İşkolları Yönetmeliği, işyerlerinin hangi işkoluna girdiğini gösteren listeyi düzenler. İlk bakışta idari bir sınıflandırma gibi görünen bu metin, aslında toplu iş hukukunun kilit taşıdır: bir işyerinin hangi işkolunda sayıldığı, hangi sendikanın orada yetki alabileceğini ve hangi toplu iş sözleşmesinin uygulanacağını belirler.
İşkolu Tespitinin Pratik Sonucu
Sendikalar, kural olarak kuruldukları işkolunda faaliyet gösterir. Bir işyerinin işkolunun değişmesi, o işyerinde yetki başvurusu yapabilecek sendikanın da değişmesi anlamına gelir. Bu nedenle işkolu tespiti, sendikal örgütlenme sürecinin en başında ele alınması gereken konudur; yetki aşamasında fark edilen bir hata, aylarca süren emeğin sonuçsuz kalmasına yol açabilir.
Tespit Yapılırken Nelere Bakılır?
- İşyerinde yürütülen asıl işin niteliği
- Yardımcı işlerin asıl işe bağlılığı ve aynı işkolu içinde sayılması
- İşyerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi ilkesi
- Faaliyet konusunun ticaret sicilindeki kaydıyla fiili durum arasındaki fark
Fiili Durum ile Kayıt Arasındaki Uyumsuzluk
Uygulamada en çok ihtilaf, şirketin kayıtlı faaliyet konusu ile işyerinde fiilen yapılan işin ayrışmasından doğar. Belirleyici olan kural olarak fiili durumdur. Bu nedenle işkolu tartışmasında; üretim akış şemaları, çalışan görev tanımları, kullanılan makine parkı, satış faturalarının içeriği ve iş güvenliği tehlike sınıfı belgeleri gibi somut veriler dosyaya eklenmelidir.
İtiraz ve Yargı Aşamasında Zamanlama
- Tespit kararının yayımlandığı tarihi ve tebliğ tarihini ayrı ayrı kaydedin.
- İtiraz süresinin kısa olduğunu dikkate alarak teknik dosyayı önceden hazırlayın.
- Yetki tespiti süreciyle işkolu itirazının birbirini nasıl etkilediğini planlayın.
- Görülmekte olan davanın yetki sürecine etkisini işveren ve sendika tarafında ayrı ayrı değerlendirin.
İşveren ve Sendika Açısından Farklı Riskler
İşveren bakımından yanlış işkolu, uygulanacak toplu iş sözleşmesinin ve dolayısıyla maliyet yapısının hatalı belirlenmesi riskini doğurur. Sendika bakımından ise yetki başvurusunun reddi ve üye kaybı gündeme gelir. İşyeri devri, bölünme ya da yeni bir üretim hattının devreye alınması gibi yapısal değişikliklerde işkolu durumunun yeniden gözden geçirilmesi bu nedenle önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. İşkolu değerlendirmesi tamamen işyerinin somut faaliyetine bağlı olduğundan, tespit ya da itiraz sürecine girmeden önce iş hukuku alanında ayrıntılı bir dosya incelemesi yapılması uygun olur.