Ulusal Meslek Standartlarına Dair Tebliğ ile yayımlanan meslek standartları, bir mesleğin başarıyla yapılabilmesi için gereken bilgi, beceri, tutum ve davranışların resmî tanımını ortaya koyar. Bu tanım yalnızca eğitim dünyasını ilgilendirmez; işe alım, görev tanımı, iş sözleşmesinin feshi ve iş kazası sonrası kusur tartışmaları bakımından da somut hukuki sonuç doğurur.
Standart, Yeterlilik ve Belge Arasındaki Fark
Meslek standardı mesleğin ne olduğunu tarif eder. Ulusal yeterlilik ise bu standarda dayanarak sınav ve belgelendirme ölçütlerini belirler. Mesleki yeterlilik belgesi ise kişinin bu ölçütleri karşıladığını gösterir. Uygulamada üç kavram sıklıkla birbirinin yerine kullanılır; oysa bir mesleğin standardının yayımlanmış olması, o meslekte belge zorunluluğu bulunduğu anlamına tek başına gelmez. Zorunluluk, ayrıca ilan edilen tehlikeli ve çok tehlikeli işler listesine bağlıdır.
İşveren Açısından Doğan Yükümlülükler
- Belge zorunluluğu bulunan işlerde belgesiz çalıştırma yasağının denetimi
- Görev tanımlarının ilgili standardın yeterlilik birimleriyle uyumlu hâle getirilmesi
- Belgelerin geçerlilik süresinin ve yenileme takviminin personel özlük dosyasında izlenmesi
- Alt işveren ve geçici iş ilişkisiyle çalışan personel için de aynı kontrolün yapılması
Çalışan Açısından Sınav ve Belgelendirme Süreci
Adayın başvurduğu yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu, teorik ve performansa dayalı sınavları ilgili ulusal yeterlilikte tanımlandığı şekilde uygular. Sınav sonucuna itiraz, önce sınavı yapan kuruluşun kendi itiraz mekanizmasına yöneltilir. Bu aşama atlanarak doğrudan yargı yoluna gidilmesi, çoğu zaman esasa girilmeden usulden sonuçlanmaya yol açar. İtiraz dilekçesinde hangi yeterlilik biriminin hangi ölçütünün hatalı değerlendirildiğinin somut olarak gösterilmesi beklenir.
Standardın Delil Değeri
İş kazası veya hizmet tespiti uyuşmazlıklarında yayımlanmış meslek standardı, kişinin fiilen yaptığı işin niteliğini ortaya koyan objektif bir ölçüt olarak kullanılabilir. Bilirkişi incelemesinde, çalışanın üstlendiği görevlerin standartta tanımlanan hangi yeterlilik birimlerine karşılık geldiği tartışılır. Bu nedenle günlük iş talimatlarının, vardiya kayıtlarının ve verilen eğitimlerin standarda atıfla düzenlenmesi ispat açısından güçlü bir dayanak sağlar.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi aktarmaktadır. Belge zorunluluğunun kapsamı meslek bazında değiştiğinden, somut işyeri için güncel yeterlilik ve zorunluluk listelerinin kontrol edilmesi ve gerektiğinde hukuki destek alınması uygun olur.