Askerî Yargıtay İçtüzüğü, askerî yargı düzeninin yürürlükte olduğu dönemde bu yüksek mahkemenin iç işleyişini, dairelerin çalışma usulünü ve kurul toplantılarının düzenini belirleyen bir düzenlemeydi. Bugün bu metni okuyanların ilk bilmesi gereken husus, dayandığı yargı düzeninin ortadan kalkmış olmasıdır.
Askerî Yargı Neden Bugün Yok?
Anayasa'da yapılan değişiklikle askerî yargı, savaş hâline ilişkin sınırlı istisna dışında kaldırılmış; Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kapatılmıştır. Bu değişiklikle birlikte, daha önce askerî mahkemelerin görev alanına giren uyuşmazlıklar adli ve idari yargı düzeni içinde görülmeye başlanmıştır. Dolayısıyla içtüzük, güncel bir başvuru yolu tarif eden metin değil, tarihsel ve doktriner değeri olan bir kaynaktır.
Metnin Bugün Hangi İşe Yarar?
- Geçmiş dosyaların anlaşılması: Devir öncesinde verilmiş kararların usul zeminini açıklar.
- İçtihat okuması: Eski kararların hangi kurul yapısıyla ve hangi çoğunlukla alındığını gösterir.
- Karşılaştırmalı çalışma: Yüksek mahkemelerin iç düzenleme tekniği bakımından akademik kaynak sağlar.
- Sicil ve özlük araştırmaları: Dönemsel işlemlerin dayanağının tespitinde yardımcı olur.
Devredilen Dosyalarda Doğru Mercii Bulmak
Kapatma sonrasında derdest dosyalar ilgili yargı mercilerine devredilmiştir. Bugün eski bir askerî yargı dosyasıyla ilgilenen kişi için sıralı yol şudur:
- Uyuşmazlığın niteliği belirlenir: ceza uyuşmazlığı mı, personel ve idari işlem uyuşmazlığı mı?
- Ceza nitelikli dosyalar bakımından adli yargı, idari işlemlere ilişkin dosyalar bakımından idari yargı düzeni esas alınır.
- Dosyanın devredildiği merci ve yeni esas numarası tespit edilir.
- Devir sırasında oluşan tebligat boşlukları nedeniyle kaçırılmış süre bulunup bulunmadığı incelenir.
Uygulamadaki En Büyük Tuzak
Eski bir dilekçe örneği veya rehber metin esas alınarak, artık var olmayan bir mahkemeye hitaben başvuru yapılması ciddi bir hak kaybı riski doğurur. Yanlış merciye yapılan başvuruda evrakın gönderilmesi her zaman süreyi korumaz. Bu nedenle askerî döneme ait bir karara ilişkin işlem yapılmadan önce, güncel görevli ve yetkili mercinin teyit edilmesi gerekir.
Belge Temini ve Süre Yönetimi
Eski dosyalara ilişkin suret talepleri, dosyanın fiziken bulunduğu arşiv üzerinden yürütülür. Talep dilekçesinde dönem, birlik veya karar bilgisi ne kadar ayrıntılı verilirse tespit süresi o kadar kısalır. Belge beklenirken süre işlemeye devam edeceğinden, başvurunun belge tamamlanmadan da kayda geçirilmesi tercih edilebilir.
Bu açıklamalar tarihsel bilgilendirme amacı taşır. Askerî yargı dönemine ait somut bir karar veya devredilmiş bir dosya söz konusu ise, güncel yargı düzenine göre ayrıca hukuki değerlendirme alınması yerinde olacaktır.