik ve mali unsurları bir arada barındırır. Somut bir tahakkuk ya da geri ödeme tartışmasında sözleşme metni ile yazışmaların bütün olarak incelenmesi gerekir.