İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işyerinde kullanılan makine, tesisat ve araçların seçiminden bakımına, kontrolünden kullanıcı eğitimine kadar geniş bir alanı düzenler. Bir iş kazası sonrasında dosyanın seyrini belirleyen unsurların önemli bir kısmı, kaza anında değil, aylar önce tutulan kontrol kayıtlarında saklıdır.
Ekipman Seçimi Zaten Bir Yükümlülüktür
Yönetmeliğin sıkça atlanan yönü, sorumluluğun ekipman satın alındığı anda başlamasıdır. Yapılan işe uygun olmayan, ortam koşullarını karşılamayan veya koruyucu tertibatı sonradan sökülmüş bir ekipmanın kullanılması, bakım kayıtları eksiksiz olsa dahi ayrı bir kusur oluşturur. Bu nedenle satın alma dosyasında uygunluk beyanı ve kullanma kılavuzunun saklanması gerekir.
Periyodik Kontrolde Üç Kritik Soru
- Kim yaptı: kontrolü yapan kişinin ekipman türü bakımından yetkili olup olmadığı sonradan mutlaka sorgulanır.
- Ne zaman yapıldı: kontrol aralığı, üretici önerisi ve mevzuat gereklerinden hangisi kısaysa ona göre belirlenmelidir.
- Ne bulundu: raporda uygun ibaresinin yanında tespit edilen eksikliklerin ve giderilme tarihinin yer alması gerekir.
Raporun Kendisi Yeterli Değildir
Kontrol raporunda bir eksiklik tespit edilmiş ve bu eksiklik giderilmeden ekipman kullanılmaya devam edilmişse, rapor işverenin lehine değil aleyhine delil haline gelir. Bu durum uygulamada sıkça görülür: rapor alınır, dosyaya konur, ancak içindeki uyarı takip edilmez. Eksikliklerin kapatıldığını gösteren bakım kaydı, fatura veya tutanak mutlaka rapora eklenmelidir.
Kullanıcı Tarafında Yapılması Gerekenler
- Ekipmanı kullanan çalışanın o ekipmana özgü bilgilendirilmesi ve bunun kayda geçirilmesi.
- Bakım ve onarımın yalnızca yetkili kişilerce yapılması; makine üzerinde geçici müdahalelerin yasaklanması.
- Arıza bildirimi için yazılı bir kanal kurulması ve bildirimlerin kapanış kaydının tutulması.
- Devreye alma, taşıma ve kurulum sonrası kontrollerin ayrıca belgelenmesi.
Kaza Sonrasında Dosya Nasıl Okunur
Bir kazadan sonra yapılan incelemede genellikle şu zincir kurulur: ekipman uygun muydu, kontrolü zamanında ve yetkili kişice yapılmış mıydı, tespit edilen eksiklikler giderilmiş miydi, kullanıcı bilgilendirilmiş miydi. Bu halkalardan birinin belgesiz kalması, kusur değerlendirmesini doğrudan etkiler. Belgelerin kaza sonrasında tamamlanmaya çalışılması ise ayrıca ağır sonuçlar doğurabilir.
Bu rehber genel bilgi amacı taşır. İş kazası, idari para cezası veya rücu talebi gibi somut bir süreçte dosyanın teknik raporlarla birlikte hukuki değerlendirmeye alınması gerekir.