Merkez Bankası tarafından belirlenen reeskont ve avans işlemlerine uygulanacak faiz oranları, yalnızca bankacılık teknik bir konu değildir. Bu oranlar, ticari uyuşmazlıklarda talep edilecek temerrüt faizinin hesabında doğrudan rol oynar. Alacak davası, icra takibi veya ihtarname aşamasında yapılan hesap hataları, sonradan düzeltilmesi güç kayıplara yol açabilir.
Reeskont ile avans oranı aynı şey değildir
Reeskont oranı senetlerin vadesinden önce iskonto edilmesiyle, avans oranı ise kısa vadeli avans işlemleriyle ilgilidir. Uygulamada bu iki oran karıştırıldığında hesaplanan faiz farkı, uzun vadeli alacaklarda önemli tutarlara ulaşır. Bilirkişi raporlarında hangi oranın esas alındığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Ticari işlerde hangi oran uygulanır?
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun, ticari işlerde temerrüt faizinin belirlenmesinde Merkez Bankası tarafından kısa vadeli avanslar için uygulanan orana bağlanan bir ölçüt öngörmektedir. Bu nedenle taraflar arasındaki işin ticari nitelikte olup olmadığı, uygulanacak faiz oranını doğrudan değiştirir. Tacir sıfatı ve işin ticari işletmeyle ilgisi, bu yüzden dilekçede açıkça ortaya konmalıdır.
Sözleşmedeki faiz kaydının önceliği
Taraflar sözleşmede faiz oranını serbestçe kararlaştırmışsa, kural olarak bu oran esas alınır; kanuni oran ise sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde devreye girer. Ancak aşırı yüksek belirlenen oranlar, genel işlem koşulu ve dürüstlük kuralı çerçevesinde denetime tabi tutulabilir. Sözleşme metninde faiz kaydının bulunup bulunmadığı ilk bakılacak noktadır.
Faizin başlangıç tarihi
Faiz talebinde asıl tartışma çoğu kez oran değil, başlangıç tarihi üzerinde çıkar. Vadeye bağlı borçlarda vadenin dolması yeterli olabilirken, vadesi belirsiz borçlarda temerrüt için ihtar gerekebilir. İhtarnamenin tebliğ edildiği tarihi gösteren belge, faiz hesabının dayanağı olduğundan dosyada saklanmalıdır.
Uygulamada dikkat edilecek başlıklar
- Oranların dönemsel olarak değiştiği ve her dönem için ayrı hesap yapılması gerektiği
- Talep edilen faiz türünün dilekçede açıkça belirtilmesi
- Takip talebinde eksik gösterilen faiz kaleminin sonradan genişletilmesindeki güçlük
- Yabancı para alacaklarında farklı faiz rejiminin gündeme gelmesi
Buradaki açıklamalar genel bilgi vermek içindir ve herhangi bir orana ilişkin güncel rakam içermez. Hesaplamada esas alınacak dönemsel oranların resmi kaynaktan teyit edilmesi ve alacağınızın niteliğine göre değerlendirme yapılması gerekir.