Balıkçılık ürünlerinin piyasaya arzında iki ölçüt birlikte kullanılır: duyusal muayene ile ürünün görünüm, koku ve doku bakımından değerlendirilmesi ve toplam uçucu bazik azot (TVB-N) analizi ile bozulma düzeyinin ölçülmesi. İlgili tebliğ, bu değerlendirmenin hangi ürün gruplarında ve hangi yöntemle yapılacağını belirler. Aşağıda denetim anından itiraza kadar sürecin işleyişi ele alınmaktadır.
Duyusal Muayene ile Kimyasal Analiz Arasındaki İlişki
Denetimde önce duyusal değerlendirme yapılır. Ürün bu aşamada tazelik bakımından sınırda görünüyorsa veya tereddüt doğuyorsa kimyasal analize başvurulur. Uygulamada tartışmaların çoğu, duyusal değerlendirmenin kişisel bir izlenim gibi kayda geçirilmesinden doğar. Bu nedenle tutanakta ürünün hangi kriterler bakımından nasıl değerlendirildiğinin ayrı ayrı yazılması, işletme açısından savunmanın temelini oluşturur.
Numune Alma: İtirazın Teknik Dayanağı Burada Kurulur
- Numunenin partiyi temsil edecek şekilde alınıp alınmadığı
- Numune miktarı, ambalajlanması ve mühürlenmesinin tutanakta gösterilmesi
- Şahit numunenin ayrılması ve saklama koşullarının belirtilmesi
- Soğuk zincirin numune nakli sırasında korunduğunun kayda geçirilmesi
- Tutanağın işletme yetkilisine tebliğ edilmesi ve varsa şerhin yazılması
Şahit numune, sonradan yapılacak ikinci analiz talebinin dayanağıdır. Şahit numune usulüne uygun ayrılmamışsa, analiz sonucuna karşı yapılacak itirazın teknik zemini büyük ölçüde zayıflar.
Uygunsuzluk Halinde Karşılaşılan İşlemler
Analiz sonucunun limitin üzerinde çıkması halinde ürüne el konulması, piyasadan geri çekilmesi veya imhası gibi tedbirler ile idari yaptırım kararları gündeme gelebilir. Bu kararlar idari işlem niteliğindedir; her birine karşı öngörülen başvuru yolu ve süresi ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Sürenin başlangıcı kural olarak kararın usulüne uygun tebliğ edildiği andır, fiilen öğrenildiği an değil.
Tedarik Zincirinin Diğer Halkaları
Uygunsuzluk çoğu zaman son satıcıda tespit edilir; ancak bozulmanın kaynağı avlanma, işleme veya nakliye aşamasında olabilir. Bu nedenle tedarikçiyle yapılan sözleşmede muayene yükümlülüğü, ayıp bildirimi ve rücu hakkı düzenlenmiş olmalıdır. Alım belgeleri, soğuk zincir kayıtları ve nakliye ısı verileri saklanmadığında, zincirin hangi halkasında sorun oluştuğunu göstermek fiilen imkânsız hale gelir.
Denetim Öncesi Hazırlık Listesi
- Parti bazlı izlenebilirlik kayıtlarını güncel tutun.
- Soğutma ve depolama sıcaklık kayıtlarını düzenli arşivleyin.
- Denetim sırasında tutanağa somut ve teknik şerh koyun.
- Şahit numunenin ayrıldığını tutanakta doğrulayın.
- Karar tebliğ edildiğinde başvuru takvimini hemen oluşturun.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; gıda denetimlerinde sonuç teknik kayıtlara sıkı biçimde bağlı olduğundan, işletmenizle ilgili somut bir işlemde belge dosyanızı hukuki değerlendirmeye açmanız faydalı olur.