Takviye edici gıdaların ithalatı, üretimi, işlenmesi ve piyasaya arzına ilişkin yönetmelik, vitamin, mineral ve bitkisel içerikli ürünlerin gıda mevzuatı içindeki yerini belirler. Bu ürünlerin hukuki konumu çoğu zaman yanlış anlaşılır: takviye edici gıda ilaç değildir, gıda rejimine tabidir ve bu ayrım hem izin sürecini hem de tanıtımda kullanılabilecek ifadeleri doğrudan belirler.
Piyasaya Arzın Ön Koşulları
Ürünün piyasaya sunulabilmesi için işletmenin kayıt/onay durumunun uygun olması, ürünün bileşiminin izin verilen maddeler ve kullanım koşullarıyla uyumlu olması ve bildirim/onay sürecinin tamamlanmış olması gerekir. Bu aşamada en sık yaşanan sorun, yurt dışında serbestçe satılan bir ürünün Türkiye'de aynı bileşimle onaylanacağının varsayılmasıdır; oysa izin verilen etken madde listeleri ve azami miktarlar ülkeden ülkeye değişir.
Sağlık Beyanı ve Reklam Sınırı
- Ürüne hastalık önleyici, tedavi edici veya iyileştirici etki atfeden ifadeler kullanılamaz.
- İzin verilen beyanlar dışındaki iddialar, etikette olduğu kadar sosyal medya paylaşımı, influencer içeriği ve internet sitesi metinlerinde de yaptırıma konu olur.
- Tüketici yorumu veya "kullanıcı deneyimi" biçiminde aktarılan sağlık iddiaları da firmaya atfedilebilir.
- Tanıtımdan doğan sorumluluk, gıda mevzuatının yanında tüketicinin korunmasına ilişkin düzenlemelerle de kesişir; aynı fiil için birden fazla kurum işlem yapabilir.
Denetim ve Yaptırım Zinciri
Denetimlerde numune alınabilir, etiket incelemesi yapılabilir ve uygunsuzluk hâlinde 5996 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanabilir; ayrıca ürünün piyasadan toplatılması, üretimin durdurulması ya da kamuoyunun bilgilendirilmesi gibi sonuçlar doğabilir. Bu son tedbir, ticari itibar açısından para cezasından daha ağır etki yaratabildiği için hızlı hukuki tepki gerektirir.
Uygunsuzluk Bildirimi Alındığında
- Hangi partiye/seriye ilişkin tespit yapıldığını netleştirin ve o partinin izlenebilirlik kayıtlarını çıkarın.
- Analiz sonucuna itiraz edilecekse şahit numune üzerinden yeniden inceleme imkânının süresini kaçırmayın.
- Etiket ve tanıtım metinlerinin tespit tarihindeki hâlini ekran görüntüsü ve baskı örneğiyle sabitleyin.
- Tedarikçi ve fason üretici sözleşmelerindeki sorumluluk hükümlerini gözden geçirin.
- Savunma süresini ve idari yaptırım kararına karşı başvuru merciini karar metninden teyit edin.
Önleyici Uyum Çalışması
Ürün portföyünün düzenli aralıklarla bileşim, etiket ve tanıtım açısından gözden geçirilmesi, mevzuat değişikliklerinin geriye dönük risk üretmesini engeller. Özellikle bitkisel içerikli ürünlerde izin verilen madde listelerinin güncellenmesi, daha önce sorunsuz satılan bir ürünü bir anda uygunsuz hâle getirebilir.
Buradaki bilgiler genel niteliklidir; ürününüze ilişkin bir denetim tutanağı, analiz raporu veya yaptırım kararı söz konusuysa teknik dosya ve tanıtım materyalleri birlikte değerlendirilerek hukuki yol haritası çıkarılmalıdır.